Мемлекеттiк тiлдi дамыту институты

the state language development institute

Мемлекеттiк тiлдi дамыту институты

институт развития государственного языка

Running autotocobject(JVersion)#899 (11) { ["PRODUCT"]=> string(7) "Joomla!" ["RELEASE"]=> string(3) "1.5" ["DEV_STATUS"]=> string(6) "Stable" ["DEV_LEVEL"]=> string(2) "26" ["BUILD"]=> string(0) "" ["CODENAME"]=> string(21) "senu takaa ama busani" ["RELDATE"]=> string(13) "27-March-2012" ["RELTIME"]=> string(5) "18:00" ["RELTZ"]=> string(3) "GMT" ["COPYRIGHT"]=> string(67) "Copyright (C) 2005 - 2011 Open Source Matters. All rights reserved." ["URL"]=> string(107) "Joomla! is Free Software released under the GNU General Public License." }object(stdClass)#924 (46) { ["id"]=> string(3) "685" ["title"]=> string(169) " ОРЫСША-ҚАЗАҚША ТЕРМИНОЛОГИЯЛЫҚ АНЫҚТАМАЛЫҚ СӨЗДІК "О-Я" (САНИТАРЛЫҚ ЭПИДЕМИОЛОГИЯ САЛАСЫ)" ["alias"]=> string(10) "proverka-2" ["title_alias"]=> string(0) "" ["introtext"]=> string(660) " 

 ОРЫСША-ҚАЗАҚША  ТЕРМИНОЛОГИЯЛЫҚ
АНЫҚТАМАЛЫҚ   СӨЗДІК "О-Я"
(САНИТАРЛЫҚ ЭПИДЕМИОЛОГИЯ САЛАСЫ)

  " ["fulltext"]=> string(352268) "

 

 

О
 

ОБЕЗЗАРАЖИВАНИЕ – уменьшение до предельно допустимых норм загрязнения и заражения территории, объектов, воды, продовольствия, пищевого сырья и кормов радиоактивными и опасными химическими веществами путем дезактивации, дегазации и демеркуризации, а также опасными биологическими веществами путем дезинфекции и детоксикации. ЗАЛАЛСЫЗДАНДЫРУ – дезактивациялау, газсыздандыру және демеркуризациялау арқылы аумақтардың, объектілердің, судың, азық-түліктің, тағам шикізаты мен жем-шөптің радиобелсенді және қауіпті химиялық заттармен, сондай-ақ дезинфекциялау мен уытсыздандыру  арқылы қауіпті биологиялық заттармен  ластануын және зақымдануын жол берілетін шекті нормаларына дейін кеміту.
ОБЕЗЗАРАЖИВАНИЕ (ДЕКОНТАМИНАЦИЯ) УЛЬТРАФИОЛЕТОВЫМ ИЗЛУЧЕНИЕМ ВОЗДУШНОЙ СРЕДЫ ИЛИ ПОВЕРХНОСТЕЙ ПОМЕЩЕНИЙ – уничтожение патогенных и условно-патогенных микроорганизмов в воздушной среде или на поверхностях. АУАНЫ НЕМЕСЕ ҒИМАРАТТЫҢ ҮСТІҢГІ ҚАБАТЫН УЛЬТРАКҮЛГІН СӘУЛЕЛЕНДІРУ АРҚЫЛЫ ЗАЛАЛСЫЗДАНДЫРУ (ДЕКОНТАМИНАЦИЯ)   − ауадағы немесе үстіңгі қабаттағы патогендік және шартты-патогендік микроорганизмдерді жою.
ОБЕЗВРЕЖИВАНИЕ ОТБРОСОВ – методы обработки отбросов, отходов. ҚАЛДЫҚТАРДЫ ЗАЛАЛСЫЗДАНДЫРУ – қалдықтар мен қоқыстарды өңдеу әдістері.
ОБЕЗВРЕЖИВАНИЕ ФАБРИКА – объект, на котором производится первичная переработка минерального сырья для получения технически ценных или пригодных для дальнейшей переработки продуктов. ЗАЛАЛСЫЗДАНДЫРУ ФАБРИКАСЫ – техникалық құнды немесе кейінгі қайта өңдеуге жарамды өнімді алу үшін минералды шикізатты алғаш өңдейтін кәсіпорын.
 
ОБЕСПЕЧЕНИЕ БИОЛОГИЧЕСКОЙ БЕЗОПАСНОСТИ – соблюдение правовых норм, выполнение санитарно-гигиенических и санитарно-эпиде­миологических правил, технологических и организационно-технических требований, а также проведение соответствующего комплекса правовых, санитарно-гигиенических, санитарно-эпидемиологических, организационных и технических мероприятий, направленных на предотвращение, ослабление и ликвидацию заражения людей, сельскохозяйственных животных и растений инфекционными болезнями. БИОЛОГИЯЛЫҚ ҚАУІПСІЗДІКТІ  ҚАМТАМАСЫЗ ЕТУ – адамдардың,  ауылшаруашылық жануарлары мен өсімдіктердің жұқпалы ауруларды жұқтыруының алдын алуға, әлсіретуге және жоюға бағытталған құқықтық нормаларды сақтау, санитарлық-гигиеналық, санитарлық-эпидемиологиялық ережелерді және ұйымдастыру-техникалық талаптарды орындау, сондай-ақ тиісті құқықтық, санитарлық-гигиеналық, санитарлық-эпидемиологиялық,  ұйымдастырушылық және техникалық іс-шаралардың тиісті кешенін жүргізу.
ОБОРОТ ПИЩЕВЫХ ПРОДУКТОВ, МАТЕРИАЛОВ И ИЗДЕЛИЙ – купля-продажа (в том числе экспорт и импорт) и иные способы передачи пищевых продуктов, материалов и изделий, их хранение и перевозки. ТАМАҚ ӨНІМДЕРІ, МАТЕРИАЛДАР МЕН БҰЙЫМДАР АЙНАЛЫМЫ – сауда-саттық (оның ішінде экспорт және импорт) және басқа да тамақ өнімдерін, материалдар мен бұйымдарды өткізу тәсілдері, оларды сақтау және тасымалдау.
ОБРАБОТКА БАРЬЕРНАЯ – если комары встречаются только по периферии населенного пункта, представляющей барьер, препятствующий залету комаров внутрь населенного пункта, должны обрабатываться растительность в открытых стациях, усадьбы со стороны водоемов, дающих выплод; обычно ширина барьера составляет от 300 до 400 м и более. ТОСҚАУЫЛДЫ ЗАЛАЛСЫЗДАНДЫРУ – егер масалар  елді мекеннің ішіне кіріп кетуге кедергі келтіретін тосқауылдың айналасында ғана кездессе, ашық жердегі өсімдіктер, суқойма жағындағы үй-жайлар залалсыздандырылуы тиіс, әдетте кедергінің ұзындығы 300-400 метр, кейде одан да ұзын болады.
ОБРАБОТКА МИКРООЧАГОВАЯ – обработка очагов инфекции, в которой обнаружен больной малярией, и прилегающие к ней территории. Обработки должны проводиться либо непосредственно перед вылетом комаров с зимовок, либо перед вылетом первой генерации. ШАҒЫН ОШАҚТЫ ӨҢДЕУ – безгек ауруы табылған инфекция ошағын және оның айналасындағы аумақты өңдеу. Өңдеу масалар қысқы ұйқысынан оянбай тұрып немесе алғашқы ұшып шығудың алдында жүргізілуі тиіс.
ОБРАБОТКА САНИТАРНАЯ – совокупность технологических приемов, обеспечивающих качество мытья и дезинфекции оборудования, посуды. САНИТАРЛЫҚ ӨҢДЕУ – жабдықтар мен ыдыстарды жуу және дизенфекциялау сапасын қамтамасыз ететін технологиялық тәсілдердің жиынтығы.
ОБРАБОТКА СПЛОШНАЯ – должна проводиться во всех заселенных помещениях и территориях, которые целиком заселены малярийными комарами. ЖАППАЙ ӨҢДЕУ – безгек ауруын тудыратын масалар жаппай көбейген барлық үй-жайлар мен аумақтарға жүргізілуі тиіс.
ОБСЕРВАЦИЯ – режимно-ограничительные мероприятия, предусматривающие наряду с усилением медицинского и ветеринарного наблюдения, проведением противоэпидемических, лечебно-профилактических и ветеринарно-санитарных мероприятий, ограничение перемещения и передвижения людей или сельскохозяйственных животных во всех сопредельных с зоной карантина административно-территориальных образованиях, которые создают зону обсерватории. ОБСЕРВАЦИЯ – медициналық, малдәрігерлік қадағалау қызметтерін күшейтумен қатар індеттерге қарсы, емдеу-профилактикалық және малдәрігерлік-санитарлық іс-шаралар жүргізуді, обсерватория аймағын құратын карантин аймағымен  шекаралас барлық әкімшілік-аумақтық құрылымдарда адамдардың және ауылшаруашылық жануарларын көшіру мен жылжытуды шектеуді көздейтін  тәртіптік-шектеу іс-шаралары.
 
ОБЩЕЕ МИКРОБНОЕ ЧИСЛО − общее число мезофильных, аэробных и факультативно анаэробых микроорганизмов, способных образовывать колонии на питательном агаре при температуре 37°С в течение 24 часов.
 
МИКРОБТЫҢ ЖАЛПЫ САНЫ – 24 сағат ішінде нәрлі агарда 37°С темпаратурада колония құрауға қабілетті мезофильдік, аэробтық және факультативті анаробтық микроорганизмдердің жалпы саны.
ОБЩИЙ УРОВЕНЬ ЗВУКОВОГО ДАВЛЕНИЯ − для инфразвука и низкочастотного шума характеризует давление воздуха или газа в контролируемом диапазоне частот. ДЫБЫС ҚЫСЫМЫНЫҢ ЖАЛПЫ ДЕҢГЕЙІ – инфрадыбыс және төменгі жиіліктегі шуыл үшін бақылаудағы жиілік ауқымындағы ауаның немесе газдың қысымын сипаттайды.
ОБЪЕКТ – 1) предмет (лицо, явление), на который направлена какая-либо деятельность, 2) предприятие, учреждение, а также все то, что является местом какой-либо деятельности. ОБЪЕКТ – 1) қандай да бір қызмет бағытталған зат (тұлға, құбылыс), 2) кәсіпорын, мекеме, сондай-ақ қандай да бір қызметтің орны болып табылатын ұйымның барлығы.
ОБЪЕКТ УГОЛЬНОЙ ПРОМЫШЛЕННОСТИ – объект, производящий добычу, обогащение и брикетирование углей. КӨМІР ӨНЕРКӘСІБІ ОБЪЕКТІСІ – көмірді шығаруды, байытуды және брикеттеуді (көмірді төртбұрыштап текшелеп престеу) өндіретін объекті.
ОБЪЕКТ ЦВЕТНОЙ МЕТАЛЛУРГИИ – объект промышленности, занимающийся добычей, обогащением руд, производством и обработкой цветных металлов и их сплавов. ТҮСТІ МЕТАЛЛУРГИЯ ОБЪЕКТІСІ – кен шығару және байытумен, түсті металдар мен олардың құймаларын өндіру және өңдеумен айналысатын өнеркәсіптік объект.
ОБЪЕКТЫ НЕФТЕДОБЫВАЮЩЕЙ ПРОМЫШЛЕННОСТИ – отрасль промышленности, осуществляющая нефтяные операции по разведке и разработке нефтяных и нефтегазовых месторождении, добычу углеводородного сырья. МҰНАЙ ӨНДІРЕТІН ӨНЕРКӘСІП ОБЪЕКТІЛЕРІ − өнеркәсіптің мұнай және мұнайгаз кенорындарына барлау жүргізу, пайдалануға дайындау, көмірсутегі шикізаттарын өндіру бойынша мұнай операцияларын жүзеге асыратын саласы.
ОБЪЕКТЫ ОБЩЕСТВЕННОГО ПИТАНИЯ МАЛОЙ ПРОИЗВОДИТЕЛЬНОСТИ – объекты с числом до пятидесяти посадочных мест, количеством не более десяти работающего персонала. Основной производственный процесс по приготовлению блюд в этих объектах сосредоточен в одном помещении по принципу учаскового деления. ШАҒЫН ӨНІМ ӨНДІРЕТІН ҚОҒАМДЫҚ ТАМАҚТАНУ ОБЪЕКТІЛЕРІ – орын саны елуге дейін, жұмысшы қызметкерлер саны оннан аспайтын объектілер. Бұл объектілерде тамақ дайындаудағы негізгі өндірістік процестер учаскелік принцип бойынша бір үй-жайда біріктірілген.
ОБЪЕКТЫ ПО ПЕРЕРАБОТКЕ МЯСА МАЛОЙ МОЩНОСТИ (МИНИПРОИЗВОДСТВО) – организаций, по объемам производства продукции до 3-х тонн в сутки. ЕТ ӨҢДЕУМЕН АЙНАЛЫСАТЫН ҚУАТЫ ШАҒЫН ҰЙЫМДАР (ШАҒЫН ӨНДІРІС) − өндіретін өнім көлемі тәулігіне 3 тоннадан аспайтын ұйымдар.
ОБЪЕКТЫ ПО ПРОИЗВОДСТВУ МОЛОКА И МОЛОЧНЫХ ПРОДУКТОВ МАЛОЙ МОЩНОСТИ (МИНИ-ПРОИЗВОДСТВО) – объекты, на которых объем перерабатываемого молоко не превышает 3 тонны в смену. СҮТ ЖӘНЕ СҮТ ӨНІМДЕРІН ӨНДІРЕТІН ҚУАТЫ ШАҒЫН ОБЪЕКТІЛЕР (ШАҒЫН ӨНДІРІС) – бір ауысымда өңдейтін сүт көлемі 3 тоннадан аспайтын объектілер.
ОБЪЕКТЫ ПО ПРОИЗВОДСТВУ, ЗАГОТОВКЕ, ХРАНЕНИЮ, ПЕРЕРАБОТКЕ И РЕАЛИЗАЦИИ ЖИВОТНЫХ ПРОДУКТОВ И СЫРЬЯ ЖИВОТНОГО ПРОИСХОЖДЕНИЯ – объекты, на которых осуществляются забой скота, переработка продуктов и сырья животного происхождения. МАЛДАРДАН АЛЫНАТЫН ӨНІМДЕР МЕН МАЛДАРДАН АЛЫНАТЫН ШИКІЗАТТЫ ӨНДІРУМЕН, ДАЙЫНДАУМЕН, САҚТАУМЕН, ҚАЙТА ӨНДІРУМЕН АЙНАЛЫСАТЫН ОБЪЕКТІЛЕР – малдарды соятын, малдардан алатын өнімдерді, шикізаттарды қайта өңдейтін объектілер.
ОБЪЕКТЫ, РЕАЛИЗУЮЩИЕ МЕДИЦИНСКУЮ ТЕХНИКУ И ИЗДЕЛИЯ МЕДИЦИНСКОГО НАЗНАЧЕНИЯ – магазины, отделы, склады, по реализации изделий медицинского назначения и медицинской техники, магазины оптики. МЕДИЦИНАЛЫҚ ТЕХНИКАНЫ ЖӘНЕ МЕДИЦИНАЛЫҚ БҰЙЫМДАРДЫ САТУМЕН АЙНАЛЫСАТЫН ОБЪЕКТІЛЕР – медициналық бұйымдар мен медициналық техниканы сатумен айналысатын дүкендер, бөлімдер, қоймалар және оптика дүкендері.
ОБЪЕМНАЯ БАКТЕРИЦИДНАЯ ДОЗА (ЭКСПОЗИЦИЯ) – объемная плотность бактерицидной энергии излучения (отношение энергии бактерицидного излучения к объему облучаемой среды). КӨЛЕМДІ БАКТЕРИЦИДТІК МӨЛШЕР (ЭКСПОЗИЦИЯ)  – сәулелендірудің бактерицидтік қуатының көлемді тығыздығы (бактерицидтік сәулелендіру қуатының сәулелендіретін  ортаға қатынасы).
ОБЩЕСТВЕННОЕ ПИТАНИЕ – торговая деятельность, связанная с производством, переработкой и продажей продуктов питания, а также предоставлением мест для их потребления. ҚОҒАМДЫҚ ТАМАҚТАНДЫРУ – қызметі тағам өнімдерін өндіруге, қайта өңдеуге және сатуға байланысты, сондай-ақ оларды қолдануға орын беретін сауда қызметі.
ОВОСКОПИРОВАНИЕ ЯЙЦ – просмотр яиц путем просвечивания электрической лампочкой через специальный прибор овоскоп с целью определения изменений в яйце. ЖҰМЫРТҚАЛАРДЫ ОВОСКОП АРҚЫЛЫ ҚАРАУ – жұмыртқалардағы өзгерістерді электр шамы арқылы жарықтандырылатын арнайы овоскоп құралымен анықтау.
ОВОСКОПИЯ – определение качества яиц просвечиванием электрическими лампами на специальном приборе (овоскоп).  ОВОСКОПИЯ (ЖҰМЫРТҚА ТЕКСЕРГІШ) – жұмыртқаның сапасын арнайы құрал (овоскоп) арқылы электр шамының жарығымен анықтау.
ОГНЕОПАСНЫЕ ВЕЩЕСТВА – легковоспламеняюшиеся и горючие жидкости, которые воспламеняются от внешнего источника зажигания при температуре до 61°С. ӨРТКЕ ҚАУІПТІ ЗАТТАР – Цельсия 61°С-қа дейінгі температурада жанудың сыртқы көздерінен оңай тұтанатын және жанғыш сұйықтар.
ОЗОКЕРИТ – горный воск, относящийся к минералогическому классу «органолитов». ОЗОКЕРИТ – «органолиттердің» минералды тобына жататын тау балауызы.
ОЗОКЕРИТОТЕРАПИЯ, ПАРАФИНОТЕРАПИЯ (ТЕПЛОЛЕЧЕНИЕ) – применение в лечебных целях медицинского озокерита и парафина. ОЗОКЕРИТПЕН, ПАРАФИНМЕН (ЖЫЛУМЕН ЕМДЕУ) ЕМДЕУ – емдеу мақсатында медициналық озокерит пен парафинді қолдану.
ОЗОНИРОВАНИЕ – метод обеззараживания воды озоном с помощью специального оборудования – озонатора. ОЗОНДАУ – арнайы жабдық – озонатордың көмегімен суды озонмен залалсыздандыру әдісі.
ОКИСЛЕНИЕ ЖИРА – возникает в результате нарушения условии сроков хранения рыбы. Поверхностное окисление жира – пожелтение жира под кожицей, легкий запах и привкус горечи. Может привести к желудочно-кишечным расстройствам. МАЙДЫҢ ТОТЫҒУЫ – балықтарды сақтау мерзімінің бұзылуынан пайда болады. Май бетінің тотығуы – терінің сыртындағы май сарғаяды, жеңіл және күйген иіс шығады.  Асқазан-ішек жұмысының бұзылуына әкеп соқтыруы мүмкін.
ОКИСЛЯЮЩИЕ ВЕЩЕСТВА – вещества, поддерживающие горение, вызывающие воспламенение и/или способствующие воспламенению других веществ в результате окислительно-восстановительной экзотермической реакции. ТОТЫҚТАНДЫРҒЫШ ЗАТТАР – жануды өршітетін, тұтануды тудыратын және/немесе тотықтандырғыш-қалыптандырғыш экзотермикалық әсер (реакция) нәтижесінде басқа заттардың тұтануына себеп болатын заттар.
ОКРУЖАЮЩАЯ СРЕДА – среда обитания, общественно-производственной деятельности человечества, включающая окружающую природную среду и созданную им искусственную (техногенную) среду, то есть совокупность элементов среды, созданных из природных веществ трудом и волей человека и не имеющих аналогов в девственной природе (здания, сооружения и т.п.). ҚОРШАҒАН ОРТА – адамзат өмір сүретін қоғамдық-өндірістік қызмет ететін орта, оған қоршаған табиғи орта және өзі құрған жасанды (техногендік) орта да қосылады, яғни адамның еңбегі мен еркі арқылы табиғи заттардан құрылған және жаратылған табиғатта ұқсасы жоқ (ғимараттар, құрылыстар және т.б.) орта элементтерінің жиынтығы.
ОКТАВНЫЕ ПОЛОСЫ ЧАСТОТ – участки слышимого диапазона частот определенной ширины, у которых частота верхней границы в два раза вышее частоты нижней границы. ЖИІЛІКТІҢ ОКТАВАЛЫҚ ЖОЛАҚТАРЫ – белгілі ендікте естілетін жиілік учаскелері, олардың жоғарғы шегінің жиілігі төменгі шегінің жиілігінен екі есе жоғары болады.
ОМЫЛЕНИЕ – процесс распада белка. На поверхности рыбы появляется вязкий, липкий налет в виде мылистой массы буроватого, молочно-белого, грязновато-белого цвета. Гнилостный запах с аммиачным оттенком – нарушение технологии. САБЫНДАНУ − белоктың ыдырау процесі. Балықтың үстінде жабысқақ, желімді, сүт түсті, кірлеген ақ түсті сабынды жиынтық пайда болады. Аммиак түріндегі шірік иіс –  технологияның бұзылғандығынан болады.
ОПАСНОЕ БИОЛОГИЧЕСКОЕ ВЕЩЕСТВО –  биологическое вещество природного или искусственного происхождения, неблагоприятно воздействующее на людей, сельскохозяйственных животных и растения в случае соприкасания с ними, а также на окружающую природную среду. ҚАУІПТІ БИОЛОГИЯЛЫҚ ЗАТ –  табиғи немесе жасанды биологиялық зат, онымен жанасқан жағдайда адамдарға, ауылшаруашылық    жануарларына, сондай-ақ қоршаған табиғи ортаға жағымсыз әсер етеді.
ОПАСНОЕ ВЕЩЕСТВО – вещество, которое вследствие своих физических, химических, биологических или токсикологических свойств предопределяет собой опасность для жизни и здоровья людей, сельскохозяйственных животных и растений. ҚАУІПТІ ЗАТ – өзінің физикалық, химиялық, биологиялық немесе уытты қасиеттерінің салдарынан  адамдардың өмірі мен денсаулығына, ауылшаруашылық жануарлары мен өсімдіктерге қауіп төндіреді.
ОПЕРАЦИОННОЙ БЛОК – изолированный комплекс помещений больницы для проведения операций.  ОПЕРАЦИЯ ЖАСАЙТЫН БЛОК – ауруханадағы операция жасауға арналған оқшауланған кешенді үй-жай.
ОПИСТОРХИС (кошачья двууска) – чаще у карповых пород рыб (линь, плотва, сазан, карп, язь). Опасен для человека, вызывает заболевание описторхоз. ОПИСТОРХИС (мысықтың екі мұрты) – көбінесе карп тұқымдас балықтарда кездеседі (линь, плотва, сазан, карп, язь). Адамдар үшін қауіпті, описторхоз ауруын тудырады.
ОПТИМАЛЬНЫЕ МИКРОКЛИМАТИЧЕСКИЕ УСЛОВИЯ – сочетание параметров микроклимата, которые при длительном и систематическом воздействии на человека обеспечивают сохранения нормального теплового состояния организма без напряжения механизмов терморегуляции. ОҢТАЙЛЫ МИКРОКЛИМАТТЫҚ ЖАҒДАЙ – адамға ұзақ және жүйелі түрде әсер еткенде организмнің қалыпты жылу сақтау мүмкіндігін қиналмай қамтамасыз ететін микроклимат параметрлерінің жиынтығы.
ОПТОВАЯ ТОРГОВЛЯ – продажа товара предпринимателем покупателю для использования в предпринимательской деятельности. КӨТЕРМЕ САУДА – бөлшек сауда кәсіпкерлік субъектілеріне арнайы сауда объектілері арқылы азық-түлік өнімдерін сату.
ОРГАНИЗАЦИИ БОЛЬНИЧНЫЕ – хозяйствующие субъекты системы здравоохранения, осуществляющие свою деятельность, связанную со стационарным наблюдени
ем, обследованием, лечением и изоляцией больных.
АУРУХАНА ҰЙЫМДАРЫ – стационарлық бақылау, емдеу, науқастарды оқшауландыру қызметін іске асыратын денсаулық сақтау жүйесіндегі шаруашылық жүргізуші субъектілер.
ОРГАНИЗАЦИЯ ЗДРАВООХРАНЕНИЯ – юридическое лицо, независимо от организационно-правовой формы и собственности осуществляющее деятельность в области здравоохранения. ДЕНСАУЛЫҚ САҚТАУ ҰЙЫМЫ – ұйымдастырушылық-құқықтық және меншіктік нысанына байланыссыз денсаулық сақтау саласында қызмет атқаратын заңды тұлға.
ОРГАНИЗАЦИЯ МАЛОЙ МОЩНОСТИ (ПЕКАРНИ И ЦЕХА) – организации, производящие: хлеб и хлебобулочные изделия производительностью до трех тонн в сутки; макароны и макаронные изделия – до одной тонны в сутки; кондитерские изделия без крема – до 500 килограмм в сутки; кондитерские изделия с кремом – до 300 килограмм в сутки. ҚУАТЫ ШАҒЫН ҰЙЫМ (НАУБАЙХАНАЛАР МЕН ЦЕХТАР) – тәулігіне үш тоннаға дейін нан және нан-тоқаш өнімдерін; тәулігіне бір тоннаға дейін макарон және макарон өнімдерін; тәулігіне 500 килограмға дейін кремсіз кондитер өнімдерін; тәулігіне 300 килограмға дейін кремді кондитер өнімдерін өндіретін ұйымдар.
ОРГАНИЗАЦИЯ ОХРАНЫ МАТЕРИНСТВА И ДЕТСТВА – это учреждение системы здравоохранения всех форм собственности, предназначенные для оказания акушерской, гинекологической  помощи родильный лом, родильное  и  гинекологическое отделение. АНА МЕН БАЛА ДЕНСАУЛЫҒЫН ҚОРҒАУ ҰЙЫМЫ – бұл денсаулық сақтау жүйесіндегі перзентханаларға, гинекологиялық бөлімшелерге акушерлік және гинекологиялық көмек көрсетуге арналған барлық меншік нысанындағы мекемелер.
ОРГАНЫ УПРАВЛЕНИЯ ЗДРАВООХРАНЕНИЯ – уполномоченный орган в области здравоохранения, местные органы государственного управления здравоохранения, органы медицинских служб Республики Казахстан. ДЕНСАУЛЫҚ САҚТАУ САЛАСЫНЫҢ БАСҚАРУ ОРГАНДАРЫ – денсаулық сақтау саласындағы өкілетті орган, мемлекеттік денсаулық сақтау басқармасының жергілікті органдары, Қазақстан Республикасындағы медициналық қызмет органдары.
ОРИЕНТИРОВОЧНЫЕ ДОПУСТИМЫЕ УРОВНИ ВЕЩЕСТВ В ВОДЕ − разработанные на основе расчетных методов прогноза токсичности и применимые только на стадии предупредительного санитарного надзора за проектируемыми или строющимися организациями, очистными сооружениями. СУДАҒЫ ЗАТТАРДЫҢ БОЛЖАЛДЫ РҰҚСАТ ЕТІЛГЕН ДЕҢГЕЙІ − заттардың уыттылық деңгейін шамалау арқылы есептеп, құрылысы жобаланған және жүріп жатқан кәсіпорынның тазалағыш қондырғыларынан шығатын уытты заттардың алдын алу үшін санитарлық қадағалау барысында қолданылатын судағы заттардың рұқсат етілген деңгейі.
ОСОБО ОПАСНАЯ ИНФЕКЦИЯ – состояние зараженности организма людей или животных, проявляющееся в виде инфекционной болезни, прогрессирующей во времени и пространстве и вызывающей тяжелые последствия для здоровья людей и сельскохозяйственных животных либо летальные исходы. ЕРЕКШЕ ҚАУІПТІ  ИНФЕКЦИЯ – уақыт пен кеңістікте өрбитін жұқпалы ауру түрінде білінетін адам немесе жануарлар организмінің ауру жұқтырған жағдайы және адамның, ауылшаруашылық жануарлардың саулығын ауыр салдарға немесе өлімге  әкеп соқтыратын ахуал.
ОСОБО ОПАСНОЕ ПРОИЗВОДСТВО – участок, установка, цех, хранилище, склад, станция или др. производство, на котором единовременно используют, производят, перерабатывают, хранят или транспортируют потенциально опасные вещества. ЕРЕКШЕ ҚАУІПТІ ӨНДІРІС –  қауіптілігі ықтимал заттарды бір уақытта пайдаланатын, өндіретін, қайта өңдейтін, сақтайтын немесе тасымалдайтын бөлім, қондырғы, цех, сақтау орны, қойма, бекет немесе басқа да өндіріс.
ОСМОЛКА − обработка емкостей специальными веществами. ШАЙЫРЛАУ – ыдыстарды арнайы заттармен өңдеу.
ОТДЕЛЕНИЕ  АСЕПТИЧЕСКОЕ –  помещения  для   оказания   медицинской   помощи   при отсутствии у больного гнойной инфекции. АСЕПТИКАЛЫҚ БӨЛІМШЕ − іріңді жұқпалы ауруы жоқ  науқастарға медициналық жәрдем көрсететін үй-жай.
ОТДЕЛЕНИЕ СЕПТИЧЕСКОЕ – помещения для оказания медицинской помощи больным с гнойной инфекцией. СЕПТИКАЛЫҚ БӨЛІМШЕ – іріңді жұқпалы аурулармен түскен науқастарға медициналық жәрдем көрсететін үй-жай.
ОТДЕЛЕНИЕ ФИЗИОЛОГИЧЕСКОЕ – помещение родильного дома, перинатального центра для госпитализации родильниц без признаков инфекционного заболевания. ФИЗИОЛОГИЯЛЫҚ БӨЛІМШЕ – перзентханалардағы, перинатальды орталықтардағы жұқпалы аурулардың белгісі жоқ босанатындарды жатқызатын үй-жай.
ОТХОДЫ – остатки сырья, материалов, некондиционные и побочные продукты, использованная и потерявшая свои первоначальные потребительские качества готовая продукция, размещаемые в определенных местах по определенным правилам, с последующим использованием, переработкой, ликвидацией, захоронением; в зависимости от источника образования различают отходы потребления и отходы производства. Кроме того, выделяются отходы опасные – отходы технологической деятельности, пришедшие в негодность химические продукты и т.п., приносящие вред человеку и экосистемам, а также отходы токсичные – отходы, содержащие вещества, которые при контакте с организмом человека (в быту или на производстве) могут вызвать отклонения в состоянии здоровья, обнаруживаемые как в процессе контакта с отходами, так и в отдаленные сроки жизни настоящего и последующих поколений. ҚАЛДЫҚТАР – шикізаттың, материалдардың, сапасыз және қосалқы өнімдердің, пайдаланылған және өзінің бастапқы тұтынушылық сапасын жоғалтқан даяр өнімдердің қалдықтары, олар белгіленген тәртіп бойынша белгіленген жерлерде орналастырылады, кейін пайдаланады, қайта өңделеді, жойылады; пайда болу көзіне байланысты тұтыну қалдықтары мен өндіріс қалдықтары болады. Бұдан басқа, қауіпті қалдықтар – технологиялық қызмет қалдықтары, пайдалануға келмейтін химиялық өнімдер және  адамға және экологиялық жүйеге зиян келтіретін және тағы басқалар, сондай-ақ уытты қалдықтар – құрамында қалдықтармен жанасу процесінде де, сондай-ақ осы қазіргі және кейінгі ұрпақ өмірінің кейінгі жылдары білінетін адам ағзасына тигенде денсаулығына ауытқулар тудыруы ықтимал заттары бар қалдықтар.
 
ОТНОСИТЕЛЬНАЯ СПЕКТРАЛЬНАЯ БАКТЕРИЦИДНАЯ ЭФФЕКТИВНОСТЬ УЛЬТРАФИОЛЕТОВОГО ИЗЛУЧЕНИЯ − относительное значение действия бактерицидного ультрафиолетового излучения от длины волны в спектральном диапазоне 205-315 нм, равное единице при длине волны 265 нм. УЛЬТРАКҮЛГІН СӘУЛЕЛЕНУДІҢ САЛЫСТЫРМАЛЫ СПЕКТРЛІК БАКТЕРИЦИДТІК ТИІМДІЛІГІ − бактерицидтік ультракүлгін сәулелену 205-315 нм спектрлік диапозонындағы толқын ұзындығынан,  265 нм толқынның ұзындығында тең бірліктегі әсерінің салыстырмалы мәні.
ОТРАВЛЯЮЩИЕ ВЕЩЕСТВА (ОВ) – высокотоксичные химические соединения. Применяются для снаряжения химических боеприпасов. Поражающее действие ОВ определяется их боевым состоянием и осуществляется через органы дыхания (ингаляционно), желудочно-кишечный тракт (перорально), кожные покровы (резорбтивно) и огнестрельные раны (микстовые поражения). УЛАНДЫРҒЫШ ЗАТТАР (УЗ) – өте улы химиялық қоспалар. Химиялық оқ-дәріні жарақтандыруға қолданылады. УЗ зақымдайтын күші олардың соғысатын жай-күйімен айқындалады және тыныс алу органдары (ингаляция), асқазан-ішек жолы (пероральдік), тері жабыны (резорбтивтік) және оқ-дәрі жарақаттары (микстік зақымданулар) арқылы жүзеге асырылады.
ОХРАНА ЗДОРОВЬЯ ГРАЖДАН – совокупность мер политического, экономического, правового, социального, культурного, научного, медицинского, санитарно-гигиенического и противоэпидемического характера, направленных на сохранение и укрепление физического и психического здоровья каждого человека, поддержание его долголетней активной жизни, предоставление ему медицинской помощи в случае утраты здоровья. АЗАМАТТАРДЫҢ ДЕНСАУЛЫҒЫН ҚОРҒАУ – әрбір адамның дене және психологиялық саулығын сақтауға және нығайтуға, оның ұзақ жылғы белсенді өмірін  сақтауға, денсаулығын жоғалтқан жағдайда оған медициналық көмек көрсетуге бағытталған саяси, экономикалық, құқықтық, әлеуметтік, мәдени, ғылыми, медициналық, санитарлық-гигиеналық және індетке қарсы сипаттағы іс-шаралар жиынтығы.
 

П
 

ПАЛАТКА – легко возводимое строение из сборно-разборных конструкций, оснащенное торговым оборудованием и располагаемое на специально определенном месте. ШАТЫР – арнайы белгіленген орында орнатылған, сауда құралдарымен жабдықталған тез алынып-салынатын құрылыс.
ПАНЗООТИЯ – массовое одновременное распространение инфекционной болезни сельскохозяйственных животных с высоким уровнем заболеваемости на огромной территории с охватом целых регионов, нескольких стран и материков. ПАНЗООТИЯ – ауылшаруашылық жануарлардың жоғары деңгейлі жұқпалы ауруларының бірнеше ел мен құрлықтарды, аймақтарды қамти отырып, үлкен аумақта бір уақытта жаппай таралуы.
ПАНФИТОТИЯ – массовое заболевание растений и резкое увеличение вредителей сельскохозяйственных растений на территории нескольких стран или континентов. ПАНФИТОТИЯ – өсімдіктердің жаппай ауруға шалдығуы және бірнеше ел мен құрлықтар аумағындағы ауылшаруашылық өсімдіктерінде зиянкестердің бірден көбеюі.
ПАРИКМАХЕРСКАЯ – объект, где оказываются услуги населению по уходу за волосами, лицом и ногтями. ШАШТАРАЗ – халыққа шашты, бетті және тырнақты күту (шашты тарау, қию, шаш, сақал алу) қызметін көрсететін объект.
ПАРОПРОНИЦАЕМОСТЬ – способность тканей одежды пропускать водяные пары, образующиеся в пододежном пространстве, и характеризуется количеством паров в миллиграмах, прошедших через единицу поверхности ткани в кубических сантиметрах за единицу времени, 1 час. БУ ӨТКІЗГІШТІК – киімнің астындағы кеңістікте түзілетін және белгілі уақыт бірлігінде 1 сағатта куб сантиметрмен мата бетінен өтетін миллиграмм бу мөлшерімен есептелетін киім маталарының су буын өткізу қабілеті.
ПАРТИЯ МЕТАЛЛОЛОМА – отдельно складированное количество металлолома (количество металлолома, загруженные в одну или несколько транспортных единиц – платформа, вагон, грузовой контейнер). МЕТАЛЛ СЫНЫҚТАРЫНЫҢ ЛЕГІ – металл сынықтарының жеке түрде жинақталған мөлшері (бір немесе бірнеше көліктік бірліктерге – платформаға, вагонға, жүк контейнеріне тиелген металл сынықтарының мөлшері).
ПАРФЮМЕРНО-КОСМЕТИЧЕСКАЯ ПРОДУКЦИЯ – средства для нанесения на тело человека с целью очищения, устранения запаха, защиты от факторов внешней среды, придания эстетического эффекта. ПАРФЮМЕРЛІК-КОСМЕТИКАЛЫҚ ӨНІМ – адам денесіне денені тазарту, иісті кетіру, сыртқы ортаның факторларынан қорғау, эстетикалық әсер беру мақсатымен жағуға арналған құралдар.
ПАСПОРТ РАДИАЦИОННО ГИГИЕНИЧЕСКИЙ ОРГАНИЗАЦИИ – документ, характеризующий состояние радиационной безопасности в организации и содержащий рекомендации по ее улучшению. ҰЙЫМНЫҢ РАДИАЦИЯЛЫҚ ГИГИЕНАЛЫҚ ПАСПОРТЫ – ұйымда радиациялық қауіпсіздікті сипаттайтын және оны жақсарту бойынша ұсынылатын құжат.
ПАСПОРТ РАДИАЦИОННО ГИГИЕНИЧЕСКИЙ ТЕРРИТОРИИ – документ, характеризующий состояние радиационной безопасности населения территории и содержащий рекомендации по ее улучшению. ӨҢІРДІҢ РАДИАЦИЯЛЫҚ ГИГИЕНАЛЫҚ ПАСПОРТЫ – аумақтағы халықтың радиациялық қауіпсіздігінің жағдайын сипаттайтын және оның жақсаруын кепілдендіретін құжат.
ПАСПОРТ САНИТАРНЫЙ – документ, разрешающий организации в течение установленного времени проводить регламентированные работы с источниками ионизирующего излучения в конкретных помещениях, вне помещений или на транспортных средствах. САНИТАРЛЫҚ ПАСПОРТ – анықталған уақыт аралығында  ұйымдарға нақты ғимараттарда, одан тыс жерде немесе көлік құралдарында иондалған сәулелену көзімен реттелген жұмыстарды жүргізуге рұқсат беретін құжат.
ПАСТЕРИЗАЦИЯ – способ уничтожения микробов в молоке однократным нагреванием до температуры 70-85 градусов Цельсия. ПАСТЕРЛЕУ – сүтті бір мәрте 70-85°С температураға дейін қыздыру арқылы микробтарды жою әдісі.
ПАТОГЕННАЯ МИКРОФЛОРА –  микроорганизмы способные вызывать заболевания людей, животных и растений. ПАТОГЕНДІК МИКРОФЛОРА –  адамдарға, жануарларға және өсімдіктерге ауру тудыруға қабілетті микроорганизмдер.
ПЕРЕРАБОТКА МОЛОКА – комплекс технологических операций, изменяющих исходные свойства молока. СҮТТІ ӨҢДЕУДЕН ӨТКІЗУ – сүттің алғашқы қасиеттерін өзгертетін технологиялық процестер кешені.
ПЕРИНАТАЛЬНЫЙ ЦЕНТР – является консультативным, организационно-методическим и учебным учреждением, оказывающим высококвалифицированную специализированную помощь женщинам высокого и среднего перинатального риска и их новорожденным детям, начиная от этапа планирования беременности до реабилитации их после родов. ПЕРИНАТАЛЬДЫҚ ОРТАЛЫҚ – жоғарғы және орта перинатальдық қатер төнген әйелдерге және олардың балаларына жүктілікті жоспарлағаннан бастап, босанғаннан кейінгі денсаулығын қалпына келтіруге дейінгі уақытта жоғарғы деңгейдегі арнайы ұйымдастырушылық-әдістемелік, оқыту және кеңес беру мекемесі.
 
ПЕРИОДИЧЕСКИЕ МЕДИЦИНСКИЕ ОСМОТРЫ – осмотры населения с целью обеспечения динамического наблюдения за состоянием здоровья, своевременного установления начальных признаков заболеваний, предупреждения и нераспространения общих, профессиональных, инфекционных и паразитарных заболеваний, проводимые в сроки, установленные уполномоченным органом в области санитарно-эпидемиологического благополучия населения. МЕРЗІМДІ ДӘРІГЕРЛІК ТЕКСЕРУ – уақытында аурудың бастапқы белгілерін анықтау, ортақ, кәсіби, жұқпалы және паразиттік аурулардың алдын алу және таралмауын өкілетті органдардың халықтың санитарлық-эпидемиологиялық салауаттылығы саласында белгілеген мерізіміне сәйкес тұрғындардың денсаулығына динамикалық тексеру жүргізу.
ПЕРОКСИДАЗА – фермент, используемый для контроля качества пастеризации молока при его нагревании 85°С. ПЕРОКСИДАЗА – сүтті пастерлеу үшін 85°С-қа дейін қыздыру кезінде сапасын бақылау үшін қолданылатын фермент.
ПЕРСОНАЛ – лица, работающие с техногенными источниками излучения (группа А) или находящиеся по условиям работы в сфере их воздействия (группа Б). ҚЫЗМЕТКЕРЛЕР – техногенді  сәулелену көздері мен (А тобы) жұмыс жасайтын немесе жұмыс барысында олардың әсер ету аймағында (Б тобы) болатын қызметкерлер.
ПЕРСОНАЛЬНЫЙ КОМПЬЮТЕР – микрокомпьютер, прежде всего предназначенный для автономного использования индивидуумом. ДЕРБЕС КОМПЬЮТЕР – жеке тұлға автономды түрде пайдаланатын микрокомпьютер.
ПИЛИНГ – удаление омертвевших клеток кожи путем ультразвука, лазера, химических средств и механического воздействия. ПИЛИНГ – терінің өлген жасушаларын ультрадыбыс, лазер сәулесі, химиялық заттар арқылы немесе механикалық жолмен жою.
 
ПИРСИНГ – прокалывание различных частей кожи тела и вдевание в проколы различных украшений. ПИРСИНГ – дененің әр тұсындағы терісін тесіп, тесікке әртүрлі әшекейлер тағу.
ПИСТОЛЕТ-РАСПЫЛИТЕЛЬ (ФОРСУНКА) – устройство для проведения обработки вымени коров перед доением. ШАШЫРАТҚЫШ ПИСТОЛЕТ (ФОРСУНКА) – сиырды сауар алдында желіндерін тазалауға арналған құрылғы.
ПИТЬЕВОЕ ВОДОСНАБЖЕНИЕ – деятельность, направленная на обеспечение потребителей питьевой водой, включающая в себя выбор, охрану источников и сооружений водоснабжения, проектирование, строительство, эксплуатацию систем водоснабжения, забор, подготовку, хранение, подачу к местам потребления и реализацию питьевой воды. АУЫЗСУМЕН ҚАМТАМАСЫЗ ЕТУ – тұтынушыларды ауызсумен қамтамасыз ету, су көздері мен сумен қамтамасыз ету құрылыстарын қорғау, сумен қамтамасыз ету жүйелерін жобалау, салу, пайдалалану, пайдалану орындарына ауызсуды  жеткізу, сақтау, дайындау бағытындағы қызмет.
ПИЩЕБЛОК – помещения, предназначенные для разделки продуктов, приготовления пищи, выпечки и хранения хлеба и хлебобулочных изделий, раздачи пищи, а также для мытья посуды (камбуз, хлебопекарня, разделочные, посудомоечные и т. п.). ТАҒАМ БЛОГЫ – тағам өнімдерін бөлшектейтін, тағам дайындайтын, нан пісіретін және нан өнімдерін сақтайтын, тағам тарататын, сондай-ақ ыдыс жууға (камбуз, наубайхана, бөлшектеу, ыдыс жуатын және т.б. бөлме) арналған үй-жай.
ПИЩЕВАЯ ЦЕННОСТЬ  ПРОДУКТА – совокупность свойств пищевого продукта, удовлетворяющих физиологические потребности человека в необходимых           веществах и энергии. ӨНІМНІҢ ТАҒАМДЫҚ ҚҰНДЫЛЫҒЫ – адамның физиологиялық қажеттілігін қажетті заттармен және қуатпен қамтамасыз ететін тағам өнімдері қасиетінің жиынтығы.
ПИЩЕВЫЕ ДОБАВКИ – натуральные и искусственные вещества и их соединения, специально вводимые в пищевые продукты в процессе их изготовления и производства в целях придания им определенных свойств и (или) сохранения их качества. ТАҒАМДЫҚ ҚОСПАЛАР – тағамдарды дайындау және өндіру процесі барысында белгілі бір қасиет беру және (немесе) олардың сапасын сақтау үшін тағам өнімдеріне қосатын табиғи және жасанды заттар немесе оның қосындылары.
ПИЩЕВЫЕ ПРОДУКТЫ – продукты в натуральном или переработанном виде, в том числе продукты детского питания, бутилированная вода, алкогольная продукция, жевательная резинка, а также продовольственное сырье, пищевые добавки и биологически активные добавки. ТАҒАМ ӨНІМДЕРІ – адам тамаққа, оның ішінде балалар тағамына пайдаланатын, шөлмекке құйылған су, алкоголь өнімдері, сағыз, сондай-ақ азық-түлік шикізаттары, тағамдық қоспалар түріндегі табиғи немесе өңдеуден өткен азық-түлік.
ПЛАВУЧАЯ БУРОВАЯ УСТАНОВКА – судно, предназначенное для выполнения буровых работ по разведке и (или) добыче подземных ресурсов морского дна. ЖҮЗГІШ БҰРҒЫЛАУ ҚОНДЫРҒЫСЫ – теңіз түбіндегі жерасты кен қорларын барлау және (немесе) өндіру үшін бұрғылау жұмыстарын орындауға арналған кеме.
ПЛАН ОТБОРА ПРОБ – документ, описывающий методику отбора проб в контролируемой среде, устанавливающий точки отбора проб, частоту и количество регулярно проводимых исследований, методы анализа данных и интерпретацию полученных результатов. СЫНАМАЛАРДЫ ІРІКТЕУ ЖОСПАРЫ – бақыланатын ортада сынамаларды алу, сынамаларды алу нүктелерін көрсететін, жүйелі өткізілетін зерттеулердің жиілігі мен санын, көрсеткіштерді сараптау әдістерін және алынған нәтижелерді пайымдау әдістемесін сипаттайтын құжат.
ПЛАНОВО-РЕГУЛЯРНАЯ ОЧИСТКА – система мероприятий по сбору и удалению отбросов с установленной кратностью. КЕЗЕҢДІ-ЖОСПАРЛЫ ТАЗАЛАУ – қалдықтарды жинау және жою үшін жиілігі анықталған іс-шаралар жүйесі.
ПЛАТА ЗА ЗАГРЯЗНЕНИЕ СРЕДЫ – денежное возмещение предприятиями социально-экономического ущерба, наносимого хозяйству и здоровью людей от загрязнения среды; зависит от состава и интенсивности техногенных выбросов.
 
ОРТАНЫ ЛАСТАҒАНЫ ҮШІН ТӨЛЕНЕТІН ТӨЛЕМ – қоршаған ортаның ластануынан адамдардың денсаулығына және шаруашылыққа келтірген әлеуметтік-экономикалық шығынның орнын кәсіпорындардың ақшалай толтыруы; төлем көлемі техногендік шығарындылардың құрамы мен қарқындылығына байланысты болады.
ПЛЕСНЕВЕНИЕ – появление плесени. Чаще поражается клип-фикс (полуфабрикат) в результате задержки рыбы перед уборкой в тару, недостаточного посола или подпрессовки.
 
ЗЕҢДЕНУ – зеңнің пайда болуы. Ыдысқа салынар алдында балықтың тұрып қалуына байланысты, дұрыс тұздалмағандықтан немесе дұрыс нығыздалмағандықтан көбіне клип-фикс (жартылай дайын өнім) зақымдалады.  
ПЛОЩАДЬ ЗОНЫ ВОЗМОЖНОГО ЗАРАЖЕНИЯ – площадь территории, в пределах которой под действием изменения направления ветра может перемещаться облако зараженного воздуха. ЗАҚЫМДАНУЫ ЫҚТИМАЛ АЙМАҚ АУДАНЫ – жел бағытының  өзгеруіне байланысты зақымданған ауаның бұлты ауысатын  аймақ ауданы.
ПЛОЩАДЬ ЗОНЫ ФАКТИЧЕСКОГО ЗАРАЖЕНИЯ – площадь территории, приземной слой воздуха на которой заражен парами (аэрозолем) ядовитого вещества в опасных для жизни или здоровья людей пределах. НАҚТЫ ЗАҚЫМДАНҒАН АЙМАҚ АУДАНЫ – адамдардың денсаулығы мен өміріне қауіпті улы заттың буымен (аэрозольмен)  зақымданған ауаның жердің үстіңгі қабатындағы аймағының ауданы.
ПОДВАРКА – сваренная масса сахара с добавлением пюре различных ягод и фруктов. ҚАЙНАТПА – әртүрлі жеміс-жидектердің езбесі қосылып, қайнатылған қант массасы.
ПОЛИГОНЫ ДЛЯ ТВЕРДЫХ БЫТОВЫХ ОТХОДОВ – специальные сооружения, предназначенные для изоляции и обезвреживания твердых бытовых отходов.  ҚАТТЫ ТҰРМЫСТЫҚ ҚАЛДЫҚТАРҒА АРНАЛҒАН ПОЛИГОНДАР − қатты тұрмыстық қалдықтарды оқшаулауға және залалсыздандыруға арналған арнайы құрылыс.
 
ПОЛУБОКС – помещение, не имеющее наружного выхода. ЖАРТЫЛАЙ БОКС – сыртқа шығатын есігі жоқ үй-жай.
ПОЛУФАБРИКАТЫ – сырые продукты питания, предварительно подготовленные к тепловой обработке. Подразделяются на мясные, рыбные, овощные, мучные и мяса птицы. ЖАРТЫЛАЙ ДАЙЫН ӨНІМДЕР – алдын ала жылыту арқылы өңдеуге дайындалған, шикі тағамдық азық-түлік. Олар еттен, балықтан, көкөністен, ұннан және құс етінен дайындалады.
ПОЛУФАБРИКАТЫ ИЗ ПТИЦЫ – тушки, филе, окорочка, котлеты, наборы для бульона и другие. ҚҰС ЕТІНЕН ДАЙЫНДАЛҒАН ЖАРТЫЛАЙ ДАЙЫН ӨНІМДЕР – құстың ұшасы, сүбесі (жон еті), саны, котлеттер, сорпалық жиынтықтар және басқалары.
ПОЛУФАБРИКАТЫ МУЧНЫЕ – тесто различных видов и полуфабрикаты для мучных блюд (блины, блинчики, оладьи, лапша дунганская). ҰННАН ДАЙЫНДАЛҒАН ЖАРТЫЛАЙ ДАЙЫН ӨНІМДЕР − әртүрлі қамыр және ұннан жасалатын тағамдарға арналған жартылай дайын өнімдер (құймақ, құймақшалар, оладьи, дүнген кеспесі).
ПОЛУФАБРИКАТЫ МЯСНЫЕ – подразделяются на натуральные, панированные, рубленные. ЕТТЕН ДАЙЫНДАЛҒАН ЖАРТЫЛАЙ ДАЙЫН ӨНІМДЕР – табиғи, ұнға немесе нанның ұнтағына аунатылған, шабылған ет болып бөлінеді.
ПОЛУФАБРИКАТЫ НАТУРАЛЬНЫЕ – крупнокусковые или мелко нарезанные кусочки мяса (вырезка, окорок, бефстроганов, рагу, гуляш). ТАБИҒИ ЖАРТЫЛАЙ ДАЙЫН ӨНІМДЕР – ірі кесектеп немесе ұсақтап туралған ет бөлшектері (кесек ет, сан немесе қол еті, бефстрогонов, рагу, гуляш).
ПОЛУФАБРИКАТЫ ОВОЩНЫЕ – овощи сырые очищенные, котлеты, шницели. КӨКӨНІСТЕН ЖАСАЛҒАН ЖАРТЫЛАЙ ДАЙЫН ӨНІМДЕР – картоп және тазартылған шикі көкөністер, котлеттер, шницельдер.
ПОЛУФАБРИКАТЫ ПАНИРОВАННЫЕ – отбитые куски мяса, смазанные яичной массой и обваленные в сухарной панировке. ҰНҒА (НАННЫҢ ҚОҚЫМЫНА) АУНАТЫЛҒАН ЖАРТЫЛАЙ ДАЙЫН ӨНІМДЕР – ұрып жұмсартылып, сыртына жұмыртқа жағылып, нан қоқымына (ұнға) аунатылған ет кесегі.
ПОЛУФАБРИКАТЫ РУБЛЕННЫЕ – фарш и изделия из него (бифштексы, шницели, котлеты). ШАБЫЛҒАН ЖАРТЫЛАЙ ДАЙЫН ӨНІМДЕР – туралған ет, одан жасалған өнімдер (бифштекстер, шницельдер, котлеттер).
ПОЛУФАБРИКАТЫ РЫБНЫЕ – тушки рыбы очищенные и разрезанные на куски, порционные куски рыбы для варки, жарки, котлетная и кнельная масса, изделия из них. БАЛЫҚТАН ДАЙЫНДАЛҒАН ЖАРТЫЛАЙ ДАЙЫН ӨНІМДЕР – тазартылып, кесектерге бөлінген балық ұшасы, пісіруге, қуыруға арналып, үлестерге бөлшектелген балық кесектері, котлетке және кнельге арналған масса, одан дайындалатын өнімдер.
ПОЛЯ АССЕНИЗАЦИИ, ПОЛЯ ЗАПАХИВАНИЯ – специально выделенная территория за пределами населенного пункта для сбора и обезвреживания жидких отбросов. АССЕНИЗАЦИЯЛАУҒА ЖӘНЕ ЖЫРТУҒА АРНАЛҒАН ТАНАПТАР – елді мекеннің сыртында орналасқан сұйық қалдықтарды жинауға және залалсыздандыруға бөлінген арнайы аумақ.
ПОКАЗАТЕЛИ БЕЗОПАСНОСТИ – характеристики продукции, обеспечивающие ее безвредность для организма человека. ҚАУІПСІЗДІК КӨРСЕТКІШТЕРІ – адам организміне өнімнің зиянсыздығын қамтамасыз ететін сипаттамасы.
ПОМЕЩЕНИЯ МЕДИЦИНСКОГО НАЗНАЧЕНИЯ – помещения, предназначенные для амбулаторного и стационарного лечения, проведения лечебно-профилактических мероприятий и оказания медицинской помощи экипажу при заболеваниях и несчастных случаях (медицинская каюта, стационар, помещение для оказания первой помощи водолазам и т.д.). МЕДИЦИНАҒА АРНАЛҒАН ҮЙ-ЖАЙЛАР – амбулаторлық және стационарлық емдеуге, емдеу-профилактикалық іс-шараларды және экипаж ауырып немесе жазатайым жағдай болған кезде экипажға медициналық жәрдем көрсететін үй-жайлар (медициналық каюта, стационар, сүңгуірлерге жедел жәрдем көрсететін үй-жай және т.б.).
ПОМЕЩЕНИЯ САНИТАРНО-ГИГИЕНИЧЕСКИЕ И САНИТАРНО-БЫТОВЫЕ – помещения, предназначенные для соблюдения личной гигиены и санитарно-бытового обслуживания экипажа (умывальные, душевые, уборные, прачечные, гладильни, сушильни и т. п.).
 
САНИТАРЛЫҚ-ГИГИЕНАЛЫҚ ЖӘНЕ САНИТАРЛЫҚ-ТҰРМЫСТЫҚ ЖАЙЛАР – жеке бас гигиенасын сақтауға және экипажға санитарлық-тұрмыстық қызмет көрсетуге арналған жайлар (қолжуғыштар, себізгілер, дәретханалар, кір жуатын бөлмелер, киім үтіктейтін бөлмелер, киім кептіретін бөлмелер және т.б.).
ПОРИСТОСТЬ – отношение в процентах объема пор к объему данного материала. КЕУЕКТІЛІК – кеуек көлемінің нақты материалдың көлеміне пайыздық қатынасы.
ПОСОЛОЧНАЯ – участок, на котором производится обработка мяса и фарша солью. ТҰЗДАУ ОРНЫ – етті өңдеуге және тартылған етті тұздауға арналған орын.
ПОСТВАКЦИНАЛЬНЫЕ ОСЛОЖНЕНИЯ – клинические проявления тяжелых, стойких нарушений состояния здоровья, возникшие вследствие профилактических  прививок, требующие  реанимационных мер (температуры тела свыше 40°С, анафилактический шок, афебрильные судороги, менингит). ЕГУДЕН КЕЙІН БОЛАТЫН АСҚЫНУ – профилактикалық егулердің салдарынан пайда болған реанимациялық шараларды қажет ететін денсаулық жағдайының бұзылуы (дене қызуы 40°С жоғары, анафилактикалық естен тану, афебрильды тырысу, менингит).
ПОСТОЯННОЕ РАБОЧЕЕ МЕСТО – рабочее место, где работающий находится более 50% (или более 2 ч непрерывно) своего рабочего времени. Если при этом работа осуществляется в различных пунктах рабочей зоны, постоянным рабочим местом считается вся рабочая зона. ТҰРАҚТЫ ЖҰМЫС ОРНЫ – жұмыс істеуші өз жұмыс уақытының 50%-ынан аса (2 сағаттан аса үздіксіз) болатын жұмыс орны. Егер жұмыс осы кезде жұмыс аумағының әртүрлі жерлерінде жүзеге асырылатын болса, онда бүкіл жұмыс аумағы жұмыс орны болып табылады.
ПОСТОЯННЫЙ ШУМ  − шум, уровень звука которого изменяется во времени (восемь часов днем и полчаса непрерывно – ночью, в наиболее шумные периоды) не более, чем на пять дБА при измерении на временной характеристике шумомера «медленно». ТҰРАҚТЫ ШУ – дыбыстың деңгейі уақытқа қарай өзгеріп отыратын (анағұрлым шулы уақытта күндіз сегіз сағат және түнде жарты сағат үздіксіз), шу өлшегіштің уақытша «ақырын» сипаттамасымен өлшегендегі бес дБА-дан артық емес шу.   
ПРАЧЕЧНАЯ – объект осуществляющий чистку, стирку, глажение, дезинфекцию белья, одежды и другого мягкого инвентаря. КІРЖУАР – іш киімдерді, киім-кешектер мен басқа да жұмсақ керек-жарақтарды тазалауға, жууға және үтіктеуге, залалсыздандыруға арналған объекті.
ПРЕБИОТИКИ – пищевые вещества, стимулирующие рост и (или) биологическую активность  защитной микрофлоры кишечника и способствующие  поддержанию ее нормального состава и биологической активности. ПРЕБИОТИКТЕР – ішектің қорғаныс микрофлорасының өсуін және биологиялық белсенділігін арттыратын және оның қалыпты құрамы мен биологиялық белсенділігін қамтамасыз ететін тағамдық заттар.
ПРЕДЕЛЬНО-ДОПУСТИМАЯ КОНЦЕНТРАЦИЯ – концентрация вредного вещества, которая при ежедневной работе (в течение 8 часов и не более 40 часов в неделю) в течение всего рабочего стажа не должна вызывать заболеваний или отклонений в состоянии здоровья или в отдаленные сроки жизни настоящего и последующего поколений. Воздействие вредного вещества на уровне ПДК не исключает нарушение состояния здоровья у лиц с повышенной чувствительностью.
         ПДК устанавливаются в виде максимально разовых и среднесменных нормативов.
Для веществ, способных вызывать преимущественно хронические интоксикации (фиброгенные пыли, аэрозоли дезинтеграции металлов и другие), устанавливаются среднесменные ПДК. Для веществ с остронаправленным токсическим эффектом (ферментные, раздражающие яды и другие) устанавливаются максимальные разовые концентрации.
РҰҚСАТ ЕТІЛГЕН ШЕКТЕГІ КОНЦЕНТРАЦИЯ – күнделікті жұмыс кезінде (8 сағат бойы және аптасына 40 сағаттан аспайтын) барлық жұмыс өтілі барысында денсаулығында немесе қазіргі өмірінің кейінгі уақыттарында және келесі ұрпақтарында ауруды немесе ауытқуды болдырмайтын зиянды заттар концентрациясы. РШК деңгейіндегі зиянды заттар әсері сезімталдылығы жоғары тұлғалар денсаулығының жай-күйіне әсерін тигізбей қоймайды.
         РШК барынша бір мерзімдік және орта ауысымдық нормативтер түрінде белгіленеді.
       Орта ауысымдық РШК көбіне созылмалы улануды тудыратын (фиброген шаңдары, металдарды дезинтеграциялау аэрозольдері және басқалар) заттарға арналып бекітіледі. Тікелей бағытталған улы әсері бар (ферментті, қоздырғыш улар және басқалар) заттарға барынша бір мерзімдік концентрациялар белгіленеді.
ПРЕДЕЛЬНО ДОПУСТИМАЯ КОНЦЕНТРАЦИЯ ОПАСНОГО ВЕЩЕСТВА – максимальное количество опасных веществ в почве, воздушной или водной среде, продовольствии, пищевом сырье и кормах, измеряемое в единице объема или массы, которое при постоянном контакте с человеком или при воздействии на него за определенный промежуток времени практически не влияет на здоровье людей и не вызывает неблагоприятных последствий. ҚАУІПТІ ЗАТТЫҢ РҰҚСАТ ЕТІЛГЕН ШЕКТЕГІ КОНЦЕНТРАЦИЯСЫ – суда, топырақта, ауада, азық-түлікте, тамақ және азық-түлік шикізатында болатын қауіпті заттың ең жоғары мөлшері, көлем немесе салмақ бірлігімен өлшенеді және адаммен ұдайы жанасқанда немесе оған белгілі уақыт аралығында әсер еткенде, адамдар өмірі мен денсаулығына ешқандай зиян әкелмейді және қолайсыз салдар тудырмайды.
ПРЕДЕЛЬНО ДОПУСТИМЫЙ ВЫБРОС – количество загрязняющего вещества, выделяемого объектом в окружающую среду за единицу времени, превышение которого ведет к неблагоприятным последствиям для природной среды на прилегающей территории (акватории) или опасно для здоровья человека. РҰҚСАТ ЕТІЛГЕН ШЕКТЕГІ ШЫҒАРЫНДЫ – уақыт бірлігі аралығында қоршаған ортаға объекті бөлген, ластанған заттарының мөлшері, оның артуы қоршаған ортаның аймағына (су айдыны) немесе адамдар денсаулығына қауіпті жағымсыз зардаптар әкеледі.
ПРЕДЕЛЬНО-ДОПУСТИМЫЙ СБРОС − количество допустимых сбросов в водные объекты сточных вод, которое не окажет вредного воздействия на состояние водоема и качества воды. РҰҚСАТ ЕТІЛГЕН ШЕКТЕГІ ҚАШЫРТҚЫ – суқоймасы мен оның сапасына теріс әсер етпейтін, ағынды сулардың су объектілеріне түсетін зиянды заттардың рұқсат етілген деңгейдегі мөлшері.
ПРЕДЕЛЬНО-ДОПУСТИМЫЙ УРОВЕНЬ ШУМА – это уровень фактора, который при ежедневной работе (не более сорока часов в неделю), не должен вызывать заболеваний или отклонений в состоянии здоровья, обнаруживаемых современными методами исследований, в процессе работы или в отдаленные сроки жизни настоящего и последующего поколений. ШУДЫҢ РҰҚСАТ ЕТІЛГЕН ШЕКТЕГІ ДЕҢГЕЙІ – күнделікті жұмыс барысында (апта ішінде қырық сағаттан артық емес), барлық жұмыс өтілі кезеңінде, жұмыс кезінде, қазіргі немесе кейінгі ұрпақтың өмірінде тексерудің озық әдістерімен анықталатын, ауру немесе денсаулыққа ауытқу тудырмайтын факторлардың деңгейі.
ПРЕДПРИЯТИЕ ПВ – добывающее и перерабатывающее предприятие, состоящее из нескольких рудников ПВ и необходимой для нормального функционирования контрольно-управленческой структуры. ЖС КӘСІПОРНЫ – бірнеше ЖС кен орындарынан тұратын, бақылау-басқару құрылымдарының қалыпты жұмыс жасауы үшін қажетті өндіруші және өңдеуші кәсіпорын. 
ПРЕРЫВИСТЫЙ ШУМ – шум, уровень звука которого изменяется ступенчато на 5 дБА и более с длительностью интервала 1 секунда и более в течение которого уровень остается постоянным. ҮЗІЛІСТІ ШУ – 1 секунд және одан да көп уақыт ішінде дыбыс деңгейі сатылап, 5 дБА және одан көп өзгеретін дыбыс деңгейі.
ПРЕФОРМА ИЗ ПОЛИЭТИЛЕНТЕРЕФТАЛАТА – заготовка, предназначенная для производства бутылок и розлива питьевой воды. ПОЛИЭТИЛЕНТЕРЕФТАЛАТТАН ЖАСАЛҒАН ПРЕФОРМА – бөтелкелер шығаруға және ауызсу құюға арналған дайындаушы зат.
ПРИВКУС И ЗАПАХ НЕФТЕПРОДУКТОВ – прижизненное или вторичное загрязнение нефтепродуктами. Воспримчивость запаха у жирной рыбы выше. При значительном загрязнении возможно накопление в ткани углеводородов. МҰНАЙ ӨНІМДЕРІНІҢ ӨЗІНДІК ДӘМІ ЖӘНЕ ИІСІ – мұнай өнімдерімен өмір сүру кезінде немесе екіншілей ластану. Семіз балықтың иісі күшті болады. Күштірек ластанған жағдайда тінде көмірсутектің жиналуы мүмкін.
ПРИВКУС ЛЕКАРСТВЕННЫЙ, ТРАВЯНИСТЫЙ, ИЛИСТЫЙ – приобретаются при жизни рыбы и зависят от мест обитания, флоры и фауны водоема. Лекарственный запах может появиться при нарушении условий хранения рыбы. ДӘРІ-ДӘРМЕКТЕРДІҢ, ШӨПТЕРДІҢ, ТҰНБАЛАРДЫҢ ӨЗГЕШЕ ДӘМІ – балықтың тіршілік ету кезінде пайда болады. Пайда болуы суқойма флорасы, фаунасы және мекендеу орнына байланысты болады. Дәрі-дәрмектің дәмі балықты сақтау шартының бұзылу салдарынан пайда болуы мүмкін.
ПРИЕМНОЕ ОТДЕЛЕНИЕ – функциональное подразделение больничной организации, предназначенной для приема и распределения больных по отделениям. ҚАБЫЛДАУ БӨЛМЕСІ – аурухана ұйымының ауруларды қабылдап, бөлімшелерге жіберуге арналған қызметтік бөлімшесі.
ПРИЗЕМНЫЙ СЛОЙ АТМОСФЕРЫ – часть пограничного слоя атмосферы высотой в несколько десятков метров от земной поверхности. АТМОСФЕРАНЫҢ ЖЕРГЕ ЖАҚЫН ҚАБАТЫ – жердің бетінен бірнеше он метр биіктіктегі атмосфераның шектік қабатының бөлігі.
ПРИМЕНЕНИЕ ЯДОВИТЫХ ВЕЩЕСТВ (ЯДОВ) – условия хранения, транспортировки, обезвреживания и уничтожения ядовитых веществ (ядов) в целях обеспечения санитарно-эпидемиологического благополучия, безопасности и охраны здоровья населения Республики Казахстан. УЛЫ ЗАТТАРДЫ (УЛАРДЫ) ҚОЛДАНУ – Қазақстан Республикасы халқының санитарлық-эпидемиологиялық саулығын, қауіпсіздігін және денсаулығын сақтауды қамтамасыз ету мақсатында улы заттарды сақтау, тасымалдау, залалсыздандыру мен жою талаптары.
ПРИРОДНЫЕ РАДИОНУКЛИДЫ – радиоактивные элементы рядов урана – 238, тория − 232 и калия − 40. ТАБИҒИ РАДИОНУКЛИДТЕР – уран − 238, торий − 232 және калий – 40 қатарындағы радиобелсенді элементтер.
ПРИРОДООХРАННЫЕ МЕРОПРИЯТИЯ – меры защиты подземной гидросферы и поверхности района размещения хвостохранилища и окружающей территории от негативного воздействия складируемых отходов, включающие:
      - комплекс сооружений (различные типы экранов, дренажей, завес и др.), предназначенных для снижения воздействия на подземную гидросферу;                                                   
      - применяемые в процессе эксплуатации способы защиты и технологические приемы, обеспечивающие эрозионную устойчивость складируемого материала и исключающие его поверхностное влияние на окружающую среду.
ТАБИҒАТТЫ ҚОРҒАУ ІСШАРАЛАРЫ – жерасты гидросферасын және қалдық қоймалары орналасқан жерүсті ауданын және қоршаған аумақты қоймада сақталатын қалдықтардың жағымсыз әсерінен қорғауға арналған шаралар:
        - жерасты гидросферасына әсерді азайтуға арналған құрылыс кешендері (әртүрлі экрандар, дренаждар, шымылдықтар және т.б.)      
       -   қоймадағы заттардың эрозиялық тұрақтылығын және қоршаған ортаға беретін әсерін болдырмайтын қолданыс кезінде қолданылатын қорғаныс тәсілдері және технологиялық әдістер.
ПРОБИОТИЧЕСКИЕ ПРОДУКТЫ – пищевые продукты, изготовленные с         добавлением живых культур пробиотических микроорганизмов и пребиотиков. ПРОБИОТИКАЛЫҚ ӨНІМДЕР – тірі пробиотикалық микроорганизмдер дақылдары және пребиотиктер қосып жасалған тағам өнімдері.
ПРОБООТБОРНИК АЭРОЗОЛЬНЫЙ – прибор, используемый для отбора заданных объемов воздуха за определенный временной промежуток, в целях определения количественного содержания микроорганизмов или механических частиц. АЭРОЗОЛЬДЫ СЫНАМА АЛАТЫН ЗАТ – ауада микроорганизмдердің және механикалық бөлшектердің сандық мөлшерін анықтау мақсатында белгілі уақыт арасында қолданылатын аспап. 
ПРОГРАММА МОНИТОРИНГА ОКРУЖАЮЩЕЙ СРЕДЫ – документально определенная программа, которая описывает правила текущего мониторинга производственной среды по всем контролируемым параметрам –  влажность, температура, скорость воздушных потоков, уровень перепада давления между помещениями, уровень контаминации бактериальными и механическими частицами и включает в себя план мероприятий при превышении результатов контроля уровня действия. ҚОРШАҒАН ОРТА МОНИТОРИНГІ БАҒДАРЛАМАСЫ – барлық бақылау параметрлері бойынша – ылғалдылық, температура, ауа ағымдарының жылдамдығы,  үй-жайлар арасындағы қысымның алмасу деңгейі, бактериялы және механикалық бөлшектермен контаминация деңгейі бойынша және белгіленген параметрлер  жоғарылаған жағдайда іс-шаралар жоспарын қосатын  өндірістік ортаны ағымдық бақылау ережелерін сипаттайтын құжатпен белгіленген бағдарлама.
 
ПРОГНОЗИРОВАНИЕ МЕДИКО-САНИТАРНОЙ ОБСТАНОВКИ – определение вероятности возникновения и масштабов развития эпидемий, эпизоотии, эпифитотий и их последствий с целью разработки и обоснования мероприятий по предупреждению распространения  инфекционных  болезней  и  вредителей сельскохозяйственных культур среди населения, животных и растений, снижению  общей  инфекционной заболеваемости  людей, сельскохозяйственных животных и ликвидации социально-экономических последствий эпидемий, эпизоотии, эпифитотий. МЕДИЦИНАЛЫҚ-САНИТАРЛЫҚ АХУАЛДЫ БОЛЖАУ – эпифитотиялар, эпизоотиялар, індеттердің таралу аумағын және пайда болу ықтималдығын және олардың зардаптарын анықтау, болжау, аталған жұмыстар өсімдіктер, жануарлар, адамдар, ауылшаруашылық дақылдары арасында қоздырғыштардың, жұқпалы аурулардың таралуын және ауылшаруашылық жануарларының жұқпалы аурумен ауыруын төмендету, эпизотиялар, эпифитотиялар, індеттердің әлеуметтік-экономикалық зардаптарын жою мақсатында жүргізілді.
ПРОДАВЕЦ – юридическое и (или) физическое лицо, являющееся самостоятельным субъектом права в соответствии с действующим законодательством Республики Казахстан, пользующийся услугами рынка для осуществления своей торговой деятельности. САТУШЫ – Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес саудамен айналысатын, өзінің сауда қызметін жүзеге асыру үшін нарық қызметін пайдаланатын  тәуелсіз құқық субъектісі болып табылатын заңды және (немесе) жеке тұлға.
ПРОДОВОЛЬСТВЕННОЕ СЫРЬЕ – сырье растительного, животного, микробиологического, минерального, искусственного происхождения и вода, используемые для изготовления пищевых продуктов. АЗЫҚ-ТҮЛІКТІК ШИКІЗАТ – тағамдық өнімдер дайындауға арналған өсімдіктен, жануардан алынған, микробиологиялық, минералдық, жасанды жолмен дайындалған шикізат және су.
ПРОДОВОЛЬСТВЕННЫЕ КЛАДОВЫЕ (ОХЛАЖДАЕМЫЕ И НЕОХЛАЖДАЕМЫЕ) – помещения, предназначенные для хранения запасов продовольствия, необходимого для питания экипажа. АЗЫҚ-ТҮЛІК ҚОЙМАЛАРЫ (САЛҚЫНДАТЫЛАТЫН ЖӘНЕ САЛҚЫНДАТЫЛМАЙТЫН) – экипаж тамақтанатын азық-түлік қорын сақтауға арналған үй-жайлар.
ПРОДОЛЖИТЕЛЬНОСТЬ ВАХТЫ – время пребывания на броту плавучей буровой установки. ВАХТАНЫҢ ҰЗАҚТЫҒЫ – жүзгіш бұрғылау қондырғының бортында болу уақытының ұзақтығы.
ПРОДУКТ ЖИВОТНОГО ПРОИСХОЖДЕНИЯ – мясо и мясо продукты, молоко и молокопродукты, рыба и рыбапродукты, яйцо и  яйцепродукты, не используемые без соответствующей обработки в пищу, а также продукция пчеловодства. ЖАНУАРЛАРДАН АЛЫНАТЫН ӨНІМ – тиісті өңдеусіз тамақ ретінде пайдалануға болмайтын ет және ет өнімдері, сүт және сүт өнімдері, балық және балық өнімдері, жұмыртқа және жұмыртқа өнімдері, сондай-ақ арашаруашылығының өнімдері.
ПРОДУКТЫ ДЕТСКОГО ПИТАНИЯ – специализированные пищевые продукты, отвечающие физиологическим особенностям детского организма. БАЛАЛАРҒА АРНАЛҒАН АЗЫҚ-ТҮЛІК – бала организмінің физиологиялық ерекшеліктеріне жауап беретін тағам өнімдері.
ПРОДУКТЫ ДИЕТИЧЕСКОГО ПИТАНИЯ – специализированные пищевые             продукты, предназначенные для лечебного и профилактического питания. ДИЕТАЛЫҚ АЗЫҚ-ТҮЛІК ӨНІМДЕРІ – профилактикалық және ем үшін тамақтануға арналған арнайы азық-түлік өнімдері.
ПРОИЗВОДИТЕЛЬНОСТЬ БАКТЕРИЦИДНОГО ОБЛУЧАТЕЛЯ − количественная оценка результативности использования бактерицидного облучателя как средства для снижения микробной обсемененности воздушной среды. БАКТЕРИЦИДТІК СӘУЛЕЛЕНДІРГІШТІҢ ӨНІМДІЛІГІ − ауадағы микробтың тұқымдануын төмендетуге арналған құрал ретінде бактерицидтік сәулелендіргішті пайдалану нәтижелілігінің сандық бағасы.
ПРОИЗВОДСТВЕННАЯ ДЕЯТЕЛЬНОСТЬ – совокупность действий людей с применением орудий труда, необходимых для превращения ресурсов в готовую продукцию, включающих в себя производство и переработку различных видов сырья, строительство, оказание различных видов услуг. ӨНДІРІСТІК ҚЫЗМЕТ – шикізаттарды дайын өнімге айналдыруға қажетті еңбек құралдарын қолдана отырып, адамдардың қызмет етуінің жиынтығы, оған түрлі шикізат, құрылыс түрлерін өңдеу және өндіру, қызметтің сан алуан түрін көрсету де кіреді.
ПРОИЗВОДСТВЕННАЯ ЛАБОРАТОРИЯ – лаборатория объекта, осуществляющая лабораторные исследования и испытания продукции в процессе производства. ӨНДІРІСТІК ЗЕРТХАНА − өндіріс барысында өнімдерге зертханалық тексеріс жүргізіп, өнімдерді сынайтын объекті зертханасы.
ПРОИЗВОДСТВЕННЫЕ ОТХОДЫ ПРЕДПРИЯТИЙ НЕФТЕГАЗОВОГО КОМПЛЕКСА – солевые отложения и шлам, извлеченные из технологического оборудования при его ремонте и очистке, элементы технологического оборудования и конструкций, не предназначенные для дальнейшего использования по их назначению, почва и грунты на территории предприятии, в которых могут накапливаться природные радионуклиды в процессе производственной деятельности предприятий НГК. МҰНАЙГАЗ КЕШЕНДЕРІ КӘСІПОРЫНДАРЫНЫҢ ӨНДІРІСТІК ҚАЛДЫҚТАРЫ – технологиялық жабдықтарды жөндеу және тазарту барысында жинақталған тұзды түзілімдер мен шламдар, технологиялық жабдықтар мен құрылғылардың әрі қарай қолдануға жатпайтын элементтері, кәсіпорынның аумағындағы МГК-нің өндірістік жұмысы барысында табиғи радионуклидтер жинақталуы мүмкін жер қабаты мен топырақ.
ПРОИЗВОДСТВЕННЫЕ ПОМЕЩЕНИЯ – замкнутые пространства в специально предназначенных зданиях и сооружениях, в которых постоянно (по сменам) или периодически (в течение рабочего дня) осуществляется трудовая деятельность людей. ӨНДІРІСТІК ҮЙ-ЖАЙЛАР – тұрақты түрде (ауысым ішінде) немесе кезеңді түрде (жұмыс күнінің ішінде) адамдар жұмыс атқаратын арнайы салынған үйлер пен ғимараттардағы жабық кеңістік. 
ПРОИЗВОДСТВЕННЫЙ ОБЪЕКТ – объект хозяйственной деятельности, связанной с производством продукции, выполнением работ и оказанием услуг, которые осуществлются с использованием процессов, оборудования и технологии, являющихся источниками воздействия на среду обитания и здоровье человека. ӨНДІРІСТІК ОБЪЕКТ − өнімді шығаруға, жұмысты атқаруға және қызмет көрсетуге байланысты шаруашылық қызметінің объектісі, олар адамның денсаулығы мен тіршілік ету ортасына әсер ету көзі болып табылатын процестерді, жабдықтарды және технологияны қолданумен жүзеге асырылады.
ПРОИЗВОДСТВЕННЫЙ ЭКОЛОГИЧЕСКИЙ КОНТРОЛЬ – непосредственная деятельность предприятий, организаций, учреждений по управлению воздействием на окружающую среду на основе описания, наблюдения, оценки и прогноза источников воздействия и отходов. ӨНДІРІСТІК-ЭКОЛОГИЯЛЫҚ БАҚЫЛАУ – әсер ету және қалдықтар ошақтарын болжау, бағалау, бақылау, сипаттау негізінде қоршаған ортаға әсер етуді басқару жөніндегі мекемелердің, ұйымдардың, кәсіпорындардың тікелей қызметі.
ПРОИЗВОДСТВО ЭКОЛОГИЧЕСКИ ЧИСТОЕ – производство, на котором фактически соблюдаются все установленные для него экологические нормы и правила, существуют необходимые методы и средства регулирования воздействия на окружающую среду, осуществляется    эффективное управление воздействием на окружающую среду. ЭКОЛОГИЯЛЫҚ ТҰРҒЫДАН ТАЗА ӨНДІРІС – өзіне бекітілген экологиялық нормалар мен ережелердің барлығын іс жүзінде шынайы сақтайтын кәсіпорын, онда қоршаған ортаға әсерді реттеудің құралдары мен амалдары бар және қоршаған ортаға әсер етуді тиімді басқару жүзеге асырылады.
ПРОТИВОЭПИДЕМИОЛОГИЧЕСКИЕ МЕРОПРИЯТИЯ – комп­лекс мер по предупреждению возникновения инфекционных заболеваний и ликвидации их в случае появления. Направлены на нейтрализацию источников инфекционных заболеваний, уничтожение возбудителей болезней, повышение устойчивости людей к заболеванию и их лечение. ІНДЕТКЕ ҚАРСЫ ІС-ШАРАЛАР – жұқпалы аурулардың пайда болуының алдын алу және пайда болған жағдайда, оларды жоюға арналған іс-шаралардың кешені. Жұқпалы аурулар көздерін, ауру қоздырғыштарын жоюға, ауруға адамдардың қарсы тұруын көтеруге және оларды емдеуге бағытталған.
 
ПРОТИВОЭПИДЕМИЧЕСКИЙ РЕЖИМ – комплекс мероприятий по предупреждению заноса и распространения в больнице инфекционных и паразитарных заболеваний. ІНДЕТКЕ ҚАРСЫ РЕЖИМ – ауруханаға инфекциялық және паразиттік аурулардың енбеуін және тарамауын қамтамасыз ететін алдын алатын іс-шаралар жиыны.
ПРОФПЛОМБИРОВАНИЕ – обжигание краев емкости. КӘСІБИ ПЛОМБЫЛАУ – ыдыстың жиегін жалынмен күйдіру.
ПУЛЬПА − отходы производства, имеющие рыхлую (мягкую) консистенцию. ПУЛЬПА − борпаң (жұмсақ) консистенциялы өндірістік қалдықтар.
ПУЛЬПОПРОВОД – оборудованный тракт, предназначенный для удаления пульпы и подачи ее к месту складирования хвостов на хвостохранилище. Пульпопровод может быть напорный или безнапорный, открытый или закрытый. ПУЛЬПАӨТКІЗГІШ – пулпаны жоюға және оны қалдықтарды жинақтайтын қоймаға жеткізуге арналған жол. Пульпопровод тегеурінді немесе тегеурінсіз, ашық немесе жабық болуы мүмкін. 
ПУЛЬПОПРОВОД МАГИСТРАЛЬНЫЙ – внешний участок пульпопровода, расположенный за пределами хвостохранилища. МАГИСТРАЛЬДЫҚ ПУЛЬПАӨТКІЗГІШ – қалдықтар қоймасының сыртында орналасқан пульпаөткізгіштің сыртқы бөлігі.
ПУЛЬПОПРОВОД РАСПРЕДЕЛИТЕЛЬНЫЙ – участок пульпопровода, обеспечивающий равномерное складирование пульпы; расположен внутри огражденной рабочей зоны хвостохранилища. ҮЛЕСТІРМЕЛІ ПУЛЬПА ӨТКІЗГІШ – пульпа өкізгіштің пульпаны бірқалыпты орналастыруға арналған бөлігі; ол қалдықтар қоймасының қоршалған жұмыс аймағының ішінде орналасады.
 

Р
 

РАБОТА С ИСТОЧНИКОМ ИОНИЗИРУЮЩЕГО ИЗЛУЧЕНИЯ – все виды обращения с источником излучения на рабочем месте, включая радиационный контроль. ИОНДАЛҒАН СӘУЛЕЛЕНУ КӨЗДЕРІМЕН ЖҰМЫС ІСТЕУ – радиациялық бақылауды қоса алғандағы жұмыс орынында сәулелену көздерімен жұмыс істеудің  барлық түрі.
РАБОЧАЯ ЗОНА – пространство производственных помещений, на которых находятся места постоянного пребывания работающих. ЖҰМЫС АУМАҒЫ – жұмыс істейтін адамдардың тұрақты жұмыс орны болып табылатын өндірістік үй-жайлар аумағы.
 
РАБОЧЕЕ МЕСТО – место постоянного или временного пребывания персонала для выполнения производственных функций в условиях воздействия ионизирующего излучения в течение более половины рабочего времени или двух часов непрерывно. ЖҰМЫС ОРНЫ – жұмыс күнінің жартысында немесе үздіксіз екі сағат бойы, иондалған сәулелену жағдайында өндірістік қызметті орындауға арналған тұлғаның тұрақты немесе уақытша жұмыс орны.
РАЗДАТОЧНЫЙ ПУНКТ – объект, предназначенный для выдачи детского питания. ТАРАТУ ПУНКТІ – балалар тағамын беруге арналған объекті.
РАЗРЕЗ – это совокупность открытых горных выработок, образованных при разработке угольного месторождения. ОЙЫЛМА – көмір кенорнын пайдалану кезінде түзілген ашық таулы өндіру орындарының жиынтығы.
РАЙОН БИОЛОГИЧЕСКОГО ЗАРАЖЕНИЯ – территория (акватория), в пределах которой распространены опасные биологические средства поражения людей и животных или патогенные микроорганизмы, создающие опасность для здоровья и жизни личного состава войск (сил) и населения, животных и растений, а также для окружающей природной среды. Разделяется на зоны опасного (вероятность поражения личного состава аэрозолем биологических средств не менее 50 %), умеренного (от 20 до 50 %) и слабого (от 1 до 20 %) заражения. БИОЛОГИЯЛЫҚ ЖАҒЫНАН ЗАҚЫМДАНҒАН АУДАН – әскерлердің (күштердің) жеке құрамы мен тұрғындардың өмірі мен денсаулығына, жануарлар мен өсімдіктерге, сонымен қатар қоршаған ортаға қауіп төндіретін, адамдар мен жануарларды зақымдайтын қауіпті биологиялық құралдар немесе потогенді микроорганизмдер аумағында (шегінде) дамыған аймақ (су айдыны). Ол қауіпті аймақ (жеке құрамның биологиялық құралдар аэрозолімен 50%-дан аса мөлшерде зақымдануы), орташа (20-дан 50-ға дейін) және әлсіз (1-ден 20%-ға дейін зақымдану) болып бөлінеді.
РАЙОН СПЕЦИАЛЬНОЙ ОБРАБОТКИ – район, предназначенный для проведения полной специальной обработки войск, формирований ГО и населения, подвергшихся сильному (опасному) химическому, радиоактивному или бактериологическому заражению. Основные элементы Р.с.о.: район ожидания, один или несколько пунктов специальной обработки, район сбора после специальной обработки. АРНАЙЫ ӨҢДЕУ АУДАНЫ – күшті (қауіпті) химиялық, радиобелсенді немесе бактериологиялық зақымдануға ұшыраған тұрғындарға, АҚ бөлімшелеріне, әскерлерге толық арнайы тексеріс, өңдеулер жүргізуге арналған аймақ. А.ө.а. негізгі элементтері: күту ауданы, арнайы өңдеудің бір немесе бірнеше орны, арнайы өңдеуден кейінгі жинау ауданы.
РАЙОН ЭКОЛОГИЧЕСКИ НЕБЛАГОПОЛУЧНЫЙ – территория, регион, населенный пункт с неблагоприятными для здоровья человека воздействиями различных факторов внешней среды в результате стихийных бедствий, хозяйственной либо иной деятельности человека, могущие повлечь за собой нарушение природного равновесия, разрушение естественных экологических систем, деградацию флоры и фауны. ЭКОЛОГИЯЛЫҚ ЖАҒЫНАН ҚОЛАЙСЫЗ АУДАН – авариялар салдарынан, шаруашылық немесе адамның басқа да түрлі әрекеттері нәтижесінде қоршаған ортаның түрлі факторларының адам денсаулығына қолайсыз әсер ететін елді мекен, өңір, аймақ; аталған жағдайлар табиғи тұрақтылықты бұзады, экологиялық табиғи жүйелер бұзылады, топырақ пен фауналарды нашарлатады.
РАПИСТОСТЬ – появление кристаллов соли на поверхности. РАПИСТОСТЬ – заттың бетінде тұз кристалдарының пайда болуы
РАСКОЛЫ ДЛЯ ПРИЕМА СКОТА – отдельные загоны для содержания скота. МАЛДАРДЫ БӨЛІП ҚАМАУҒА АРНАЛҒАН ОРЫН – мал ұстауға  арналған жеке қашалар.
 
РАССТОЙКА ТЕСТОВЫХ ЗАГОТОВОК – выдерживание тестовых заготовок при температуре и влажности воздуха в соответствии нормативным техническим документам. ҚАМЫР ДАЙЫНДАМАСЫН АШЫТУ – нормативтік техникалық құжаттарға сәйкес температура мен ауа ылғалдылығында қамыр дайындамасын ұстау.
РАСФАСОВАННАЯ ПИТЬЕВАЯ ВОДА – питьевая вода, расфасованная в бутылки, контейнеры, пакеты. ЫДЫСТАРҒА ҚҰЙЫЛҒАН АУЫЗСУ – бөтелкелерге, контейнерлерге, пакеттерге құйылған ауызсу.
РАСХОДНЫЕ СКЛАДЫ ЯДОВИТЫХ ВЕЩЕСТВ – склады, предназначенные для хранения ядовитых веществ в количествах, необходимых для производственных нужд организации. УЛЫ ЗАТТАРДЫ ЖІБЕРЕТІН ҚОЙМАЛАР – ұйымдардың өндірістік қажеттіліктеріне қажетті улы заттарды мөлшеріне қарай сақтауға арналған қоймалар.
РАТИЦИДЫ (РОДЕНТИЦИДЫ) – средства (препараты) химической природы, обеспечивающие гибель грызунов. РАТИЦИДТЕР (РОДЕНТИЦИДТЕР) – кеміргіштердің өлуін қамтамасыз ететін химиялық құралдар (препараттар).
РЕБЁНОК  РАННЕГО ВОЗРАСТА – лицо, в возрасте от 12 месяцев до трех лет. БҮЛДІРШІН БАЛА – 12 айдан 3 жасқа дейінгі бала.
РЕБЕНОК ГРУДНОГО ВОЗРАСТА – лицо, не старше 12 месяцев. НӘРЕСТЕ – 12 айға толмаған бала.
РЕВЕРСИРОВАНИЕ – изменение направления движения машины или отдельных ее элементов на обратное. БАҒЫТЫН ӨЗГЕРТУ – машинаның қозғалыс бағытын өзгерту немесе оның жекеленген элементтеріне кері жұмыс істету.
РЕЖИМ ОБЛУЧЕНИЯ − длительность и последовательность работы облучателей – это непрерывный режим (в течение всего рабочего дня или более) или повторно-кратковременный (чередование сеансов облучения и пауз). СӘУЛЕЛЕНУ РЕЖИМІ − сәулелендіргіштер жұмысының ұзақтығы мен реттілігі (жүйелілігі) – бұл үзіліссіз (жалпы жұмыс күні немесе одан да көп) немесе қайталама қысқа мерзімді (сәулелену сеанстары мен үзілістеріеің кезектілігі) режим.
РЕКРЕАЦИЯ − водный объект или его участок с прилегающим к нему берегом, используемый для массового отдыха, туризма и спорта. РЕКРЕАЦИЯ − жалпы демалу орындары, туризм және спорт үшін пайдаланатын жағалаулы сулы объекті немесе оның бір бөлігі.
РЕКУЛЬТИВАЦИЯ ЗЕМЕЛЬ – комплекс работ, направленный на восстановление продуктивности и народно-хозяйственной ценности нарушенных земель, а также на улучшение условий окружающей среды. ЖЕРДІ ҚАЛПЫНА КЕЛТІРУ – қоршаған ортаны және бұзылған жерлердің құнарлылығы мен халықтық-шаруашылықтық құндылығын қалпына келтіруге бағытталған жұмыстар кешені.
РЕКУПЕРАЦИЯ – возвращение части материалов для повторного использования в том же технологическом процессе. РЕКУПЕРАЦИЯ – қандай да бір технологиялық процеске қайтадан қолдану үшін материалдардың бір бөлігін қайтару.
РЕПЕЛЛЕНТЫ – средства (препараты) химической природы, отпугивающие насекомых и других членистоногих. РЕПЕЛЛЕНТТЕР – жәндіктерді және басқа да бунақаяқтыларды үркітетін химиялық құралдар (препараттар).
РЕПРОДУКТИВНАЯ ФУНКЦИЯ – воспроизведение организмами себе подобных. ҰРПАҚ ЖАҢҒЫРТУ ҚЫЗМЕТІ – организмнің өзіне ұқсастарды көбейту қасиеті.
РЕТОРТА – химический сосуд, служащий для нагревания и перегонки различных веществ с отводной трубкой. РЕТОРТА – әртүрлі заттарды қыздыруға және айдауға арналған бұрып апаратын құбыры бар химиялық түтік.
РЕЦИРКУЛЯЦИЯ – многократное, полное или частичное возвращение потока газов, жидких и твердых веществ в технологический процесс с целью регулирования температуры и концентрации компонентов в смесях. РЕЦИРКУЛЯЦИЯ – температураны және қоспадағы компоненттердің концентрациясын реттеу мақсатымен технологиялық процеске газдардың, сұйық және қатты заттардың ағымының толығымен немесе жекелей қайтып келуі.
РЖАВЧИНА – окисление жира на поверхности до проникновения в толщу мяса – пожелтение поверхности, привкус горечи, запах прогоркло-оливковый – нарушение условий и сроков хранения рыбы. ТАТ – еттің ішіне енбеген, тері бетінде майдың тотығуы – сыртының сарғаюы, ащы дәм, зәйтүннің ашқылтым иісі –балықты сақтау талаптарының және мерзімінің бұзылуы.
РОЗНИЧНАЯ ТОРГОВЛЯ − продажа товара предпринимателем покупателю товара, предназначенного для личного, семейного, домашнего или иного использования, не связанного с предпринимательской деятельностью. БӨЛШЕК САУДА – кәсіпкерлердің сатып алушыға кәсіпкерлік қызметке байланысты емес, әдетте жеке өзіне, отбасында, үйінде немесе өзге де пайдалануға арналған тауарларды сатуы.
РЫБА – это природный продукт, получаемый после вылова первичных водных челюстноротых, обитающих в естественных или искусственных водоемах.
 
БАЛЫҚ – табиғи немесе қолдан жасалған суларда мекендейтін жақауыздыларды аулағаннан кейін алынатын табиғи азық-түлік. 
РЫБА ВЯЛЕНАЯ – продукт, приготовленный из жирных пород рыб путем посола, а затем медленного подсушивания в естественных условиях или в специальных установках при температуре +20°...+25°С. ҚАҚТАЛҒАН БАЛЫҚ – семіз тұқымды балықтарды тұздап, содан кейін арнайы қондырғыларда +20°... +25°С температурада немесе табиғи жағдайларда баяу кептіріп жасалатын өнім.
РЫБА И ПРОДУКТЫ ЕЕ ПЕРЕРАБОТКИ – соленая, вяленая, сушеная, копченая, кулинарные изделия из рыбы, рыбные консервы, икра.
 
БАЛЫҚ ЖӘНЕ ОНЫ ӨҢДЕГЕННЕН КЕЙІН АЛЫНАТЫН ӨНІМ – тұздалған, қақталған, кептірілген, ысталған балықтан жасалған аспаздық өнім, балық консервілері, балық уылдырығы.
РЫБА ПОДВЯЛЕННАЯ – продукт, близкий к вяленой рыбе, но готовится чаще из океанических пород рыб, содержит большее количество влаги (55-60%) и меньшее количество соли (4-7%), что делает подвяленную рыбу нестойким продуктом.
 
ШАЛА ҚАҚТАЛҒАН БАЛЫҚ  – қақталған балыққа жақын өнім, ол көбінесе мұхитта тіршілік ететін балық тұқымдарынан жасалады. Қақталған балыққа қарағанда ылғалдылығы жоғары (55-60%) және тұзы аз болады (4-7%). Сондықтан оның сақтау төзімділігі төмен болады.
РЫБА СУШЕНАЯ –  приготавливается из мелких нежирных пород рыб путем посола с последующей горячей сушкой. Сушеная рыба используется как полуфабрикат. КЕПТІРІЛГЕН БАЛЫҚ – балықтың ұсақ майсыз түрлерін тұздап, содан кейін ыстыққа кептіріп жасалатын өнім. Кептірілген балық жартылай өңделген өнім ретінде қолданылады.
РЫНОК КРЫТЫЙ – капитальное здание, прочно связанное с землей фундаментом, имеющее постоянные инженерные коммуникации. Торговые места в крытом рынке не имеют связи со стационарными типовыми отделами (в которых осуществляется предпродажная подготовка товаров) в них. Как правило, допускается ежедневная смена продавцов, товарный запас на торговом месте в крытых рынках ограничивается одним рабочим днем. ЖАБЫҚ БАЗАР (ШАТЫРЛЫ, ҚОРШАЛҒАН БАЗАР) – тұрақты инженерлік қатынас жолдары, фундаменті, жермен тығыз байланысы бар іргелі ғимарат.  Жабық базардың сауда орындары стационарлық типті бөлімдермен (саудаға шығарар алдында дайындық болатын жер) байланысы жоқ. Тауар қоры бір күндік жұмыс күнімен шектелген және сатушылар кезек-кезегімен жұмыс жасау тәртібі бойынша жұмыс жасайды.
РЫНОК ОПТОВЫЙ – это рынок, на котором осуществляется купля-продажа товаров партиями (большими количествами) с целью дальнейшей реализации или использования в производстве. КӨТЕРМЕ БАЗАР –  сату немесе әрі қарай қолдану мақсатымен көп мөлшердегі тауар сауда-саттыққа шығарылатын базар.
РУДНИК ПВ –  добывающий объект, ведущий добычу полезных ископаемых по технологии выщелачивания через скважины, пробуренные с поверхности в зону залегания рудных тел месторождения и включает в свой состав добычные полигоны раствороперерабатывающий комплекс и всю необходимую для нормального функционирования структуру. ЖС КЕН ОРНЫ –  кенді өз орны аумағында үстінен бұрғылап алып, ұңғыма арқылы сілтісіздендіру технологиясы бойынша пайдалы қазбаларды өндіретін, құрамына ерітінді жасау және құрылымның қалыпты жұмыс істеуі үшін қажетті барлық кешендерді қамтитын өндіріс объектісі.
 

С

 
САЛОН, ЦЕНТР КРАСОТЫ – объекты, оказывающие разнообразные парикмахерские и косметические услуги. СҰЛУЛЫҚ САЛОНЫ, ОРТАЛЫҒЫ – әртүрлі шаштараздық жұмыстар мен косметикалық қызмет көрсететін объектілер.
САНИТАРНАЯ БОЙНЯ – помещение для убоя больного скота. САНИТАРЛЫҚ СОЮ ОРНЫ – ауру малдарды союға арналған үй-жай.
САНИТАРНАЯ ДРУЖИНА –предназначена для розыска и оказания первой медицинской помощи в очагах массового поражения, участия в организации выноса и вывоза пораженных к местам погрузки их на транспортные средства, работы в других формированиях ГО, работы в медицинских учреждениях ГО. САНИТАРЛЫҚ ЖАСАҚ – жаппай зақымдану ошағында алғашқы медициналық жәрдем көрсетуге және іздестіруге арналған. Зардап шеккендерді оқиға орнынан көлік құралдарына апаруды, одан түсіруді ұйымдастыруға арналған АҚ құрамалары, АҚ медициналық мекемелері жұмыстарына қатысушы жасақ.
САНИТАРНАЯ ЗАЩИТА – совокупность мероприятий по сохранению санитарно-гигиенического и санитарно-эпидемиологического благополучия на данной территории. Включает мероприятия по санитарной охране территории, организации зон санитарной охраны водных источников, контролю за соблюдением санигарно-гигиенических нормативов, санитарной охране почв, воздуха. САНИТАРЛЫҚ ҚОРҒАУ – нақты аймақтың санитарлық-гигеналық және санитарлық-эпидемиологиялық саулығын, амандығын сақтау жөніндегі іс-шаралардың жиынтығы. Аймақты санитарлық қорғауды ұйымдастыру, санитарлық-гигиеналық нормативтерді, ауаны, топырақты санитарлық сақтауды бақылау бойынша іс-шаралар.
 
САНИТАРНАЯ ОБРАБОТКА – прием душа или ванны, стрижка волос и ногтей, смена одежды, при необходимости, проведение дезинсекции и дезинфекции. САНИТАРЛЫҚ ӨҢДЕУ – душ немесе ванна қабылдау, шаш қию мен тырнақ алу, киімін айырбастау, керек болған жағдайда дезинсекциялау және дезинфекциялау жұмыстарын жүргізу.
САНИТАРНАЯ ОДЕЖДА – комплект защитной одежды персонала, предназначенной для защиты сырья, вспомагательных материалов и готового продукта от загрязнения механическими частицами, микроорганизмами и других загрязнений. САНИТАРЛЫҚ КИІМ – шикізаттарды, қосымша материалдарды және дайын өнімдерді механикалық заттармен, микроорганизмдермен және басқа заттармен ластанудан сақтайтын қызметкерлердің қорғаныс киімінің жиынтығы.
САНИТАРНАЯ ОХРАНА ТЕРРИТОРИИ – комплекс мероприятий, направленных на предупреждение заноса карантинных и др. инфекционных болезней на территорию страны из-за рубежа. АЙМАҚТАҒЫ САНИТАРЛЫҚ КҮЗЕТ – ел аймағына шет елден карантинді және басқа да жұқпалы ауруларды алып кірудің алдын алуға бағытталған іс-шаралар кешені.
 
САНИТАРНАЯ ОЧИСТКА – система мероприятий, имеющих целью сбор, удаление и обезвреживание отбросов (отходов), образующихся в населенном месте в результате жизнедеятельности населения. САНИТАРЛЫҚ ТАЗАЛАУ – елді мекендердегі халықтың өмір сүру барысында пайда болған қалдықтарды (қоқыстарды) жинап, залалсыздандыруға және жоюға арналған іс шаралар жүйесі.
САНИТАРНАЯ ОЧИСТКА ТЕРРИТОРИИ – действия специальных подразделений сил и средств ликвидации ЧС по поиску и сбору представляющих опасность предметов и продуктов органического и неорганического происхождения, образовавшихся в результате возникновения ЧС, и их захоронению в специально отведенных для этого местах, а также по обеззараживанию мест их нахождения. АУМАҚТЫ САНИТАРЛЫҚ ТАЗАЛАУ – ТЖ туындауы салдарынан қалыптасқан, шығу тегі органикалық және органикалық емес, қауіп төндіретін өнімдерді және заттарды іздестіру мен жинау жөніндегі ТЖ-ны жою құралдары мен арнайы күштері бөлімшелерінің әрекеттері, бұған аталған өнімдер мен заттарды арнайы бөлінген орынға көму, сонымен қатар олардың жатқан жерлерін залалсыздандыру да кіреді.
САНИТАРНАЯ СУМКА – набор медицинского имущества для оказания первой медицинской помощи пораженным (больным), размещенный в сумке (чехле) специального образца. САНИТАРЛЫҚ СӨМКЕ – арнайы үлгімен жасақталған сөмкедегі құралдармен зақымданған (науқас) адамға алғашқы медициналық жәрдем көрсетуге арналған медициналық құралдардың жинағы.
САНИТАРНО-ГИГИЕНИЧЕСКИЕ МЕРОПРИЯТИЯ – комплекс организационных, технических, хозяйственных, медицинских и др. мероприятий, направленных на сохранение здоровья военнослужащих и повышение их боеспособности; составная часть медицинского обеспечения. Осуществляются на основе изучения характера и условий воинского труда, быта личного состава, его физического развития, общей, профессиональной и инфекционной заболеваемости. САНИТАРЛЫҚ-ГИГИЕНАЛЫҚ ІС-ШАРАЛАР – әскери қызметкерлер мен олардың соғысқа қабілеттілігін сақтауға бағытталған ұйымдастырушылық, техникалық, шаруашылық, медициналық және т.б. іс-шаралардың кешені; медициналық тұрғыдан қамтамасыз етудің құрамдас бөлігі. Әскери еңбектің сипаты мен жағдайы, жеке құрамның тұрмысы, оның физикалық дамуы, жалпы кәсіби, жұқпалы ауру-сырқаттарын зерттеу негізінде жүзеге асырылады.
САНИТАРНО-ГИГИЕНИЧЕСКОЕ ОБЕСПЕЧЕНИЕ – комплекс мероприятий, проводимых с целью сохранения здоровья населения и личного состава, участвующего в ликвидации ЧС, путем: медицинского контроля за состоянием их здоровья; санитарного надзора за условиями размещения (вне мест постоянного жительства), питанием, водоснабжением, санитарным состоянием территории, удалением нечистот, захоронением трупов погибших людей и животных; прогнозирования влияния неблагоприятных факторов на состояние здоровья населения и личного состава и разработки предложений по улучшению этого влияния; гигиенического воспитания. САНИТАРЛЫҚ-ГИГИЕНАЛЫҚ ҚАМТАМАСЫЗ ЕТУ – жеке құрамның денсаулығын сақтау мақсатымен өткізілетін іс-шаралар кешені, олар төмендегідей жолдармен іске асырылады: олардың денсаулық жағдайына медициналық бақылау жасау; тамақпен, сумен қамтамасыз етудің, аумақтың санитарлық жағдайын, таза емес заттарды жоюдың, өлген адамдар мен жануарларды көму орындарының жағдайларын санитарлық қадағалау (тұрақты мекенжайдан тыс жерлер), жеке құрам мен тұрғындар денсаулығына жағымсыз факторлардың әсеріне болжам жасау және осы әсерлерді жақсарту жөніндегі ұсыныстар әзірлеу; гигиеналық тәрбие жүргізу іс-шараларының кешені.
САНИТАРНО-ГИГИЕНИЧЕСКОЕ СОСТОЯНИЕ ЗОНЫ – комплексная характеристика уровня заболеваемости и работоспособности населения, наличия средств жизнеобеспечения населения, санитарного состояния территории и гигиенически значимых объектов, условий проведения санитарно-гигиенических мероприятий. Санитарно-гигиеническое состояние может быть благополучным, неустойчивым, неблагополучным и чрезвычайным. Благополучное состояние: отсутствие массовых разрушений гигиенически значимых объектов, незахороненных трупов погибших людей и животных; удовлетворительное санитарное состояние территории, объектов водоснабжения; коммунальная благоустроенность; качественное проведение всего комплекса санитарно-гигиенических мероприятий; отсутствие массовых неинфекционных заболеваний и отравлений. Неустойчивое состояние: умеренный рост уровня заболеваемости или возникновение отдельных групповых заболеваний (отравлений); массовая гибель скота; наличие незахороненных трупов погибших людей и животных; неудовлетворительное санитарное состояние территории, объектов экономики, водоснабжения и питания; расположение района ЧС в непосредственной близости от источников или зоны химического, биологического заражения или радиоактивного загрязнения. Неблагополучное состояние: возникновение среди населения групповых поражений или отравлений, либо единичных неинфекционных заболеваний (отравлений) с тяжелой клинической картиной и неблагополучными исходами; появление участков химического, биологического заражения или радиоактивного загрязнения; наличие значительного числа неубранных трупов погибших людей и животных; неудовлетворительное санитарное состояние территории, производственных и социально-бытовых объектов. Чрезвычайное состояние: резкое нарастание числа опасных для жизни заболеваний (отравлений) среди пострадавшего населения в короткий срок; залповый выброс (сброс, выпуск) в зоне ЧС высокотоксичных, радиоактивных или биологически опасных веществ; наличие большого числа незахороненных трупов людей и животных;
неудовлетворительное санитарное состояние территории (разрушения системы водоснабжения и канализации).
АЙМАҚТЫҢ САНИТАРЛЫҚ-ГИГИЕНАЛЫҚ ЖАҒДАЙЫ – тұрғындардың еңбекке жарамдылығы мен ауруға шалдығу деңгейі, оларды тіршілікпен қамтамасыз ету құралдары, аймақтың және гигиеналық тұрғыдан маңызды объектілердің санитарлық жағдайы, санитарлық-гигиеналық іс-шараларды өткізу жағдайларының кешенді сипаттамасы.  Санитарлық-гигиеналық жағдай қанағаттандырарлық (жағымды), тұрақсыз, қанағаттандырарлықсыз (жағымсыз) және төтенше болуы мүмкін. Жағымды  ахуал: өлген адамдар мен жануарлардың көмілмеген мәйіттері, гигиеналық тұрғыдан маңызды объектінің жаппай қирауының болмауы; аймақтың, сумен қамтамасыз ету объектілерінің санитарлық қанағаттандырарлық жағдайы; коммуналды тұрмысқа жайлылық, барлық санитарлық-гигиеналық кешенді іс-шараларды сапалы өткізу; жаппай жұқпалы емес аурулар мен уланудың болмауы. Тұрақсыз ахуал: ауру деңгейінің орташа өсуі немесе жекеленген аурулар (уланулар) түрінің пайда болуы, жануарлардың жаппай қырылуы: өлген адамдар мен жануарлардың көмілмеген мәйіттері; тамақтану және сумен қамтамасыз ету, экономика объектілерінің, аймақтың санитарлық қанағаттандырарлықсыз жағдайы; ТЖ ауданының радиобелсенді ластанған немесе биологиялық, химиялық зақымданған аймақтардың немесе көздердің тікелей жанында орналасуы. Жағымсыз ахуал: тұрғындар арасында жаппай зақымдану немесе уланудың білінуі немесе жағымсыз қорытынды мен қиын клиникалық ауыр жағдайларға апаратын жұқпалы емес аурулардың түрлері; радиобелсенді ластану немесе химиялық, биологиялық зақымданудың білінуі; өлген адамдар мен жануардың көмілмеген мәйіттерінің айтарлықтай көптігі; аймақтың, өндірістік және әлеуметтік-тұрмыстық объектілерінің қанағаттандырарлықсыз санитарлық жағдайы. Төтенше ахуал: зардап шеккен тұрғындар арасында олардың өмірі үшін қауіпті  аурулардың (уланудың) өте қысқа мерзімде бірден артуы; ТЖ аймағында күшті уландырғыш, радиобелсенді немесе биологиялық қауіпті заттардың бірден шығуы (шығарындысы); адамдар мен жануарлар көмілмеген мәйіттерінің өте көп кездесуі; аймақтың қанағаттандырарлықсыз санитарлық жағдайы (сумен қамтамасыз ету мен кәріз жүйесінің бұзылуы).
САНИТАРНО-ЗАЩИТНАЯ ЗОНА – территория вокруг источника ионизирующего излучения, на которой уровень облучения людей в условиях нормальной эксплуатации данного источника может превысить установленный предел дозы облучения для населения. В санитарно- защитной зоне запрещается постоянное и временное проживание людей, вводится режим ограничения хозяйственной деятельности и проводится радиационный контроль. САНИТАРЛЫҚ-ҚОРҒАУ  АЙМАҒЫ – иондалған сәулелену көзінің жанындағы аймақ, оны қалыпты қолдану жағдайында адамдардың сәулелену деңгейі, тұрғындардың сәулеленуінің қалыпты мөлшері шегінен асып кетуі мүмкін. Санитарлық-қорғау аймағында адамдардың тұрақты және уақытша тұруына тыйым салынады, шаруашылық қызметіне шектеу тәртібі бекітіледі және радиациялық бақылау жүргізіледі.
САНИТАРНО-КАРАНТИННАЯ СТАНЦИЯ – профилактическое учреждение, расположенное в крупных портах, в обязанности которого входит организация и проведение профилактических и противоэпидемических мероприятий по предупреждению завоза карантинных и других инфекционных болезней людей. САНИТАРЛЫҚ-КАРАНТИНДІ БЕКЕТ – карантинді және басқа да жұқпалы ауру адамдарды кіргізудің  алдын алу жөніндегі індетке қарсы және алдын алу жөніндегі іс-шараларды ұйымдастыру мен жүргізу міндеті жүктелген ірі порттарда орналасқан профилактикалық мекеме.
САНИТАРНО-КАРАНТИННЫЙ ПУНКТ – специальное учреждение или структурное подразделение центра санитарно-эпидемиологического надзора, расположенное в открытых для движения через границу аэропортах, на автодорожных трассах, портах и на пограничных железнодорожных станциях, которое организует и проводит мероприятия по предупреждению завоза карантинных и других инфекционных болезней людей. САНИТАРЛЫҚ-КАРАНТИНДІ ПУНКТ – карантинді және басқа да жұқпалы аурумен зақымданған адамдардың енгізілуі жөніндегі іс-шараларды ұйымдастыратын және жүргізетін шекаралық теміржолда, көлік тасжолдарында, шекарадан ашық өтуге арналған әуежайларда орналасқан арнайы мекеме немесе санитарлық-эпидемиологиялық қадағалау орталығының құрылымдық бөлімшесі.
САНИТАРНО-ОБМЫВОЧНЫЙ ПУНКТ – стационарный или подвижной пункт, предназначенный для полной санитарной обработки и развертываемый на базе бань, санпропускников, дезстанций, изоляционно-пропускных пунктов, душевых павильонов, в приспособленных помещениях или палатках с использованием дезинфекционно-душевых установок, оборудованных для работы по пропускной системе. САНИТАРЛЫҚ-ЖУУ ПУНКТІ – қадағалау жүйесіне арналған жұмыстар үшін жабдықталған, дезинфекциялық душ қондырғысын қолдануға мүмкіндік беретін шатыр немесе ғимараты бар монша, санитарлық-рұқсаттама пункті, залалсыздандыру бекеті, оқшаулау-рұқсаттама пункті, душты павильондар негізінде жасақталған немесе толық санитарлық өңдеуге арналған стационарлық немесе жылжымалы пункт.
САНИТАРНО-ПОКАЗАТЕЛЬНЫЙ МИКРООРГАНИЗМ – микроорганизм, характеризующий микробное загрязнение объектов окружающей среды и отобранный для контроля эффективности обеззараживания. САНИТАРЛЫҚ-ТӘЖІРИБЕЛІК МИКРООРГАНИЗМ –  қоршаған орта объектілерінің микробтармен зақымдануын сипаттайтын және залалсыздандыруды бақылау тиімділігі үшін іріктеп алынған микроорганизм.
САНИТАРНО-ПРОПУСКНОЙ РЕЖИМ – комплекс технических и организационных мероприятий для снижения доз облучения путем предупреждения разноса радиоактивного загрязнения при перемещении людей и передвижении транспорта из более загрязненных зон в менее загрязненные и наоборот. САНИТАРЛЫҚ-РҰҚСАТТАМА ТӘРТІБІ – адамдарды аса ластанған аймақтан шамалы ластанған аймаққа немесе керісінше орналастырғанда және көліктер қозғалысында радиобелсенді ластанудың таралуын алдын алу жолымен сәулелену мөлшерін азайту жөніндегі техникалық және ұйымдастырушылық іс-шаралар кешені.
САНИТАРНО-ПРОТИВОЭПИДЕМИЧЕСКИЕ (ПРОФИЛАК­ТИЧЕСКИЕ) МЕРОПРИЯТИЯ – организационные, административные, инженерно-технические, медико-санитарные, ветеринарные и иные меры, направленные на устранение или уменьшение вредного воздействия на человека факторов среды обитания, предотвращение возникновения и распространения инфекционных заболеваний и массовых неинфекционных заболеваний (отравлений) и их ликвидацию. САНИТАРЛЫҚ-ІНДЕТКЕ ҚАРСЫ (ПРОФИЛАКТИКАЛЫҚ) ІС-ШАРАЛАР – жаппай таралған жұқпалы емес ауруларды (улануды) жоюға және жұқпалы аурулардың пайда болуы мен таралуын болдырмауға, мекен ету ортасы факторының адамға беретін қауіпті әсерін жоюға немесе азайтуға бағытталған ұйымдастырушылық, әкімшілік, инженерлік-техникалық, медициналық-санитарлық, малдәрігерлік және басқа да шаралар.
 
САНИТАРНО-ПРОТИВОЭПИДЕМИЧЕСКОЕ (ПРОТИВО­ЭПИДЕМИЧЕСКОЕ) ОБЕСПЕЧЕНИЕ – комплекс организационных, правовых, медицинских и противоэпидемических мероприятий, направленных на предупреждение возникновения и ликвидацию инфекционных заболеваний, а также соблюдение санитарных правил и норм при резком ухудшении санитарно-эпидемиологического состояния. Включает: мероприятия по предупреждению заноса инфекционных заболеваний; активное раннее выявление, изоляцию инфекционных больных и их эвакуацию в инфекционные больницы; выявление лиц с хроническими формами инфекционных заболеваний и бактерионосителей;  соблюдение противоэпидемического режима на этапах медицинской эвакуации; выявление лиц, подвергшихся риску заражения, и организацию за ними наблюдения; изоляционно-ограничительные мероприятия;
дезинфекцию, дезинсекцию, дератизацию; специфическую и экстренную профилактику; санитарно-просветительскую работу.
САНИТАРЛЫҚ-ІНДЕТКЕ ҚАРСЫ (ІНДЕТКЕ ҚАРСЫ) ҚАМТАМАСЫЗ ЕТУ – жұқпалы аурулардың пайда болуының алдын алу мен жоюға, сонымен қатар санитарлық-эпидемиологиялық жағдайдың бірден төмендеуі кезінде санитарлық ереже мен норманы сақтауға бағытталған ұйымдастырушылық, құқықтық, медициналық және індетке қарсы іс-шаралардың кешені. Оған төмендегілер кіреді: жұқпалы ауруларды енгізудің алдын алу жөніндегі іс-шаралар; жұқпалы аурулармен зақымданған адамдарды белсенді түрде анықтау, оқшаулау және оларды жұқпалы аурулар ауруханасына көшіру; жұқпалы аурудың созылмалы түрімен ауыратын адамдарды және бактерия тасымалдаушыларды анықтау; медициналық көшіру кезеңдерінде індетке қарсы тәртіпті сақтау; зақымдану қаупі бар адамды табу және оларға бақылау ұйымдастыру, оқшаулау, шектеу қою іс-шаралары: дезинфекция, дезинсекция, дератизация; ерекше және жедел алдын алу іс-шаралары; санитарлық-ағартушылық жұмыстар.
САНИТАРНО-ПРОТИВОЭПИДЕМИЧЕСКИЙ РЕЖИМ – комплекс мероприятий по предупреждению распространения в больничных организациях и за ее пределами инфекционных и паразитарных заболеваний. САНИТАРЛЫҚ-ІНДЕТКЕ ҚАРСЫ ТАЗАЛЫҚ САҚТАУ ТӘРТІБІ – аурухана ұйымдарының ішінде және олардан тыс жерде жұқпалы, паразиттік аурулардың таралуын болдырмау үшін жүргізілетін іс-шаралар кешені.
САНИТАРНО-ЭПИДЕМИОЛОГИЧЕСКАЯ  БЕЗОПАСНОСТЬ – условия
жизнедеятельности населения, при которых отсутствует возможность формирования эпидемических штаммов возбудителей инфекции и реализации механизмов возникновения и распространения массовых инфекционных заболеваний.
САНИТАРЛЫҚ-ЭПИДЕМИОЛОГИЯЛЫҚ ҚАУІПСІЗДІК – тұрғындардың тіршілік әрекеттерінің жағдайы, ол кезде инфекция қоздырғыштарының індет штаммаларының қалыптасу мүмкіндігі және туындау механизмдерінің жүзеге асырылуы және жұқпалы аурулардың жаппай таралуы болмайды.
САНИТАРНО-ЭПИДЕМИОЛОГИЧЕСКАЯ РАЗВЕДКА – сбор и передача данных о санитарно-эпидемиологическом состоянии предполагаемых районов расположения или действий своих войск, а также выявления эпидемиологической обстановки у соседей и в войсках противника для плани­рования и проведения противоэпидемиологических мероприятий. САНИТАРЛЫҚ-ЭПИДЕМИОЛОГИЯЛЫҚ БАРЛАУ – өз әскерлерінің орналасуы және іс-қимыл жасауы ықтимал аудандардың санитарлық-эпидемиологиялық жағдайы жайлы деректер беру, сонымен қатар індетке қарсы іс-шараларды жоспарлау мен жүргізу үшін көршілер мен қарсылас әскерлерінің эпидемиологиялық жағдайларын анықтау.
САНИТАРНО-ЭПИДЕМИОЛОГИЧЕСКАЯ СЛУЖБА (СЭС) – органы и учреждения, осуществляющие государственный санитарный надзор в форме предупредительного и текущего надзора за выполнением министерствами, ведомствами, предприятиями, организациями, учреждениями и гражданами установленных гигиенических норм, санитарно-гигиенических и санитарно-эпидемиологических правил. САНИТАРЛЫҚ-ЭПИДЕМИОЛОГИЯЛЫҚ ҚЫЗМЕТ (СЭҚ) – бекітілген санитарлық-гигиеналық және санитарлық-эпидемиологиялық ережелер, гигиеналық нормаларды министрліктердің, ведомстволардың, кәсіпорындардың, ұйымдардың, мекемелер мен азаматтардың орындауына санитарлық бақылауды жүзеге асырушы органдар мен мекемелер.
САНИТАРНО-ЭПИДЕМИОЛОГИЧЕСКИЕ МЕРОПРИЯТИЯ В ЗОНЕ ЧС – поддержание санитарного состояния в зоне ЧС, проведение контроля за состоянием территории, в том числе систем водоснабжения, канализации, запасов продовольствия, канализирования объектов с применением средств экстренной профилактики, а также проведение работ по дезинфекции, детоксикации, дератизации и дезинсекции. ТЖ АЙМАҒЫНДАҒЫ САНИТАРЛЫҚ-ЭПИДЕМИОЛОГИЯЛЫҚ ІС-ШАРАЛАР – ТЖ аумағындағы санитарлық жағдайды қолдау, аймақ жағдайына қадағалау жүргізу, соның ішінде сумен қамтамасыз ету объектілеріне, кәрізге, азық-түлік қорларына жедел алдын алу құралдарын қолданумен объектілерге кәрізжасау, сонымен қатар дезинфекциялау, детоксикациялау, дератизациялау және дезинсекциялау жұмыстарын жүргізу.
САНИТАРНО-ЭПИДЕМИОЛОГИЧЕСКИЙ НАДЗОР –  деятельность специально уполномоченных государственных органов, санитарно-эпидемиологических учреждений и специализированных формирований санитарно-эпидемиологической службы по обнаружению, пресечению и предупреждению нарушений санитарного законодательства РК; осуществлению контроля за состоянием потенциально опасных объектов, санитарно-эпидемиологической обстановкой; прогнозированию эпидемий и других массовых заболеваний и отравлений. САНИТАРЛЫҚ-ЭПИДЕМИОЛОГИЯЛЫҚ ҚАДАҒАЛАУ – ҚР санитарлық заңнамаларын бұзудың алдын алу, жолын кесу, айқындау жөніндегі санитарлық-эпидемиологиялық қызметтің арнайы бөлімшелерінің, арнайы мемлекеттік өкілетті органдардың әрекеттері; санитарлық-эпидемиологиялық жағдайды, қауіптілігі ықтимал объектілердің жағдайын қадағалауды іске асыру; індеттер мен басқа да жаппай аурулар мен улануларға болжам жасау әрекеттері.
 
САНИТАРНО-ЭПИДЕМИОЛОГИЧЕСКОЕ БЛАГОПОЛУЧИЕ НАСЕЛЕНИЯ – состояние общественного здоровья и среды обитания людей, при котором отсутствует их вредное влияние на организм человека и имеются благоприятные условия для его жизнедеятельности. ТҰРҒЫНДАРДЫҢ САНИТАРЛЫҚ-ЭПИДЕМИОЛОГИЯЛЫҚ САУЛЫҒЫ – адамдардың мекен ету ортасы мен қоғамдық денсаулық сақтау  жағдайы, бұл кезде олардың адам ағзасына зиянды әсері болмайды және оның тіршілік әрекеттері үшін қолайлы жағдайы болады.
САНИТАРНО-ЭПИДЕМИОЛОГИЧЕСКОЕ ЗАКЛЮЧЕНИЕ – документ; удостоверяющий соответствие (несоответствие) санитарным правилам факторов среды обитания, хозяйственной и иной деятельности, продукции, работ и услуг, а также проектов нормативных актов, проектов строительства объектов, эксплуатационной документации. САНИТАРЛЫҚ-ЭПИДЕМИОЛОГИЯЛЫҚ ҚОРЫТЫНДЫ – мекендеу ортасы факторларының, шаруашылық және басқа да әрекеттердің, азық-түліктің, жұмыстың, қызметтің санитарлық ережелерге сәйкестігін (сәйкес еместігін), сонымен қатар нормативтік актілердің жобаларын, құрылыс объектілерінің, қолдану құжаттамаларының жобаларын растайтын құжат.
САНИТАРНО-ЭПИДЕМИОЛОГИЧЕСКОЕ СОСТОЯНИЕ ВОЙСК (СИЛ) – степень поражения военнослужащих и местного населения инфекционными болезнями, санитарное состояние территории, объектов водоснабжения и степень коммунального благоустройства. Может быть благополучным, неустойчивым, неблагополучным и чрезвычайным. ӘСКЕРЛЕРДІҢ (КҮШТЕРДІҢ) САНИТАРЛЫҚ-ЭПИДЕМИОЛОГИЯЛЫҚ ЖАҒДАЙЫ – әскери қызметкерлер мен жергілікті тұрғындардың жұқпалы аурулармен зақымдану деңгейі, аймақтың, сумен қамтамасыз ету объектілерінің санитарлық ахуалы және коммуналды абаттылық дәрежесі. Ол жағымды, тұрақсыз, жағымсыз және төтенше болуы мүмкін.
САНИТАРНЫЕ ПРАВИЛА, НОРМЫ И ГИГИЕНИЧЕСКИЕ НОРМАТИВЫ – нормативные акты, устанавливающие критерии безопасности и/или безвредности для человека факторов среды его обитания и требования к обеспечению, благоприятных условий его жизнедеятельности. САНИТАРЛЫҚ ЕРЕЖЕЛЕР, НОРМАЛАР МЕН ГИГИЕНАЛЫҚ НОРМАТИВТЕР – мекендеу ортасы факторларының адам үшін қауіпті және/немесе қауіпсіз межелерін бекітетін нормативтік актілер және адамның тіршілік етуінің қолайлы жағдайын қамтамасыз етуге қойылатын талаптар.
САНИТАРНЫЙ БРАК – изменение органолептических и потребительских свойств продукта, возникшее вследствие нарушений норм в ходе технологической операции, перевозки и складирования, приводящее к невозможности использования его по прямому назначению. САНИТАРЛЫҚ ЖАРАМСЫЗ ӨНІМ – технологиялық операциялар, тасымалдау және қоймада сақтау жұмыстары барысында пайда болған нормаларды бұзу салдарынан, өнімдер сапасының органолептикалық және тұтыну қасиеттерінің өзгеруінен тікелей мақсатына сай қолдануға жарамсыздығы.
САНИТАРНЫЙ ДЕНЬ – специально отведенное время (не менее одного раза в месяц) для проведения генеральной уборки помещений, мойки оборудования и инвентаря, при необходимости – дезинфекции, дезинсекции, дератизации. САНИТАРЛЫҚ КҮН – үй-жайларды толық тазартуға және жабдықтар мен керек-жарақтарды жууға, қажет болған жағдайда дезинфекция, дезинсекция, дератизация жүргізу мақсатында арнайы бөлінген уақыт (айына бір реттен кем емес).
САНИТАРНЫЕ ПОТЕРИ – пораженные (оставшиеся в живых) и заболевшие в результате ЧС. САНИТАРЛЫҚ ШЫҒЫНДАР – ТЖ-ның нәтижесінде зақымдану (тірі қалғандардың) және ауруға шалдығу.
САНИТАРНЫЕ ПРАВИЛА, НОРМЫ И ГИГИЕНИЧЕСКИЕ НОРМАТИВЫ – нормативные акты, устанавливающие критерии безопасности и/или безвредности для человека факторов среды его обитания и требования к обеспечению, благоприятных условий его жизнедеятельности. САНИТАРЛЫҚ ЕРЕЖЕЛЕР, НОРМАЛАР МЕН ГИГИЕНАЛЫҚ НОРМАТИВТЕР – мекендеу ортасы факторларының адам үшін қауіпті және/немесе қауіпсіз межелерін бекітетін нормативтік актілер және адамның тіршілік етуінің жағымды жағдайын қамтамасыз етуге қойылатын талаптар.
САНПРОПУСКНИК – помещение, предназначенное для смены одежды, санитарной обработки персонала и контроля радиоактивного загрязнения кожных покровов и спецодежды. САНИТАРЛЫҚ РҰҚСАТТАМА ПУНКТІ – киімді ауыстыру, қызметкерлерге санитарлық өңдеу жүргізу және арнайы киім мен тері қабаттарының радиобелсенді ластануына бақылау жасауға арналған үй-жай.
САНШЛЮЗ – помещение между зонами радиационного объекта, предназначенное для предварительной дезактивации и смены дополнительных средств индивидуальной защиты. САНШЛЮЗ – алдын ала дезактивация мен жеке қорғаныстың қосымша құралдарын ауыстыруға арналған радиациялық объектілер аймағы арасындағы үй-жай.
САТУРАТОР – аппарат для насыщения жидкостей углекислым газом. САТУРАТОР – сұйықтықты көмірқышқыл газымен байытуға арналған аппарат.
СВАРКА – процесс получения неразъемного соединения деталей машин, конструкций и сооружений, при их местном или общем нагреве.  БАЛҚЫТЫП ПІСІРУ – машинаның, құрылымдардың және ғимараттардың бөлшектерін жергілікті түрде немесе жалпылай қыздыру арқылы ажырамастай етіп балқытып біріктіру.
СВЕТОЛЕЧЕНИЕ (ФОТОТЕРАПИЯ) – применение с лечебной целью энергии света, включающей инфракрасное, видимое и ультрафиолетовое излучение. ЖАРЫҚПЕН ЕМДЕУ (ФОТОТЕРАПИЯ) – емдеу мақсатында инфрақызыл, көрінетін және ультракүлгін сәулелерден тұратын жарықтың қуатын қолдану.
СЕЛЕЗАЩИТА – мероприятия, специальные сооружения, предназначенные для защиты населенного пункта, строений от разрушения селевым потоком. СЕЛДЕН ҚОРҒАУ – елді мекендерді, құрылыстарды сел ағынынан қорғау үшін жасалған арнайы құрылыстар, жүргізілетін іс-шаралар.
СЕЛЬ – грязевые или грязекаменные потоки, внезапно возникающие в руслах горных рек вследствие резкого паводка.
 
СЕЛ – тау өзендерінің арнасында су деңгейінің күрт көтерілуінің салдарынан кейін кенеттен пайда болатын тас немесе лай ағыны.
 
СЕРЕБРЯНКА – это рыба в начальной стадии нерестовых изменений. Ее характерный признак – серебристая чешуя, которая легко отделяется. Более значительные анатомо-морфологические изменения не наблюдаются. СЕРЕБРЯНКА – уылдырық шашу кезеңінің бастапқы сатысындағы балық. Оған тән белгілер: тез аршылатын күміс тәрізді қабыршық. Одан маңызды анатомиялық-морфологиялық өзгерістер бақыланбаған.
СЕРОЛОГИЧЕСКАЯ ДИАГНОСТИКА НА СИФИЛИС – исследование крови на сифилис. МЕРЕЗГЕ СЕРОЛОГИЯЛЫҚ ДИАГНОЗ ҚОЮ – мерезді анықтау үшін қанға тексеру жүргізу.
СЕРОРЕЗИСТЕНТНОСТЬ – остающиеся положительными серологические реакции после лечения сифилиса. СЕРОРЕЗИСТЕНТТІЛІК – мерезді емдегеннен кейін серологиялық реакциялар оң нәтиже береді.
СЕТЬ НАБЛЮДЕНИЯ И ЛАБОРАТОРНОГО КОНТРОЛЯ САНИТАРНО-ЭПИДЕМИОЛОГИЧЕСКОЙ СЛУЖБЫ – система санитарно-эпидемиологических учреждений и ведомств, входящих в состав сети наблюдения и лабораторного контроля и осуществляющих обнаружение и индикацию радиоактивного, химического, биологического (бактериологического) загрязнения (заражения) питьевой воды, пищевого и фуражного сырья, продовольствия и объектов окружающей среды. САНИТАРЛЫҚ-ЭПИДЕМИОЛОГИЯЛЫҚ ҚЫЗМЕТТЕГІ ЗЕРТХАНАЛЫҚ БАҚЫЛАУ МЕН ҚАДАҒАЛАУ ЖЕЛІСІ – ауызсу, тамақ және жем-шөп шикізаттары, азық-түлік және қоршаған орта объектілерінің радиобелсенді, химиялық, биологиялық (бактериологиялық) ластануын (зақымдануын) анықтауды және индикациялауды жүзеге асыратын және қадағалау желісі мен зертханалық бақылау құрамына кіретін санитарлық-эпидемиологиялық ведомстволар, мекемелер жүйесі.
СИЛОС – металлическая емкость для бестарного хранения муки. СИЛОС – қапталмаған бос ұнды салып, сақтауға арналған темір ыдыс.
СИНТЕТИЧЕСКИЕ (ПОЛИМЕРНЫЕ) МАТЕРИАЛЫ – получаемые из синтетических высокомолекулярных соединений, являющихся продуктами переработки каменного угля, нефти и природного газа. СИНТЕТИКАЛЫҚ (ПОЛИМЕРЛІК) МАТЕРИАЛДАР – таскөмір, мұнай және табиғи газдарды өңдеу арқылы синтетикалық жоғарғы молекулярлық қосындылардан алынатын материалдар.
СИНТЕТИЧЕСКИЕ (ПОЛИМЕРНЫЕ) ТЕКСТИЛЬНЫЕ МАТЕРИАЛЫ – материалы, получаемые из синтетических высокомолекулярных соединений – продуктов переработки каменного угля, нефти и природного газа. СИНТЕТИКАЛЫҚ (ПОЛИМЕРЛІК) ТОҚЫМА МАТЕРИАЛДАР – синтетикалық жоғары молекулярлы қосындылардан – тас көмірден, мұнайдан және табиғи газдан алынатын материалдар.
СИСТЕМА ЗДРАВООХРАНЕНИЯ – совокупность государственных органов и субъектов здравоохранения, деятельность которых направлена на обеспечение прав граждан на охрану здоровья и получение медицинской помощи. ДЕНСАУЛЫҚ САҚТАУ ЖҮЙЕСІ – азаматтардың денсаулық сақтау және медициналық жәрдем алу құқығын жүзеге асыруға бағытталған мемлекеттік органдардың және денсаулық сақтау субъектілерінің жиынтығы.
СИСТЕМА ОБЕЗЗАРАЖИВАНИЯ – использование бактерицидных облучателей совместно с общеобменной приточно-вытяжной вентиляцией с механическим побуждением или без нее. ЗАЛАЛСЫЗДАНДЫРУ ЖҮЙЕСІ – бактерицидтік сәулелендіргіштерді механикалық қозғаушысы бар немесе қозғаушысы жоқ жалпылай айырбасталып үйлестіре сорып алатын желдеткішпен бірге қолдану.
СИФОННОЕ ОРОШЕНИЕ – лечебная процедура с использованием принципа «сифона» при введении минеральной воды. СИФОНДЫ СУАРУ – минералды суды енгізу кезінде «сифон» амалын қолдану арқылы жүргізілетін емшара.
СКОРОМОРОЗИЛЬНАЯ КАМЕРА – помещение с низким температурным режимом от минус 28°С и ниже. ТЕЗ МҰЗДАТАТЫН КАМЕРА – минус 28°С және одан да төменгі температуралық режимдегі үй-жай.
СКОРОМОРОЗИЛЬНЫЙ ХОЛОДИЛЬНИК – холодильная установка или холодильное помещение для быстрой заморозки мяса при температуре минус 30°С и ниже.  ТЕЗ МҰЗДАТАТЫН ТОҢАЗЫТҚЫШ – етті минус 30°С және одан да төмен температурада тез тоңазытатын қондырғы немесе мұздататын үй-жай.
СКОРОПОРТЯЩИЕСЯ ПИЩЕВЫЕ ПРОДУКТЫ – пищевые продукты, требующие специальных условий транспортировки, хранения и реализации в строго регламентируемые сроки. ТЕЗ БҰЗЫЛАТЫН ТАҒАМ ӨНІМДЕРІ – белгіленген мерзім ішінде арнайы тасымалдау, сақтау және сату жағдайларын талап ететін тағам өнімдері.
СКОТОМОГИЛЬНИК – огражденная яма, с земляными буртами, предназначенная для захоронения (уничтожения) павшего скота. МАЛ ӨЛЕКСЕСІН КӨМЕТІН ОРЫН – топырақ үйіндісімен қоршалған, өлген малды көмуге (жоюға) арналған шұңқыр. 
СКРЕБНИ (акантофелы, колючеголовые) – не опасны для человека, но имеют яркий оранжевый цвет, не исчезающий при термической обработке. Могут вызвать чувство брезгливости у потребителя. Часто встречаются у сайры. СКРЕБЕНЬДЕР (акантофелдер, тікенек бастылар) – адамға қауіпті емес, алайда термиялық өңдеу кезінде жойылып кетпейтін ашық қызғылт сары түсті. Тұтынушы тарапынан жеркеніш сезімін тудыруы мүмкін. Көбінесе сайрада кездеседі.
СЛИВНЫЕ СТАНЦИИ – сооружения для сбора и слива жидких отбросов в канализацию. ТӨГУ СТАНСЫЛАРЫ – сұйық қалдықтарды кәріз жүйесіне құюға арналған құрылыс.
СЛУЧАЙ ВЕРОЯТНЫЙ – постановка диагноза по предположительному случаю и дополнительным эпидемиологическим данным и/или положительным результатам вспомогательных (неспецифичных) или предварительных лабораторных исследований. БОЛУЫ МҮМКІН ЖАҒДАЙ – болжалды жағдай мен қосымша эпидемиологиялық мәліметтер және/немесе қосымша (бейспецификалық) және  алдын ала зертханалық зерттеулердің  оң нәтижелері бойынша диагноз қою.
СЛУЧАЙ ПОДТВЕРЖДЕННЫЙ – постановка диагноза по положительным результатам специфичных лабораторных исследований, подтверждающих наличие текущей или недавно перенесенной инфекции. РАСТАЛҒАН ЖАҒДАЙ – ағымдағы немесе жақында жұқпамен ауырғанын растайтын арнайы зертханалық зерттеулердің оң нәтижелері бойынша диагноз қою.
СЛУЧАЙ ПРЕДПОЛОЖИТЕЛЬНЫЙ – постановка диагноза по клиническим признакам. БОЛЖАМДЫ ЖАҒДАЙ – клиникалық белгілері бойынша диагноз қою.
СМОТРОВОЙ КАБИНЕТ – помещение, для проведения осмотра поступающих больных. ТЕКСЕРУ КАБИНЕТІ – ауруханаға түсетін науқастарды тексеруге арналған үй-жай.
СОБСТВЕННИК РЫНКА –юридическое и/или физическое лицо с правом владения, пользования, распоряжения имуществом рынка с целью предоставления торговых мест и оказания других видов услуг для осуществления торговой деятельности, действующее в соответствии с законодательством Республики Казахстан. БАЗАР ИЕСІ –  бұл Қазақстан Республикасының  заңнамасына сәйкес әрекет ететін  сауда қызметін жүзеге асыру үшін  сауда орындары мен басқа да қызмет көрсету мақсатында базар мүлкіне иелік етуге, пайдалануға, билік етуге  құқығы бар заңды немесе жеке тұлға.
СОЛЛЮКС – настольная лампа накаливания, используется для лечебного применения инфракрасного излучения. СОЛЛЮКС – инфрақызыл сәулелерді емдік мақсатта пайдаланатын, үстел үстіне қоюға арналған қыздырғыш шам.
СОЛЯРИЙ – помещение (площадка), оборудованная для приема солнечных ванн. СОЛЯРИЙ – күн ваннасын қабылдауға арналған жабдықталған үй-жай (алаң).
СПЕЦИАЛИСТ ИНФЕКЦИОННОГО КОНТРОЛЯ – врач-эпидемиолог и специально обученная медицинская сестра, которые выполняют эпидемиологический надзор в медицинской организации. ЖҰҚПАЛЫ АУРУЛАРДЫ БАҚЫЛАЙТЫН МАМАН – медициналық ұйымдарда эпидемиологиялық қадағалауды жүзеге асыратын эпидемиолог дәрігер немесе арнайы оқытылған медбике.
СПОНЖИК – приспособление из мягкой ткани в виде подушечки, шарика для нанесения крема, пудры, теней. СПОНЖИК – далап ұнтағын, кремді, бет бояуын жағу үшін қолданатын жұмсақ тіннен жасалған кішкентай жастықшалар мен домалақ түйіндер.
СРЕДА КОНТРОЛИРУЕМАЯ – среда производственных помещений, в которой содержание механических и живых частиц поддерживается на определенных уровнях.
 
БАҚЫЛАУҒА АЛЫНҒАН ОРТА – механикалық және тірі бөліктердің сақталуын белгілі бір деңгейде ұстап тұратын өндірістік үй-жайдың ортасы.
СРЕДНЕСУТОЧНАЯ ТЕМПЕРАТУРА НАРУЖНОГО ВОЗДУХА – средняя величина температуры наружного воздуха, измеренная в определенные часы суток через одинаковые интервалы времени. СЫРТҚЫ АУАНЫҢ ТӘУЛІКТІК ОРТАША ТЕМПЕРАТУРАСЫ – тәулік ішіндегі белгілі бір сағаттарда, бірдей уақыт ішіндегі сыртқы ауа температурасының орташа деңгейі.
СРЕДСТВА ГИГИЕНЫ ПОЛОСТИ РТА – это любые вещества или средства, предназначенные для контакта с зубами или слизистой оболочкой ротовой полости с целью их очищения, профилактики и дезодорирования, но не отнесенные к разряду лекарственных препаратов.  АУЫЗ ҚУЫСЫ ГИГИЕНАСЫНЫҢ ҚҰРАЛДАРЫ – бұл тістің немесе ауыз қуысының шырышты қабатын тазарту, профилактикалық және иісін кетіру мақсатымен, онымен қатынаста болатын, бірақ дәрілік препараттардың қатарына жатпайтын кез келген заттар немесе құралдар.
СРОК ГОДНОСТИ – период времени, по истечении которого пищевой продукт считается непригодным для использования по назначению. ЖАРАМДЫЛЫҚ МЕРЗІМІ – белгіленген уақыт өткеннен кейінгі азық-түлікті белгілі мақсатқа қолдануға жарамсыздығын анықтайтын уақыт кезеңі.
СРОК РЕАЛИЗАЦИИ – дата до которой пищевой продукт может предлагаться любому потребителю для использования по назначению и до которой он не теряет своих потребительских характеристик.
 
САТУ МЕРЗІМІ – бұл азық-түлік өнімінің кез келген тұтынушыға белгілі бір мақсатта пайдалануға ұсынылатын және аталған күнге дейін өзінің тұтыну қасиеттерін жоғалтпайтын уақыт.
 
СРОК ХРАНЕНИЯ – период, в течение которого пищевой продукт при соблюдении установленных условий хранения сохраняет все свои свойства, указанные в нормативных документах. САҚТАУ МЕРЗІМІ – тағам өнімдерінің белгіленген сақтау уақытын және жағдайларын орындау барысында нормативтік құжаттардағы көрсетілген өзінің барлық қасиеттерін сақтайтын кезең.
СРОК ХРАНЕНИЯ И РЕАЛИЗАЦИИ – период, в течение которого пищевой продукт при соблюдении установленных условий хранения сохраняет все свои свойства, указанные в нормативной документации или договоре купли-продажи. САҚТАУ ЖӘНЕ САТУ МЕРЗІМІ – сақтау жағдайы дұрыс болғанда, тамақ өнімі өзінің барлық қасиеттерін сақтайтын нормативтік құжатта көрсетілген уақыт кезеңі.
СТАНДАРТЫ ИНФЕКЦИОННОГО КОНТРОЛЯ – требования к организации системы инфекционного контроля и проводимых мероприятий. ЖҰҚПАЛЫ АУРУЛАРДЫ БАҚЫЛАУДЫҢ СТАНДАРТТАРЫ – жұқпалы ауруларды бақылау мен өткізілетін іс-шаралар жүйелерінің ұйымдастырылуына қойылатын талаптар.
СТВОР – участок реки, на котором располагаются сооружения гидроузла, обеспечивающие подъем уровня воды и воспринимающие ее напор. ӨЗЕННЕН СУ АЛАТЫН АУМАҚ – су деңгейі мен қарқынына қарсы тұра алатын гидротүйінінің құрылымы орналасқан өзен арнасының бір бөлігі.
СТЕРИЛИЗАЦИЯ – полное уничтожение всех видов возбудителей, в том числе спор, путем воздействия на них физическим, химическим, термическим или смешанными способами. СТЕРИЛЬДЕУ – қоздырғыштардың барлық түрлерін, оның ішінде ұсақ ұрықтарды оларға физикалық, химиялық, термиялық немесе аралас әдістермен әсер етіп толық жою.
СТЕРИЛИЗАЦИЯ ТЕРМИЧЕСКАЯ – процесс, при котором продукт стерилизуется в своей конечной емкости. ТЕРМИЯЛЫҚ СТЕРИЛЬДЕУ  – өнімді соңғы салынған ыдысында стерилдеу процесі.
СТИХИЙНАЯ ТОРГОВЛЯ – места где производится торговля товарами различного назначение не имеющие разрешение официальных госучреждений и не соблюдающие санитарные правилы нормы торговли. РЕТСІЗ САУДА – тиісті мемлекеттік мекемелерден рұқсат берілмеген және санитарлық норма ережелерін сақтамайтын түрлі тауарлар сататын орын.
СТОЙЛО – помещения для содержания дойных коров. СИЫР ҚОРА (СТОЙЛО) – сауылатын сиырларды қамайтын қора.
СТОМАТОЛОГИЧЕСКАЯ ОРГАНИЗАЦИЯ – физические и юридические лица независимо от форм собственности, занимающиеся медицинской деятельностью по оказанию терапевтического. хирургического, ортопедического, ортодоптического лечения зубов и полости рта. ТІС ЕМДЕУ ҰЙЫМЫ – меншік нысанына қарамастан, тіс пен ауыз қуысын медициналық, терапевтік, хирургиялық, ортапедтік, ортодопты
қызмет көрсету бойынша медициналық қызметпен айналысатын жеке немесе заңды тұлғалар.
СУБЪЕКТ ТОРГОВОЙ ДЕЯТЕЛЬНОСТИ – это физическое или юридическое лицо, осуществляющее в установленном законодательством Республики Казахстан порядке торговую деятельность. САУДА ҚЫЗМЕТІНІҢ СУБЪЕКТІСІ  – Қазақстан Республикасы заңнамасында көзделген тәртіпте сауда қызметін іске асырушы жеке немесе заңды тұлға.
СУБЪЕКТЫ ЗДРАВООХРАНЕНИЯ – организации здравоохранения и физические лица, занимающиеся частной медицинской практикой. ДЕНСАУЛЫҚ САҚТАУ СУБЪЕКТІЛЕРІ – жекеменшік медицина тәжірибесімен айналысатын денсаулық сақтау ұйымдары мен жеке тұлғалар.
СУЛЬФИТРЕДУЦИРУЮЩИЕ КЛОСТРИДИИ – спорообразующие анаэробные палочковидные бактерии, редуцирующие сульфиты до сульфидов.
 
СУЛЬФИТРЕДУЦИРЛЕЙТІН КЛОСТРИДИЙЛЕР – сульфиттерді сульфидке дейін редуцирлейтін спора түзуші анаэробты таяқша тәрізді бактериялар.
 
СУММАРНАЯ УЧЕБНАЯ НАГРУЗКА – сумма учебных часов с часами, выделяемыми на проведение факультативных и секционных занятий, кружков и других. ОҚУ ЖҮКТЕМЕСІНІҢ ЖИЫНТЫҒЫ – факультетті, секциялық сабақтарды және үйірме жұмыстарын өткізуге бөлінген оқыту сағаттарының жиынтығы.
СУСЛО – водный раствор солода, предназначенный для сбраживания. СЫРА АШЫТҚЫСЫ – ашытуға қойылған уыттың сулы ерітіндісі.
СЫРОСТЬ – появляется при недостаточной просоленности и созревания рыбы – в жабрах может быть сукровица, около позвоночника выделяется несвернувшаяся кровь – нарушение технологии.
 
ДЫМҚЫЛДЫҚ – балықтың жеткілікті тұздалмауы, толық пісіп жетілмеуі, желбезектерінде сарысу мен омыртқа жотасында тазартылмаған қан бөліну мен дайындау технологиясы бұзылу салдарынан пайда болады.
СЫРЬЕ ЖИВОТНОГО ПРОИСХОЖДЕНИЯ – шкура, шерсть, щетина, пушнина, пух, перо, эндокринные железы, внутренности, кровь, кости, рога, копыта, другие продукты, получаемые от животных, предназначенные на корм животным и (или) используемые в промышленности. ЖАН-ЖАНУАРЛАРДАН АЛЫНАТЫН ШИКІЗАТТАР – тері, жүн, қыл, аң терісі, түбіт, қауырсын, іштен сөл бөлетін бездер, ішек-қарын, қан, сүйек, мүйіз, бақай және мал азығы үшін және (немесе) өндірісте қолданылатын басқа өнімдер.
 

 

Т

ТАТУИРОВКА (ТАТУАЖ) – нанесение на тело узоров и рисунков, путем наколов на коже и введение в них краски. ТАТУИРОВКА (ТАТУАЖ) – теріні шанши тесіп, оған бояу жіберу арқылы адам денесіне өрнек пен сурет салу.
ТВЕРДЫЕ ОТБРОСЫ – домовой мусор, отходы от организаций, учреждений, отходы котельных, промышленных предприятий, стройтельный мусор.  ҚАТТЫ ҚАЛДЫҚТАР – үй қоқыстары, ұйымдардан, мекемелерден шығатын қалдықтар, өнеркәсіптік кәсіпорындардың қазандықтарынан шығатын қалдықтар, құрылыс қоқыстары.
ТЕПЛИЦА, ПАРНИК – сооружения для культивирования (выращивания) овощных, цветочных культур, а так же рассады растений. ЖЫЛЫЖАЙ, КӨШЕТЖАЙ – көкөністерді, гүлді дақылдарды, сондай-ақ көшеттерді өсіруге арналған құрылыс.
ТЕПЛОВОЕ СОПРОТИВЛЕНИЕ – теплозащитное свойства материала, характеризующееся временем в часах, в течение которого пройдет 1 ккал тепла через квадратный метр ткани при перепаде температур в один градуса Цельсии (°С) или коэффициентом теплопередачи – единицей, обратной  тепловому сопротивлению. ЖЫЛУЛЫҚ КЕДЕРГІ – белгілі бір уақыт ішінде (сағат) температура бір градус Цельсии (°С) түскенде, бір шаршы метр матадан 1 ккал жылу өтуімен немесе жылу өткізу коэффициентімен сипатталатын материалдың жылу сақтағыш қасиеті.
ТЕРАПИЯ АЭРОИОННО-АЭРОЗОЛЬ, ЭЛЕКТРО-АЭРОЗОЛЬТЕРАПИЯ – лечение вдыханием распыленных в воздухе жидких или твердых лекарственных веществ в форме аэрозоля;
дарсонвализация – метод электролечения, при котором используется импульсный переменный ток высокой частоты (110 килогерц), высокого напряжения (20 киловатт) и малой силы  (0,02 мегаампер).
АЭРОИОНДЫҚ-АЭРОЗОЛЬ ТЕРАПИЯСЫ, ЭЛЕКТР АЭРОЗОЛЬТЕРАПИЯ – ауада шашыраған аэрозоль формасында сұйық немесе қатты дәрілік заттармен дем алу арқылы емделу;
дарсонвализация – жоғары жылдамдықтағы (110 килогерц), жоғары кернеулі (20 киловатт) және күштілігі аз (0,02 мегаампер)  импульсті айнымалы тоқты пайдаланатын электрмен емдеу әдісі.
ТЕРАПИЯ МИКРОВОЛНОВАЯ – применение с лечебной целью электромагнитного поля сверхвысокой частоты. ҚЫСҚАТОЛҚЫНДЫ ТЕРАПИЯ – жиілігі жоғары  электромагниттік өрісті емдік мақсатта пайдалану.
ТЕРАПИЯ УЛЬТРАВЫСОКОЧАСТОТНАЯ – лечебное использование электрической составляющей переменного электромагнитного поля высокой и ультравысокой частот. УЛЬТРА ЖОҒАРЫ ЖИІЛІКТІ ТЕРАПИЯ – жоғары және ультра жоғары жиілікті ауыспалы электромагниттік өрісті құрайтын қуатты емдік мақсатта пайдалану.
 
ТЕРМОГРАММА – графическое  изображение процесса термической обработки колбас.  ТЕРМОГРАММА – шұжықты ыстықпен өңдеуден өткізу процесінің графикалық бейнесі.
ТЕРРАТОГЕННОЕ ДЕЙСТВИЕ – способность веществ или факторов вызвать аномалии и пороки развития. ТЕРРАТОГЕНДІК ӘСЕР – факторлар немесе заттардың  ауытқушылық және кемістік тудыратын қасиеті.
ТЕХНИЧЕСКИЙ РЕГЛАМЕНТ – нормативный документ, устанавливающий обязательные требования либо непосредственно, либо путем ссылки на стандарт или правила, либо путем включения содержания этих документов. ТЕХНИКАЛЫҚ РЕГЛАМЕНТ – стандарт пен ережеге  тікелей немесе сілтеме жасау арқылы міндетті талаптарды белгілейтін немесе осы құжаттардың мазмұнын қамтитын  нормативтік құжат.
ТЕХНОЛОГИЧЕСКИЙ БРАК – продукция, не подлежащая использованию на пищевые цели. ТЕХНОЛОГИЯЛЫҚ ЖАРАМСЫЗ ӨНІМ – тағамдық мақсатта қолдануға жарамсыз өнім.
ТЕХНОЛОГИЧЕСКОЕ ОБОРУДОВАНИЕ – совокупность механизмов, машин, устройств, приборов, необходимых для работы производства. ТЕХНОЛОГИЯЛЫҚ ЖАБДЫҚ – өндірістің жұмыс істеуіне керекті механизмдер, машиналар, құрылғылар, құралдар жиынтығы.
ТОВАРНОЕ СОСЕДСТВО – условия, исключающие совместное хранение и реализацию сырых и готовых продуктов, предотвращающие их загрязнение и проникновение посторонних запахов, отражающихся на качестве товара. ТАУАРЛЫҚ КӨРШІЛЕСТІК – шикі және піскен өнімдердің ластануына және жағымсыз иісті сіңіруіне жол бермеу мақсатында, олардың бірге сақталуын және сатуын болдырмау жағдайлары.
ТОВАР – любой, не изъятый из оборота продукт труда, предназначенный для продажи или обмена. ТАУАР – сатуға немесе айырбастауға арналған айналымнан алып тасталмаған кез келген еңбек өнімі.
ТОВАРЫ ДЕТСКОГО АССОРТИМЕНТА – белье нательное и постельное, подгузники, верхнее платье, зимняя одежда, чулочно-носочные изделия, головные уборы, перчатки, варежки, обувь для всех сезонов года. БАЛАЛАР ТАУАРЛАРЫНЫҢ ТҮРЛЕРІ – іш киімдер және төсек әбзелдері, жаялық, көйлек, қысқы киім, шұлық-ұйық бұйымдары, бас киімдер, биялай, қолғап, жылдың барлық мезгілдеріне арналған аяқ киімдер.
ТОРГОВАЯ ДЕЯТЕЛЬНОСТЬ – предпринимательская деятельность физических и юридических лиц, направленная на осуществление купли-продажи товаров. САУДА ҚЫЗМЕТІ – тауарлар сауда-саттығымен айналысуға бағытталған жеке немесе заңды тұлғалардың кәсіпкерлік қызметі.
ТОРГОВЛЯ ОПТОВАЯ – предпринимательская деятельность по реализации товаров, предназначенных для последующей продажи или иных целей, не связанных с личным, семейным, домашним и иным подобным использованием. КӨТЕРМЕ САУДА – жеке, отбасылық, үйге және осыған ұқсас пайдаланумен байланысты емес, сату немесе басқа да мақсаттарға арналған тауарларды сату жөніндегі кәсіпкерлік қызмет.
ТОРГОВЛЯ РОЗНИЧНАЯ – предпринимательская деятельность по продаже товаров потребителям для их личного использования. БӨЛШЕК САУДА – тұтынушылардың жеке мақсаттарына пайдаланылатын тауарларды сату бойынша кәсіпкерлік қызметі.
ТОРГОВОЕ МЕСТО НА РЫНКЕ – зона работы продавца (продавцов), оборудованное прилавком для расположения товаров, торгового инвентаря и хранения запаса товаров, предназначенных для продажи. Торговое место должно соответствовать необходимым санитарно-техническим условиям с учетом ассортимента реализуемых товаров. БАЗАРДАҒЫ САУДА ОРНЫ – сатуға арналған тауарлардың орналасуына қажетті сауда керек-жарақтары мен азық-түлік қорларын сақтауға арналған сөрелермен жабдықталған сатушының (сатушылардың) жұмыс аймағы. Сауда орны сататын тауардың ассортиментін есепке ала отырып, тиісті санитарлық-техникалық жағдайларға сәйкес келуі керек.
ТОРГОВЫЙ АВТОМАТ – автоматизированное устройство, предназначенное для продажи товаров. САУДА АВТОМАТЫ – тауарларды сатуға арналған автоматтандырылған құрылғы.
ТОРГОВЫЙ ИНВЕНТАРЬ – предметы, предназначенные для осуществления торговой деятельности. САУДА ҚҰРАЛ-ЖАБДЫҒЫ – сауда қызметін іске асыруға арналған заттар.
ТОРГОВЫЙ МИНИ-РЫНОК –  рынок, количество торговых мест которого не превышает 25, предназначенный для продажи товаров штучно в заводской упаковке (таре), а также товаров, не требующих специальных условий хранения товаров. САУДА ЖАСАЙТЫН ШАҒЫН БАЗАР – сауда орындары 25-тен аспайтын, тауарларды зауыттық орамада даналап және арнайы сақтау шартын талап етпейтін тауарларды сатуға арналған базар.
ТОРГОВЫЙ ОБЪЕКТ – имущественный комплекс, используемый субъектами для осуществления торговой деятельности. К торговым объектам относятся: торговый дом, магазин, выносной прилавок, автолавка, палатка, киоск, торговый автомат.
 
САУДА ОБЪЕКТІСІ – сауда-саттықты жүзеге асыру үшін сауда субъектілері пайдаланатын мүліктік кешен. Сауда объектілеріне: сауда үйі, дүкен, шығарылатын сауда сөресі, автодүкен, сауда шатыры, дүңгіршек, сауда автоматы жатады. 
ТОРГОВЫЙ РЫНОК – обособленный имущественный комплекс с централизацией функций хозяйственного обслуживания территории, управления и охраны, действующий на постоянной основе, изолированный от прилегающей территории, предназначенный для торговой деятельности и обеспеченный площадкой для стоянки автотранспортных средств в пределах границ своей территории. САУДА БАЗАРЫ – сауда қызметін іске асыруға және өз аумағының шегінде автокөлік тұрағына арналған алаңмен қамтамасыз етілген, іргелес аумақтан оқшауланған, аумақта шаруашылық және басқару мен күзеттің орталықтандырылған қызметтері үнемі жұмыс істейтін өзіндік мүліктік кешен.
ТОЧКА ОТБОРА ПРОБЫ – отраженное в документах место в контролируемой зоне, где производится отбор пробы для дальнейших микробиологических исследований. Точка выбирается, исходя из потенциального влияния на стерильность продукта. СЫНАМА АЛУ НҮКТЕСІ – одан әрі микробиологиялық зерттеулерге сынама алу жүргізілетін құжаттарда көрсетілген  бақыланатын аймақтағы орын. Нүкте өнімнің стерилденуіне ықтимал ықпал ететін орыннан тыс таңдалады.
ТРЕМАТОДЫ – среди них некоторые образуют цисты в ткани рыбы (опасны), другие развиваются в рыбе в половозрелую форму (не опасны). Погибают при замораживании при температуре ниже -18°С и при тепловой обработке. ТРЕМАТОДТАР – олардың ішінде кейбіреуі балық тінінде цистілер түзеді (қауіпті), ал басқалары балықта жартылай жетілген формада (қауіпті емес) дамиды. Бұлар -18ºС төмен температурада мұздатқанда және жылумен өңдеген кезде өледі.
 

У

 
УДЕЛЬНАЯ ПРОИЗВОДИТЕЛЬНОСТЬ БАКТЕРИЦИДНОГО ОБЛУЧАТЕЛЯ – количественная оценка эффективности использования электрической энергии, потребляемой из питающей сети облучателем, для достижения заданного уровня бактерицидной эффективности в единице объема воздушной среды (отношение производительности облучателя к мощности облучателя). БАКТЕРИЦИДТІК СӘУЛЕЛЕНДІРГІШ ӨНІМДІЛІГІНІҢ ҮЛЕС САЛМАҒЫ – ауа көлемінде белгіленген деңгейдегі бактерицидтік деңгейге жету үшін сәулелендіргіштің қуат алу желісінен пайдаланатын электр энергиясын қолдану тиімділігінің сандық бағасы (сәулелендіргіш өнімділігінің сәулелендіргіш қуатына қатынасы).
УДОСТОВЕРЕНИЕ КАЧЕСТВА И БЕЗОПАСНОСТИ ПИЩЕВЫХ ПРОДУКТОВ – документ, которым изготовитель (поставщик) пищевых продуктов удостоверяет соответствие качества и безопасности партии пищевых продуктов требованиям нормативных, технических документов. ТАМАҚ ӨНІМДЕРІНІҢ САПАСЫ МЕН ҚАУІПСІЗДІГІНІҢ КУӘЛІГІ – тамақ өнімдерін дайындап шығарушы (жеткізуші) тамақ өнімдері тобының сапасы мен қауіпсіздігінің нормативтік, техникалық құжаттардың талаптарына сәйкестігін растайтын құжат.
УЛЬТРАВЫСОКОЧАСТОТНАЯ ТЕРАПИЯ – лечебное использование электрической составляющей переменного электромагнитного поля высокой и ультравысокой частот. УЛЬТРА ЖОҒАРЫ ЖИІЛІКТІ ТЕРАПИЯ – емдеу мақсатында айнымалы электрмагнитті өрістің жоғары және ультражоғары жиіліктегі электр қуатын қолдану.
УЛЬТРАЗВУКОВАЯ ТЕРАПИЯ – применение в лечебных целях упругих механических колебаний с частотой от 500 килогерц выше. УЛЬТРАДЫБЫС ТЕРАПИЯСЫ – емдеу мақсатында 500кГц жиіліктегі серіппелі механикалық толқындарды қолдану.
УЛЬТРАФИОЛЕТОВОЕ БАКТЕРИЦИДНОЕ ИЗЛУЧЕНИЕ – электромагнитное излучение ультрафиолетового диапазона длин волн в интервале от 205 нм до 315 нм. УЛЬТРАКҮЛГІН БАКТЕРИЦИДТІК СӘУЛЕЛЕНДІРУ –  толқын ұзындығы 205 нм-ден 315 нм аралығындағы ультракүлгін диапазонында электромагниттік сәулелендіру.
УЛЬТРАФИОЛЕТОВОЕ ИЗЛУЧЕНИЕ – электромагнитные волны в диапазоне 0,4-0,2 микрометра, используемые для обеззараживания воды, воздуха помещений. УЛЬТРАКҮЛГІН СӘУЛЕЛЕНДІРУ – диапазоны 0,4-0,2 микрометр болатын электромагнитті толқынды суды, үй-жайдағы ауаны залалсыздандыру үшін пайдалану.
УКУПОРОЧНЫЙ КОЛПАЧОК (КРОНЕН – ПРОБКА) – специальная пробка для укупорки бутылок, препятствующая выходу газа. ТЫҒЫНДАҒЫШ ҚАЛПАҚША (КРОНЕНДІК ТЫҒЫН) – газдың шығуына кедергі жасайтын, бөтелкені берік тығындауға арналған арнайы тығын.
УПОЛНОМОЧЕННЫЙ ОРГАН В ОБЛАСТИ ЗДРАВООХРАНЕНИЯ – центральный исполнительный орган Республики Казахстан, осуществляющий руководство в области охраны здоровья граждан, медицинского и фармацевтического образования. ДЕНСАУЛЫҚ САҚТАУ САЛАСЫНДАҒЫ ӨКІЛЕТТІ ОРГАН – азаматтардың денсаулығын қорғау, медициналық және фармацевтикалық білім беру саласында басшылық етуші Қазақстан Республикасындағы орталық атқарушы орган.
УРОВЕНЬ ЗАГРЯЗНЕНИЯ − абсолютная или относительная величина содержания в среде загрязняющих веществ. ЛАСТАНУ ДЕҢГЕЙІ − қоршаған ортадағы ластанғыш заттардың абсолютті немесе салыстырмалы мөлшері.
УРОВЕНЬ ДЕЙСТВИЯ – установленный критический уровень содержания микробов или механических частиц, требующий немедленного вмешательства и корректирующих действий, если он превышен. ӘРЕКЕТ ЕТУ ДЕҢГЕЙІ – саны  шектен асқан болса, оларға тез арада араласу мен түзету әрекеттерін қажет ететін микробтардың немесе оның механикалық бөліктері құрамының белгіленген              өлшемдік дейгейі.
УРОВЕНЬ ЗВУКА – логарифмический показатель переменной составляющей давления воздуха или газа, возникающей в результате звуковых колебаний во всем слышимом диапазоне частот, обозначение – L, дБА. ДЫБЫС ДЕҢГЕЙІ – барлық естілетін жиіліктер ауқымында дыбыстардың ауытқуынан пайда болатын, ауа немесе газдың қысымынан тұратын айнымалы логарифмдік көрсеткіш, белгіленуі – L, дБА.
УРОВЕНЬ ТРЕВОГИ – установленный докритический уровень содержания микробов или механических частиц, дающий раннее предупреждение о возможном отклонении от нормальных рабочих условий производства, не требующий немедленного вмешательства и исправляющих действий, но который является поводом для проведения дополнительных контролей. ДАБЫЛ ДЕҢГЕЙІ – тез арада араласуды және түзету әрекеттерін қажет етпейтін, алайда қосымша бақылау жүргізуге себеп болатын  өндірістің дұрыс жұмыс жағдайының ауытқу мүмкіндігін алдын ала ескертетін, микробтардың немесе оның механикалық бөліктерінің құрамының белгіленген өлшеулі деңгейге дейінгі қауіп деңгейі.
УРОВЕНЬ ШУМА ПРЕДЕЛЬНО-ДОПУСТИМЫЙ – это уровень фактора, который при ежедневной работе (не более сорока часов в неделю), в течение всего рабочего стажа, не должен вызывать заболеваний или отклонений в состоянии здоровья, обнаруживаемых современными методами исследований, в процессе работы или в отдаленные сроки жизни настоящего и последующего поколений. ШУЫЛДЫҢ РҰҚСАТ ЕТІЛГЕН ДЕҢГЕЙІ – жұмыс процесінде немесе қазіргі және келесі болашақ ұрпақ өмірін зерттеудің қазіргі заманғы әдістерімен анықтау кезінде күнделікті жұмыста (аптасына кем дегенде қырық сағат) барлық жұмыс өтілі кезінде ауру мен ауытқу тудырмауы тиіс фактор деңгейі.
УРОВНИ ЗВУКОВОГО ДАВЛЕНИЯ – логарифмические показатели переменной составлющей давления воздуха или газа, возникающей в результате звуковых колебаний в отдельно взятом участке слышимого диапазона (спектра). ДЫБЫС ҚЫСЫМЫНЫҢ ДЕҢГЕЙЛЕРІ – естілетін ауқымдағы (спектрдегі) жеке алынған учаскеде дыбыстардың ауытқуынан пайда болатын, ауа немесе газдың қысымынан тұратын айнымалы логарифмдік көрсеткіш.
УСЛОВНО-ГОДНОЕ МЯСО – туши от больных животных, допускаемые в пищу только после обеззараживания (проваривание, изготовление колбасных изделий, консервов, обезвреживание финнозного мяса замораживанием или посолом). ШАРТТЫ ТҮРДЕГІ ЖАРАМДЫ ЕТ – ауырған малдардың залалсыздандырылғаннан (пісірген өнімдерді, шұжық өнімдерін, консервілерді, етті мұздату немесе тұздау арқылы залалсыздандырылғаннан кейінгі) кейін пайдалануға рұқсат етілген ұшасы.
УСЛОВИЯ ОБЕЗЗАРАЖИВАНИЯ ПОМЕЩЕНИЯ – обеззараживание в присутствии или отсутствии людей в помещении. ҒИМАРАТТЫ ЗАЛАЛСЫЗДАНДЫРУ ЖАҒДАЙЫ – ғимаратта адамдардың болуы немесе болмауы жағдайында залалсыздандыру.
УСЛОВИЯ ХРАНЕНИЯ – заранее установленный специальный порядок хранения (пониженная температура и влажность окружающего воздуха, определенный световой режим). САҚТАУ ШАРТТАРЫ – алдын ала арнайы бекітілген сақтау тәртібі (төмендетілген температура және қоршаған ауаның ылғалдылығы, белгілі жарықтандыру тәртібі).
УЧАСТОК ЗАРАЖЕНИЯ местность, где проявляется поражающее действие ОВ, радиоактивных веществ (РВ), боевых биологических средств (БС). Характеризуется размерами, видом ОВ (РВ, БС), способом его применения и временем поражающего действия. У.з. ОВ, кроме того, характеризуется плотностью заражения, а У.з. РВ — степенью радиоактивного заражения. ЗАҚЫМДАНҒАН УЧАСКЕ (аудан) − УЗ, радиобелсенді заттардың (РЗ), соғыс биологиялық құралдарының (БҚ) бүлдіру әсері пайда болған жер. УЗ (РЗ, БҚ) түріне, көлеміне, қолданылу тәсілі мен бүлдіру уақытына  қарай сипатталады. Сондай-ақ УЗ-мен зақымданған бөлік жұғу тығыздығына, ал РЗ-мен зақымданған бөлік – радиобелсенді ластану деңгейіне қарай сипатталады.
УЧЕБНЫЕ ЗАВЕДЕНИЯ – организации начального профессионального образования, среднего профессионального, высшего профессионального образования. ОҚУ ОРЫНДАРЫ – бастауыш кәсіби білім беретін, орта кәсіби білім беретін, жоғарғы кәсіби білім беретін ұйымдар.
УЧЕБНАЯ НАГРУЗКА – число часов учебных занятий учащегося в учебном заведении за принятую в учебном заведении учебную неделю. ОҚУ ЖҮКТЕМЕСІ – оқыту орнындағы оқитындарға берілетін қабылданған сабақтың бір апталық сағат саны.
УТИЛИЗАЦИЯ ПИЩЕВЫХ ПРОДУКТОВ – процедура отнесения пищевых продуктов к непригодным, не отвечающим требованиям нормативных документов и представляющим угрозу для жизни и здоровья людей, а также окружающей среды, и их уничтожение. ТАМАҚ ӨНІМДЕРІН КӘДЕГЕ ЖАРАТУ – тамақ өнімдерін жарамсыз, нормативтік құжаттардың талаптарына жауап бермейтін және адам өмірі мен денсаулығына, қоршаған ортаға қауіп келтіретін заттардың қатарына қосу әрекеті және оларды жою.
 

 

Ф

 
ФАКТОРЫ РИСКА – элементы окружающей среды, принимающие участие в передаче возбудителя инфекции. ҚАТЕР ФАКТОРЛАРЫ – инфекция қоздырығышын тасымалдауға қатысатын қоршаған орта элементтері.
ФАЛЬСИФИКАЦИЯ – один из возможных результатов идентификации, поэтому очень важно для санитарного врача своевременное выявление и подтверждение подделки товаров. БҰРМАЛАУ – сәйкестендірудің ықтимал нәтижелерінің бірі, сондықтан санитар дәрігер үшін тауардың жасандылығын уақытысында анықтау мен растаудың маңызы ерекше.
ФИЗИОТЕРАПИЯ – использование природных и физических факторов (электромагнитное, световое, лазерное, тепловое излучение, ультразвуковые колебания и другие воздействия) в лечебных целях. ФИЗИОТЕРАПИЯ – емдеу мақсатында табиғи және физикалық (электрмагниттің, жарықтың, лазердің, жылу көздерінің сәулесімен, ультрадыбыстық толқынды және басқа да әсерлерді) факторларды қолдану.
ФЛОКУЛЯНТ – специальное вещество, добавляемое для осуществления процесса флокуляции. ФЛОКУЛЯНТ – флокуляция процесін жүзеге асыру үшін қосылатын арнайы зат.
ФЛОКУЛЯЦИЯ – процесс объединения коллоидных частиц в рыхлые, хлопьевидные агрегаты. ФЛОКУЛЯЦИЯ – коллоидты бөлшектердің борпылдақ, үлпек тәріздес агрегаттарға бірігу процесі.
ФЛОРА ОКРУЖАЮЩАЯ –  микроорганизмы, выделенные из производственной среды совокупностью микробиологических методов исследования. ҚОРШАҒАН ӨСІМДІКТЕР ДҮНИЕСІ – өндірістік ортадан зерттеудің микробиологиялық әдістерінің жиынтығы арқылы алынатын микроорганизмдер.
ФЛОТАЦИЯ – процесс разделения мелких, твердых частиц, при обработке минералов, основанный на различии их в смачиваемости водой. ФЛОТАЦИЯ – ұсақ және қатты бөлшектердің сумен дымқылдағыштығының айырмашылығына негізделген, минералмен өңдеу кезіндегі олардың бөліну процесі.
ФЛОТОРЕАГЕНТ – вещество, применяемое при процессе флотации. ФЛОТОРЕАГЕНТ – флотация процесінде қолданылатын зат.
ФОРС-МАЖОР − неотвратимое событие, чрезвычайные обстоятельства (например, стихийное бедствие), освобождающие полностью или частично от исполнения договорных обязательств сторон. ФОРС-МАЖОР − шарт жасасқан тараптар міндеттерінен толық немесе жартылай босатылатын дүлей күштер, төтенше жағдайлар (мысалы, зілзалалар).
ФОСФОТАЗА – фермент, используемый для контроля качества пастеризации молока при его нагревании до 70°С. ФОСФОТАЗА – сүтті 70°С дейін қыздыру кезінде пастерлеу сапасын бақылау үшін қолданылатын фермент.
ФОТАРИЙ – помещение, оборудованное для проведения группового ультрафиолетового облучения людей с профилактической целью. ФОТАРИЙ – аурудың алдын алу мақсатында адамдарды ультракүлгін сәулелендіру арқылы емдеуге арналған үй-жай. 
ФРИЗЕР – оборудование, предназначенное для изготовления мороженого. ФРИЗЕР – балмұздақ дайындауға арналған жабдық.
ФРИЗЕРОВАНИЕ – технологический процесс охлаждения молочной смеси для мороженого с одновременным ее взбиванием. ФРИЗЕРЛЕУ – балмұздаққа арналған сүт  қоспасын көпсіте отырып, салқындатудың технологиялық процесі.
ФУКСИН – появляются красноватые пятна за счет сохранения галофильных бактерии в соли. ФУКСИН – тұзда галофильді бактериялардың сақталуы салдарынан қызыл дақтар пайда болады.
ФУМИГАНТЫ – жидкие, твердые, газообразные химические препараты, предназначенные для уничтожения вредителей и возбудителей болезней сельскохозяйственных растений, путем отравления ядовитыми парами, газами и аэрозолями. ФУМИГАНТТАР – сұйық, қатты және газ күйіндегі химиялық дәрмектерді пайдалану арқылы ауылшаруашылық зиянкестерін және өсімдіктердің ауру қоздырғыштарын жою үшін улы бу немесе газ және аэрозоль күйінде қолданылатын химиялық заттар.
ФУМИГАЦИЯ – насыщение воздуха фумигантами с целью уничтожения вредителей и возбудителей болезней сельскохозяйственных растений. ФУМИГАЦИЯ – ауаны ауылшаруашылық өсімдіктерінің ауру қоздырғыштарынан және зиянкестерінен қорғау үшін қолданатын бу немесе газ тәрізді күйдегі фумиганттармен қанықтыру.
ФУНГИЦИДЫ − химические препараты для уничтожения − возбудителей болезней сельскохозяйственных растений. Фунгициды вносят в почву, ими протравливают семена, проводят опыление и опрыскивание растений. ФУНГИЦИДТЕР − ауылшаруашылық өсімдіктердің ауру қоздырғыштарын жоюға арналған химиялық дәрі-дәрмектер. Фунгицидтерді топыраққа араластырады, тұқымдарға құяды, өсімдіктерді тозаңдандырады және бүркеді.
 

Х
 

ХВОСТОВАЯ ПУЛЬПА – смесь твердых хвостовых частиц с водой (гидросмесь). ҚАЛДЫҚ ЕЗІНДІСІ – қатты қалдық бөліктерінің сумен араласқан қоспасы (гидроқоспа).
ХВОСТОВОЕ ХОЗЯЙСТВО – комплекс зданий и сооружений, обеспечивающих безопасное складирование хвостов. ҚАЛДЫҚ ШАРУАШЫЛЫҒЫ – қалдықтардың қауіпсіз қапталуын қамтамасыз ететін ғимараттар мен құрылыстар кешені.
ХВОСТОХРАНИЛИЩЕ – место организованного и безопасного складирования хвостов. ҚАЛДЫҚТАРДЫ САҚТАЙТЫН ОРЫН – қалдықтарды ұйымдастырылған және қауіпсіз жағдайда орналастырған орын.
 
ХИЛУРИЯ (галактурия) – патологическое состояние: примесь лимфы в моче.
ХИЛУРИЯ (галактурия) – патологиялық күй: несептегі лимфа араласпасы.
 
ХИМИОПРОФИЛАКТИКА – метод предупреждения инфекционных заболеваний с помощью химиотерапевтических средств, обладающих специфическим действием на соответствующих возбудителей (напр., X. малярии в эндемичных по малярии регионах).
ХИМИОПРОФИЛАКТИКА – тиісті ауру қоздырғыштарына ерекше әсер ететін химиотерапиялық құралдардың көмегімен жұқпалы аурулардың алдын алу әдісі (мысалы, безгек ауруы тарайтын аймақтардағы безгек Х.-сы).
 
ХИМИОТЕРАПИЯ – общее название лекарственных методов лечения инфекционных и опухолевых заболеваний.
ХИМИОТЕРАПИЯ – жұқпалы және ісік ауруларын дәрі-дәрмектермен емдеу әдістерінің жалпы атауы.
ХЛАМИДИОЗЫ – группа инфекционных болезней (антропонозов и зоонозов), вызываемых хламидиями. К ним относят, в частности, трахому, урогенитальный хламидиоз, венерическую лимфогранулему, орнитоз, хламидийную пневмонию. ХЛАМИДИОЗДАР – хламидиялардан туындайтын жұқпалы аурулар (антропоноздар мен зооноздар) тобы. Оларға, атап айтқанда, трахома, урологиялық жыныс хламидиозы, жыныстық қатынас лимфогранулемасы, орнитоз, хламидиялық пневмония жатқызылады.
ХЛОРИРОВАНИЕ ВОДЫ − обработка питьевой воды или сточных вод раствором хлора с целью их обеззараживания. СУДЫ ХЛОРЛАУ − залалсыздандыру мақсатында ауызсуды немесе ағынды суды хлор ерітіндісімен өңдеу.
ХОЛЕРА – особо опасная (карантинная) инфекционная болезнь; вызывается холерным вибрионом (открыт Р. Кохом в 1883). Известна с глубокой древ-ности. Природными очагами X. являются Индия и Бангладеш, откуда она распространяется по всему миру. Начиная с 1817 было 6 пандемий, унесших миллионы жизней. В 1957 началась 7-я пандемия X., вызванная новой разновидностью возбудителя – вибрионом Эль-Тор. ТЫРЫСҚАҚ – ерекше қауіпті (карантинді) жұқпалы ауру; тырысқақ вибрионы (Р.Кох 1883 жылы ашқан) қоздырады. Ежелгі кездерден бері белгілі. Тырысқақтың табиғи ошақтары – Үндістан мен Бангладеш, ол сол жерлерден бүкіл әлемге жайылады. 1817 жылдан бастап миллиондардың өліміне алып келген 6 әлемдік індет болған. 1957 жылы тырысқақтың 7-ші әлемдік індеті басталды, оған ауру қоздырғыштың жаңа түрі – Эль-Тор вибрионы себеп болды.
ХОЛОДИЛЬНЫЙ  ЭЛЕМЕНТ  –   пластиковая   или металлическая емкость прямоугольной формы, с герметически закрывающейся пробкой для заполнения водой, которая замораживается перед использованием и служит для поддержания температуры в контейнере в пределах от плюс 2°С до плюс 8°С. МҰЗДАТҚЫШ ЭЛЕМЕНТ –  пайдаланудан бұрын мұздататын және контейнерде температураны плюс 2ºС пен плюс 18ºС  шамасында ұстап тұратын суды толтыру үшін герметикалық қақпағы бар пластикалық немесе тік бұрышты формадағы ыдыс.
 

Ц

 
ЦЕНТР САНИТАРНО-ЭПИДЕМИОЛОГИЧЕСКОГО НАДЗОРА − специализированное учреждение в системе санитарно-эпидемиологической службы, в обязанности которого входит осуществление государственного санитарного надзора, контроль за санитарным состоянием объектов и ликвидацией инфекционных, паразитарных и профессиональных болез­ней людей. САНИТАРЛЫҚ-ЭПИДЕМИОЛОГИЯЛЫҚ ҚАДАҒАЛАУ ОРТАЛЫҒЫ − міндеттеріне мемлекеттік санитарлық қадағалауды жүзеге асыру, объектілердің санитарлық жағдайын бақылау және адамдардың жұқпалы, паразиттік және кәсіби ауруларын таратпау жұмыстары кіретін санитарлық-эпидемиологиялық қызмет жүйесіндегі арнайы мекеме.
ЦЕНТРАЛИЗОВАННАЯ СИСТЕМА ВОДОСНАБЖЕНИЯ – комплекс устройств, сооружений и трубопроводов, предназначенных для забора, подготовки, хранения, подачи к местам потребления питьевой воды и открытый для общего пользования. СУМЕН ҚАМТАМАСЫЗ ЕТУДІҢ ОРТАЛЫҚТАНДЫРЫЛҒАН ЖҮЙЕСІ  – тұтынатын орындар мен жалпы пайдаланатын ашық жерлерге ауызсу беруге, жинауға, дайындауға, сақтауға арналған қондырғылар, ғимараттар мен құбыр кешені.
ЦЕНТРАЛЬНАЯ РАССТАНОВКА – расстановка мебели и оборудования в центре помещения группами. ОРТАЛЫҚҚА ОРНАЛАСТЫРУ – жиһаздар мен құрал-жабдықтарды үй-жайдың ортасында топтап орналастыру.
ЦЕРЕБРАЛЬНАЯ АМИЛЛОИДНАЯ АНГИОПАТИЯ (лат. сеrеbrum –головной мозг; син. конгофильная ангиопатия) –  патологическое состояние: отложение амилоидного белка в стенках мелких мозговых сосудов, что патоморфологически выявляется при окрашивании красителем конго красным. МИДЫҢ АМИЛОЛОИДТЫ АНГИОПАТИЯСЫ (лат.  сеrеbrum – бас миы; син. конгофильді ангиопатия) – патологиялық күй: амилоидті белоктың мидағы ұсақ тамырлар қабырғаларына жабысуы, оның өзі конгоны қызыл бояумен бояған кезде патоморфологиялық жолмен байқалады.
ЦЕРЕБРАЛЬНОЕ СОЛЕВОЕ ИСТОЩЕНИЕ – патологическое состояние, обусловленное снижением содержания натрия в крови (гипонатриемия) на фоне гиповолемии вследствие усиленной секреции натрийуретических факторов и повышенной потери натрия с мочой. МИДА ТҰЗДЫҢ ТАУСЫЛУЫ – натрийуретикалық факторлардың үдемелі секрециясы және натрийдің несеппен бірге көп шығуының нәтижесінде қан мөлшерінің азаюы салдарынан қанда натрий құрамының азаюы әсер ететін патологиялық күй.
ЦЕРЕБРАЛЬНЫЕ НАСЛЕДСТВЕННЫЕ АРТЕРИОПАТИИ – группа редких наследственных заболеваний, избирательно поражаюших мелкие мозговые артерии. ТҰҚЫМ ҚУАЛАЙТЫН МИ АРТЕРИОПАТИЯСЫ  –  мидағы кейбір ұсақ тамырларды зақымдайтын тұқым қуалайтын сирек аурулар тобы.
ЦЕРЕБРИТ – патологическое состояние: воспалительная инфильтрация мозговой ткани, обычно гнойного характера, вызванная, напр., бактериями или грибками и предшествующая развитию абсцесса мозга. ЦЕРЕБРИТ – патологиялық күй: ми тінінің, мысалы, бактериялардан немесе уақ саңырауқұлақтан  туындайтын және ми абсцесінің асқынуына себеп болатын қабыну инфильтрациясы.
ЦЕФАЛОСПОРИНЫ – бактерицидные антибиотики широкого спектра действия из группы бета-лактамов. ЦЕФАЛОСПОРИНДЕР – бета-лактамдар тобындағы алуан түрлі әсер ететін бактерицидті антибиотиктер.
ЦИТОМЕГАЛИЯ (цитомегаловирусная инфекция) – распространенная инфекционная болезнь; возбудитель – особый вирус. ЦИТОМЕГАЛИЯ (цитомегаловирусты инфекция) – кең тараған жұқпалы ауру; қоздырғышы – ерекше вирус.

 
Ч

ЧЕРВИ ЛЕНТОЧНЫЕ (лентецы) − широкий лентец поражает различные виды пресноводной рыбы. Опасен для человека, вызывает заболевание дифиллоботриоз. ТАСПА ҚҰРТТАР  (лентецтер) – тұщы суда тіршілік ететін балықтардың алуан түрлерін зақымдайтын енді таспа құрт. Адамға қауіпті, дифиллоботриоз ауруын тудырады.
ЧИХАНЬЕ – рефлекторный форсированный выдох, обеспечивающий удаление из верхних дыхательных путей пыли, слизи и др. раздражающих агентов. ТҮШКІРУ – ауаны рефлексті жылдам шығару арқылы жоғарғы тыныс жолдарының тозаңнан, сілемейден және т.б. тітіркендіргіш заттардан тазартылуын қамтамасыз ету.
ЧРЕСКОЖНАЯ ЧРЕСПЕЧЁНОЧНАЯ ХОЛАНГИОГРАФИЯ – метод рентгенодиагностики: рентгенография после чрескожного введения контрастного вещества во внутрипеченочные желчные протоки путем прямой пункции печени. ТЕРІ АРҚЫЛЫ БАУЫР АРҚЫЛЫ ЖАСАЛАТЫН ХОЛАНГИОГРАФИЯ – рентгенодиагностика әдісі: бауыр ішіндегі өт жолдарына бауырды тікелей тесу жолымен тері арқылы контрастілі зат енгізілгеннен кейінгі рентгенография.
ЧУВСТВИТЕЛЬНОСТИ НАРУШЕНИЯ – расстройства восприятия внешних раздражителей, возникающие при поражениях периферийческой или центральной нервной системы.: СЕЗГІШТІКТІҢ БҰЗЫЛУЫ  – сыртқы тітіркендіргіштерді қабылдаудың шеткері немесе орталық жүйке жүйесіне зақым келген кезде бұзылуы.
ЧУМА (лат. реstіlеnnіа – зараза, эпидемия) – острая, особо опасная инфекционная болезнь. ОБА (лат. реstіlеnnіа – жұқпалы ауру, індет) – өте қауіпті жіті жұқпалы ауру.
 

 

Ш

 
ШИРОКОПОЛОСНЫЙ ШУМ – шум с непрерывным спектром шириной более одной октавы. КЕҢЖОЛАҚТЫ ШУ – кеңдігі бір октавадан асатын үздіксіз спектрлі шу.
ШЛАМООТВАЛ – место сбора, хранения шлама. ШЛАМ САҚТАЙТЫН ЖЕР – шламды жинайтын, сақтайтын жер.
ШЛИКЕР – побочный продукт рафинирования свинца. ШЛИКЕР – қорғасын тазартатын қосымша шикізат.
ШЛЮЗ – часть помещении между палатой, отделением и общим коридором больницы. ШЛЮЗ – аурухананың  палата, бөлімшелер мен жалпы дәліз арасындағы үй-жайдың бөлігі.
ШПИГАТ – отверстие в палубе судна для удаления воды за борт. ШПИГАТ – кеменің палубасындағы суды борттың сыртына шығаруға арналған тесік.
ШПРИЦ САМОБЛОКИРУЮЩИЙСЯ – который после одной инъекции автоматически блокируется и становится непригодным для повторного использования. ӨЗІН-ӨЗІ БҰҒАТТАЙТЫН ШПРИЦ – бір еккеннен кейін автоматты түрде бұғаттауға түсіп, келесі пайдалануға жарамсыз болып қалатын шприц.
ШПРИЦ САМОРАЗРУШАЮЩИЙСЯ – шприц, который после одной инъекции приходит в негодность в связи с отмалыванием поршня. ӨЗІН-ӨЗІ ЖОЯТЫН ШПРИЦ – поршенінің сынып қалуына байланысты бір рет еккеннен кейін жарамсыз болып қалатын шприц.
ШУМ – звуки, неблагоприятно действующие на организм человека, мешающие его работе и отдыху. ШУЫЛ – адамның денсаулығына жағымсыз әсер ететін, оның жұмыс істеуіне кедергі келтіретін жағымсыз дыбыс.
ШУМ АКУСТИЧЕСКИЙ – беспорядочные звуковые колебания разной физической природы, характеризующиеся изменениями амплитуды и частоты. АКУСТИКАЛЫҚ ШУЫЛ – амплитудасы  мен жиілігі өзгеріп тұратын әртүрлі физикалық себептерден пайда болған ретсіз дыбыстардың тербелісі.
 
ШУМ ИМПУЛЬСНЫЙ – непостоянный шум, состоящий из одного или нескольких звуковых сигналов, каждый длительностью менее одной секунды, при этом уровни звука, дБА, измеренные на временных характеристиках шумомера «медленно» и «импульс», отличаются не менее, чем на семь дБА. СЕРПІНДІ ШУЫЛ – әрқайсысының ұзақтығы бір секундқа жуық, сонымен қоса шуылөлшегіштің уақытша сипаттамаларында өлшенген «ақырын» және «серпінді»  жеті дБА жуық ерешеленетін дыбыс деңгейі, дБА бір немесе бірнеше дыбыстық сигналдардан тұратын, тұрақсыз шуыл.
ШУМ НЕПОСТОЯННЫЙ – шум, уровень звука которого изменяется во времени более, чем на пять дБА при измерении на временной характеристике шумомера «медленно». ТҰРАҚСЫЗ ШУЫЛ – бес дБА жуық уақытқа өзгеретін дыбыс деңгейі, шуылөлшегіштің уақытша сипаттамасында өлшенгенде «ақырын» болып табылатын шуыл.
ШУМ НИЗКОЧАСТОТНЫЙ – шум, частотные характеристики которого находятся на границе между инфразвуковыми и слышимыми частотами. ТӨМЕН ЖИІЛІКТІ ШУЫЛ – жиілік сипаттамасы инфрадыбыс пен естілетін жиілік арасында болатын шуыл.
ШУМ ПОСТОЯННЫЙ – шум, уровень звука которого изменяется во времени (восемь часов днем и полчаса непрерывно – ночью, в наиболее шумные периоды) не более, чем на пять дБА при измерении на временной характеристике шумомера «медленно». ТҰРАҚТЫ ШУЫЛ – бес дБА жуық уақытқа өзгеретін (ең шуылды кезеңде күндіз сегіз сағат және түнде жарты сағат үздіксіз) дыбыс деңгейі, шуылөлшегіштің уақытша сипаттамасында өлшенгенде «ақырын» болып табылатын шуыл.
ШУМ ШИРОКОПОЛОСНЫЙ – шум с непрерывным спектром шириной более одной октавы. КЕҢ ЖИЕКТІ ШУЫЛ – ені бір  октавадан артық  үздіксіз спектрлі шуыл.
ШУМОВАЯ ХАРАКТЕРИСТИКА – объективный технический показатель параметров шума машины при регламентированных режимах и условиях испытаний. ШУЫЛ СИПАТТАМАСЫ – регламенттелген жұмыс режимінде және сынақ жағдайында машинадан шығатын шуыл параметрлерінің объективті техникалық көрсеткіші.
ШУМОМЕР – прибор для измерений шума. ШУЫЛ ӨЛШЕГІШ – шуды өлшеуге арналған құрал.
 

 

Э

 
ЭКВИВАЛЕНТНОЙ УРОВЕНЬ ЗВУКА – непостоянный шум усредненный по энергии уровень звука, который оказывает на человека аналогичное воздействие, что и постоянный шум такого же уровня. ДЫБЫСТЫҢ БАЛАМА ДЕҢГЕЙІ – дыбыс деңгейінің қуаты бойынша біріктірілген, адамға әсері осы деңгейдегі тұрақты шуылға ұқсас, тұрақты емес шуыл.
ЭКОЛОГИЧЕСКАЯ АВАРИЯ − производственная или транспортная авария, не предусмотренная действующими технологическими регламентами и правилами и сопровождающаяся существенным увеличением воздействия на окружающую среду. ЭКОЛОГИЯЛЫҚ АВАРИЯ − қолданыстағы технологиялық реттемелер мен ережелерде көзделмеген өндірістік немесе көлік авариясы, ол қоршаған ортаға айтарлықтай күшті әсер етеді.
 
ЭКОЛОГИЧЕСКАЯ БЕЗОПАСНОСТЬ − состояние защищенности жизненно важных интересов личности, общества, окружающей природной среды от угроз, возникающих в результате антропогенных и природных воздействий на нее.
 
ЭКОЛОГИЯЛЫҚ ҚАУІПСІЗДІК − антропогендік және табиғи әсер нәтижесінде туындайтын қауіптен, қоршаған табиғи ортаны, қоғамды, тұлғалардың өмірлік маңызды мүдделерін қорғайтын жағдай.
 
ЭКОЛОГИЧЕСКАЯ КАТАСТРОФА − 1) природная аномалия (длительная засуха, массовый мор скота и т.п.), нередко возникающая в результате прямого или косвенного воздействия хозяйственной деятельности человека на природные процессы, приводящая к неблагоприятным экологическим последствиям или даже гибели населения определенного региона; 2) авария технического устройства (атомной электростанции, танкера и т.п.), приведшая к остронеблагоприятным изменениям в природной среде и, как правило, к массовой гибели живых организмов. ЭКОЛОГИЯЛЫҚ АПАТ − 1) табиғи ауытқу (ұзақ қуаңшылық, малдардың жаппай қырылуы және т.б.), зиянды экологиялық зардаптарға немесе тіпті белгілі өңірдегі адамдар өліміне әкелетін табиғи процестерге адамның шаруашылық қызметінің тікелей немесе жанама әсері нәтижесінде жиі туындайды; 2) табиғи ортада шұғыл қолайсыз өзгеріс тудыратын, әдетте тірі организмдердің жаппай өлуіне әкелетін, техникалық қондырғылардың (атом электр станциясы, танкер т.б.) аварияға ұшырауы.
 
 
ЭКОЛОГИЧЕСКАЯ ОПАСНОСТЬ − состояние, угрожающее жизненно важным интересам личности, обществу и окружающей природной среде в результате антропогенных и природных воздействий на нее. ЭКОЛОГИЯЛЫҚ ҚАУІП-ҚАТЕР − антропогендік және табиғи әсер ету нәтижесінде қоршаған ортаға, қоғамға, адамдардың өмірлік маңызды мүдделеріне қауіп төндіретін жағдай.
 
ЭКОЛОГИЧЕСКАЯ СИСТЕМА (ЭКОСИСТЕМА) − единый сложный природный комплекс, в котором живые организмы и неживая материя, связанные между собой обменом веществ и энергией, образуют вместе устойчивую целостность. ЭКОЛОГИЯЛЫҚ ЖҮЙЕ (ЭКОЖҮЙЕ) − бірыңғай күрделі табиғи кешен, онда зат пен қуаттың өзара алмасуына байланысты тірі организмдер мен өлі материя бірлікте тұрақты тұтастық қалыптастырады.
 
ЭКОЛОГИЧЕСКИЙ НАДЗОР − деятельность специально уполномоченных органов охраны окружающей среды по обнаружению, пресечению и предупреждению нарушений экологического законодательства РК, осуществлению контроля за состоянием природной среды, прогнозированию изменений экологической обстановки, опасных для природных биоценозов, жизни и здоровья людей. ЭКОЛОГИЯЛЫҚ ҚАДАҒАЛАУ − ҚР экологиялық заңнамасы бұзылуының алдын алу мен оны болдырмауға бағытталған қоршаған ортаны қорғаудың өкілетті органдарының арнайы қызметі, аталған орган табиғи ортаның жағдайын қадағалауды, табиғи биоценоздар үшін қауіпті экологиялық жағдайын, адамдардың өмірі мен денсаулығындағы өзгерістерді болжауды жүзеге асырады.
ЭКОЛОГИЧЕСКИЙ НОРМАТИВ − показатель, определяющий степень максимально допустимого негативного воздействия хозяйственной деятельности человека на окружающую природную среду, обеспечивающий сохранение экологических компонентов и безопасность населения. ЭКОЛОГИЯЛЫҚ НОРМАТИВ − экологиялық құрамалар мен тұрғындар қауіпсіздігін қамтамасыз ететін, қоршаған ортаға адамзаттың қолайсыз шаруашылық әрекеті әсерінің рұқсат етілген дәрежесін анықтайтын көрсеткіш.
 
ЭКОЛОГИЯ − наука об организмах и образуемых ими сообществах между собой и с окружающей средой. ЭКОЛОГИЯ − организмдер жайлы және олардың өзара және қоршаған ортамен арасындағы түзілетін қауымдастық туралы ғылым.
ЭКОТОКСИКАНТЫ − химические вещества, способные при поступлении в окружающую среду в дозах, превышающих предельно допустимые, вызывать нарушения нормальной деятельности экологических систем. ЭКОТОКСИКАНТТАР − қоршаған ортаға рұқсат етілген шектен асатын мөлшерде түскенде экологиялық жүйелердің қалыпты әрекетінің бұзылуын тудыратын химиялық зат.
 
ЭКОЦИД − умышленное воздействие на окружающую природную среду таким образом, чтобы сделать ее непригодной для жизни человека. ЭКОЦИД − қоршаған табиғи ортаға адамзат өміріне табиғатты жарамсыз етуге апаратындай қасақана әрекет жасау.
 
ЭКРАНИРОВАННАЯ КАБИНА – помещение или его часть, закрытая специальным материалом (металлической сеткой, тканью с микропроводом) для защиты от электромагнитного излучения. ЭКРАНДАЛҒАН КАБИНА  – электромагниттік сәулеленуден қорғану үшін арнайы материалмен (металл тор, микроөткізгіш мата) жабылған үй-жай немесе оның бөлігі.
 
ЭЛЕКТРОЛЕЧЕНИЕ – применение с лечебной целью различных тока, магнитных электрических полей. К электролечению относятся: ультравысокочастотная терапия, микровалновая (сверхвысокочастотная) терапия, магнитотерапия, индуктотермия, дарсонвализация, постоянный, переменный и импульсный ток, электросон, электрофорез. ЭЛЕКТРМЕН ЕМДЕУ – емдеу мақсатында әртүрлі электр тогын, магнитті электр өрістерін қолдану. Электр әдісімен емдеуге ультра жоғары жиілікті терапия, қысқатолқынды (аса жоғары жиілікті) терапия, магнитпен емдеу, индуктотермия, дарсонвализация, тұрақты, айнымалы және импульсты токтар арқылы емдеу, электр арқылы ұйықтату, электрофорез жатады.
 
ЭЛЕКТРОСОНТЕРАПИЯ – лечебное воздействие импульсных токов на структуры головного мозга. ЭЛЕКТРМЕН ҰЙЫҚТАТУ – импульсты токтың бас миының құрылымына емдік әсер етуі.
ЭЛЕКТРОФОРЕЗ – сочетанное воздействие на организм постоянного электрического тока и вводимого с его помощью лекарственного вещества. ЭЛЕКТРОФОРЕЗ – тұрақты электр тогының әсері және оның көмегімен адам организміне дәрі-дәрмек заттарын жіберу арқылы әсер ету.
ЭНЕРГИЯ БАКТЕРИЦИДНОГО ИЗЛУЧЕНИЯ – произведение бактерицидного потока излучения на время облучения. БАКТЕРИЦИДТІК СӘУЛЕЛЕНУ ҚУАТЫ – сәулелендіру кезінде сәулеленудің бактерицидтік ағымын жасау.
ЭНЗООТИЯ − одновременное распространение инфекционной болезни среди сельскохозяйственных животных в определенной местности, хозяйстве или пункте. ЭНЗООТИЯ − белгілі аймақта, шаруашылықта немесе пунктте ауылшаруашылық жануарлары арасында жұқпалы аурудың бір уақытта таралуы.
ЭНТЕРОВИРУСЫ (КИШЕЧНЫЕ ВИРУСЫ) – род рибонуклеинов окислотно содержащие вирусы, обитающие преимущественно в желудочно-кишечном тракте человека и животных, вызывающие инфекционные заболевания. ЭНТЕРОВИРУСТАР (ІШЕК ВИРУСТАРЫ) – көбінесе адам мен жануарлардың ішек-қарын жолдарында тіршілік етіп, жұқпалы аурулар тудыратын рибонуклейнқышқылды вирустың түрі.
ЭНФИТОТИЯ − массовое заболевание растений, которое проявляется на одной и той же территории и в течение ряда лет имеет незначительные колебания. ЭНФИТОТИЯ −  өсімдіктің жаппай ауруы, ол бір аймақта бірнеше жылдар қатарынан болып, шамалы ғана ауытқуы байқалады.
 
ЭПИДЕМИОЛОГИЧЕСКАЯ ДИАГНОСТИКА − вскрытие конкретных проявлений эпидемического процесса, а также установление причин, обусловивших его возникновение, и факторов способствующих его развитию. ЭПИДЕМИОЛОГИЯЛЫҚ ДИАГНОСТИКА − індеттің таралу  процестерін, нақты белгілерін, сондай-ақ  олардың пайда болуының себептерін, өршуіне әсер ететін факторларды анықтау.
 
ЭПИДЕМИОЛОГИЧЕСКАЯ ОБСТАНОВКА − состояние распространенности инфекционной болезни людей на конкретной территории в определенный промежуток времени. ЭПИДЕМИОЛОГИЯЛЫҚ ЖАҒДАЙ − адамдардың жұқпалы ауруларының нақты аумақта белгілі бір уақыт аралығында таралуы.
 
ЭПИДЕМИОЛОГИЧЕСКИЙ НАДЗОР − слежение за динамикой эпидемического процесса во времени и пространстве с целью научно обоснованного планирования комплекса профилактических и противоэпидемических мероприятий и оценки его эффективности. ЭПИДЕМИОЛОГИЯЛЫҚ ҚАДАҒАЛАУ − індетке қарсы және оның алдын алу іс-шараларының және олардың тиімділігін бағалауды ғылыми негізделген жоспарлау мақсатында індеттің уақыт пен кеңістіктегі таралу қарқыны.
 
ЭПИДЕМИЧЕСКИЙ ОЧАГ − место заражения и пребывания заболевших инфекционной болезнью людей, либо территория, в пределах которой в определенных границах времени возможно заражение людей и сельскохозяйственных животных возбудителями инфекционной болезни. ІНДЕТ ОШАҒЫ − жұқпалы аурумен ауырған адамдар болған аймақ және зақымдалу ауданы немесе белгілі уақытта аумағында адамдар мен ауылшаруашылық жануарлардың жұқпалы ауру қоздырғыштарымен зақымдалуы мүмкін аймақ.
 
ЭПИДЕМИОЛОГИЧЕСКОЕ НАБЛЮДЕНИЕ – систематический сбор, сопоставление и анализ данных о случаях инфекций и обеспечение
информацией ответственных лиц для принятия мер по улучшению качества
медицинской помощи и профилактики инфекционных заболеваний.
ЭПИДЕМИОЛОГИЯЛЫҚ БАҚЫЛАУ –  жұқпалы аурулар туралы мәліметтерді салыстыру және талдау, жұқпалы аурулардың алдын алу және медициналық  көмектің сапасын жақсарту бойынша шаралар қолдану үшін жауапты тұлғаларды ақпаратпен қамтамасыз ету мәліметтерін жүйелі түрде жинау.
 
ЭПИДЕМИОЛОГИЧЕСКОЕ РАССЛЕДОВАНИЕ – действие эпидемиологов, бактериологов, санитарных врачей по выяснению причин возникновения внутрибольничных инфекций. ЭПИДЕМИОЛОГИЯЛЫҚ ТЕКСЕРУ – жұқпалы аурулардың аурухана ішінде пайда болу себебін анықтау бойынша эпидемиологтар, бактериологтар мен санитар дәрігерлердің әрекеті.
ЭПИДЕМИЯ − массовое, прогрессирующее во времени и пространстве в пределах определенного региона, распространение инфекционной болезни людей, значительно превышающее обычно регистрируемый на данной территории уровень заболеваемости.
 
ІНДЕТ − аумақта ауру деңгейінің әдетте тіркелетін көрсеткіштен айтарлықтай жоғары болатын, адамдардың жұқпалы ауруларының белгілі өңір аумағында уақыт пен кеңістікте жаппай, үдемелі түрде тарылуы.
 
ЭПИЛЯЦИЯ – искусственное удаление волос, с применением физических, химических, специальных средств и рентгеновского облучения. ЭПИЛЯЦИЯ – тері түктерін физикалық, химиялық, арнайы құралдар мен рентгендік сәулелендіру арқылы жұлу.
 
ЭФФЕКТИВНЫЕ БАКТЕРИЦИДНЫЕ ВЕЛИЧИНЫ И ЕДИНИЦЫ – система эффективных величин и единиц, построение которой базируется на учете относительной спектральной кривой бактерицидного действия, отражающей реакцию микроорганизмов на различные длины волн ультрафиолетового излучения в диапазоне 205 - 315 нм, ) = 265 нм S(при max = 1. ТИІМДІ БАКТЕРИЦИДТІК МӨЛШЕРЛЕР МЕН БІРЛІКТЕР –205-315 нм,ٱ =265 нм S(ٱ)max=1 диапазонында ультракүлгін сәулелену толқынның әртүрлі ұзындығына микроорганизмдердің реакцияларын шағылтатын салыстырмалы спектральді  қисық бактерицидті әрекетке негізделетін  салыстырмалы тиімді мөлшерлер мен бірліктердің жүйесі.
 

Я

 
ЯДОВИТЫЕ И СИЛЬНОДЕЙСТВУЮЩИЕ ВЕЩЕСТВА – химические соединения, вызывающие патологические изменения при их попадании в организм в малых дозах и концентрациях. УЛЫ ЖӘНЕ КҮШТІ ӘСЕР ЕТЕТІН ЗАТТАР – адам организміне аз мөлшерде және концентрацияда патологиялық өзгерістер туғызатын химиялық қосындылар.
ЯЗВА (лат. ulсus) – дефект кожи или слизистой оболочки и подлежащих тканей, процессы заживления которого в ряде случаев нарушены или существенно замедлены. ОЙЫҚ ЖАРА (лат. ulсus) – жазылуы бірқатар жағдайда қиындаған немесе елеулі баяулаған тері немесе шырышты қабықша және айнала тін ақауы.
ЯЗВЕННАЯ БОЛЕЗНЬ (пептическая язва) – хроническое за-болевание с циклическим течением; характеризуется в стадии обострения болезни возникновением язвенного дефекта слизистой оболочки желудка и (или) двенадцатиперстной кишки. ОЙЫҚ ЖАРА (пептикалық ойық жара) – белгілі бір уақытта қайталанатын созылмалы ауру; ауру асқынған кезде асқазанның шырышты қабықшасында және (немесе) ұлтабарда ойық жара пайда болады. 
 
ЯЙЦЕБИТНЯ – помещения для подготовки яиц к производству. ЖҰМЫРТҚА ЖАРҒЫШ – жұмыртқаларды өндіріске қолдану үшін дайындауға арналған үй-жайлар.
ЯЙЦЕТЕК (БОЙ) – нарушение целостности скорлупы и подскорлупной оболочки с вытеканием содержимого. ЖАРЫЛҒАН ЖҰМЫРТҚА – қауызы және қабықшасы жарылып, сұйығы ағып кеткен жұмыртқа.
" ["state"]=> string(1) "1" ["sectionid"]=> string(2) "19" ["mask"]=> string(1) "0" ["catid"]=> string(2) "93" ["created"]=> string(19) "2011-11-23 09:14:51" ["created_by"]=> string(2) "64" ["created_by_alias"]=> string(0) "" ["modified"]=> string(19) "2013-03-16 08:03:48" ["modified_by"]=> string(2) "64" ["checked_out"]=> string(1) "0" ["checked_out_time"]=> string(19) "0000-00-00 00:00:00" ["publish_up"]=> string(19) "2011-11-23 09:14:51" ["publish_down"]=> string(14) "Ешқашан" ["images"]=> string(0) "" ["urls"]=> string(0) "" ["attribs"]=> string(231) "show_title= link_titles= show_intro= show_section= link_section= show_category= link_category= show_vote= show_author= show_create_date= show_modify_date= show_pdf_icon= show_print_icon= show_email_icon= language= keyref= readmore=" ["version"]=> string(2) "15" ["parentid"]=> string(1) "0" ["ordering"]=> string(1) "1" ["metakey"]=> string(0) "" ["metadesc"]=> string(0) "" ["access"]=> string(1) "0" ["hits"]=> string(4) "4330" ["metadata"]=> string(15) "robots= author=" ["author"]=> string(14) "Айгерим" ["usertype"]=> string(13) "Administrator" ["category"]=> string(27) "САЛАЛЫҚ СӨЗДІК" ["section"]=> string(17) "Cөздіктер" ["slug"]=> string(14) "685:proverka-2" ["catslug"]=> string(10) "93:salalyk" ["groups"]=> string(6) "Public" ["sec_pub"]=> string(1) "1" ["cat_pub"]=> string(1) "1" ["sec_access"]=> string(1) "0" ["cat_access"]=> string(1) "0" ["rating"]=> string(1) "3" ["rating_count"]=> string(2) "23" ["text"]=> string(352930) " 

 ОРЫСША-ҚАЗАҚША  ТЕРМИНОЛОГИЯЛЫҚ
АНЫҚТАМАЛЫҚ   СӨЗДІК "О-Я"
(САНИТАРЛЫҚ ЭПИДЕМИОЛОГИЯ САЛАСЫ)

 

 

 

О
 

ОБЕЗЗАРАЖИВАНИЕ – уменьшение до предельно допустимых норм загрязнения и заражения территории, объектов, воды, продовольствия, пищевого сырья и кормов радиоактивными и опасными химическими веществами путем дезактивации, дегазации и демеркуризации, а также опасными биологическими веществами путем дезинфекции и детоксикации. ЗАЛАЛСЫЗДАНДЫРУ – дезактивациялау, газсыздандыру және демеркуризациялау арқылы аумақтардың, объектілердің, судың, азық-түліктің, тағам шикізаты мен жем-шөптің радиобелсенді және қауіпті химиялық заттармен, сондай-ақ дезинфекциялау мен уытсыздандыру  арқылы қауіпті биологиялық заттармен  ластануын және зақымдануын жол берілетін шекті нормаларына дейін кеміту.
ОБЕЗЗАРАЖИВАНИЕ (ДЕКОНТАМИНАЦИЯ) УЛЬТРАФИОЛЕТОВЫМ ИЗЛУЧЕНИЕМ ВОЗДУШНОЙ СРЕДЫ ИЛИ ПОВЕРХНОСТЕЙ ПОМЕЩЕНИЙ – уничтожение патогенных и условно-патогенных микроорганизмов в воздушной среде или на поверхностях. АУАНЫ НЕМЕСЕ ҒИМАРАТТЫҢ ҮСТІҢГІ ҚАБАТЫН УЛЬТРАКҮЛГІН СӘУЛЕЛЕНДІРУ АРҚЫЛЫ ЗАЛАЛСЫЗДАНДЫРУ (ДЕКОНТАМИНАЦИЯ)   − ауадағы немесе үстіңгі қабаттағы патогендік және шартты-патогендік микроорганизмдерді жою.
ОБЕЗВРЕЖИВАНИЕ ОТБРОСОВ – методы обработки отбросов, отходов. ҚАЛДЫҚТАРДЫ ЗАЛАЛСЫЗДАНДЫРУ – қалдықтар мен қоқыстарды өңдеу әдістері.
ОБЕЗВРЕЖИВАНИЕ ФАБРИКА – объект, на котором производится первичная переработка минерального сырья для получения технически ценных или пригодных для дальнейшей переработки продуктов. ЗАЛАЛСЫЗДАНДЫРУ ФАБРИКАСЫ – техникалық құнды немесе кейінгі қайта өңдеуге жарамды өнімді алу үшін минералды шикізатты алғаш өңдейтін кәсіпорын.
 
ОБЕСПЕЧЕНИЕ БИОЛОГИЧЕСКОЙ БЕЗОПАСНОСТИ – соблюдение правовых норм, выполнение санитарно-гигиенических и санитарно-эпиде­миологических правил, технологических и организационно-технических требований, а также проведение соответствующего комплекса правовых, санитарно-гигиенических, санитарно-эпидемиологических, организационных и технических мероприятий, направленных на предотвращение, ослабление и ликвидацию заражения людей, сельскохозяйственных животных и растений инфекционными болезнями. БИОЛОГИЯЛЫҚ ҚАУІПСІЗДІКТІ  ҚАМТАМАСЫЗ ЕТУ – адамдардың,  ауылшаруашылық жануарлары мен өсімдіктердің жұқпалы ауруларды жұқтыруының алдын алуға, әлсіретуге және жоюға бағытталған құқықтық нормаларды сақтау, санитарлық-гигиеналық, санитарлық-эпидемиологиялық ережелерді және ұйымдастыру-техникалық талаптарды орындау, сондай-ақ тиісті құқықтық, санитарлық-гигиеналық, санитарлық-эпидемиологиялық,  ұйымдастырушылық және техникалық іс-шаралардың тиісті кешенін жүргізу.
ОБОРОТ ПИЩЕВЫХ ПРОДУКТОВ, МАТЕРИАЛОВ И ИЗДЕЛИЙ – купля-продажа (в том числе экспорт и импорт) и иные способы передачи пищевых продуктов, материалов и изделий, их хранение и перевозки. ТАМАҚ ӨНІМДЕРІ, МАТЕРИАЛДАР МЕН БҰЙЫМДАР АЙНАЛЫМЫ – сауда-саттық (оның ішінде экспорт және импорт) және басқа да тамақ өнімдерін, материалдар мен бұйымдарды өткізу тәсілдері, оларды сақтау және тасымалдау.
ОБРАБОТКА БАРЬЕРНАЯ – если комары встречаются только по периферии населенного пункта, представляющей барьер, препятствующий залету комаров внутрь населенного пункта, должны обрабатываться растительность в открытых стациях, усадьбы со стороны водоемов, дающих выплод; обычно ширина барьера составляет от 300 до 400 м и более. ТОСҚАУЫЛДЫ ЗАЛАЛСЫЗДАНДЫРУ – егер масалар  елді мекеннің ішіне кіріп кетуге кедергі келтіретін тосқауылдың айналасында ғана кездессе, ашық жердегі өсімдіктер, суқойма жағындағы үй-жайлар залалсыздандырылуы тиіс, әдетте кедергінің ұзындығы 300-400 метр, кейде одан да ұзын болады.
ОБРАБОТКА МИКРООЧАГОВАЯ – обработка очагов инфекции, в которой обнаружен больной малярией, и прилегающие к ней территории. Обработки должны проводиться либо непосредственно перед вылетом комаров с зимовок, либо перед вылетом первой генерации. ШАҒЫН ОШАҚТЫ ӨҢДЕУ – безгек ауруы табылған инфекция ошағын және оның айналасындағы аумақты өңдеу. Өңдеу масалар қысқы ұйқысынан оянбай тұрып немесе алғашқы ұшып шығудың алдында жүргізілуі тиіс.
ОБРАБОТКА САНИТАРНАЯ – совокупность технологических приемов, обеспечивающих качество мытья и дезинфекции оборудования, посуды. САНИТАРЛЫҚ ӨҢДЕУ – жабдықтар мен ыдыстарды жуу және дизенфекциялау сапасын қамтамасыз ететін технологиялық тәсілдердің жиынтығы.
ОБРАБОТКА СПЛОШНАЯ – должна проводиться во всех заселенных помещениях и территориях, которые целиком заселены малярийными комарами. ЖАППАЙ ӨҢДЕУ – безгек ауруын тудыратын масалар жаппай көбейген барлық үй-жайлар мен аумақтарға жүргізілуі тиіс.
ОБСЕРВАЦИЯ – режимно-ограничительные мероприятия, предусматривающие наряду с усилением медицинского и ветеринарного наблюдения, проведением противоэпидемических, лечебно-профилактических и ветеринарно-санитарных мероприятий, ограничение перемещения и передвижения людей или сельскохозяйственных животных во всех сопредельных с зоной карантина административно-территориальных образованиях, которые создают зону обсерватории. ОБСЕРВАЦИЯ – медициналық, малдәрігерлік қадағалау қызметтерін күшейтумен қатар індеттерге қарсы, емдеу-профилактикалық және малдәрігерлік-санитарлық іс-шаралар жүргізуді, обсерватория аймағын құратын карантин аймағымен  шекаралас барлық әкімшілік-аумақтық құрылымдарда адамдардың және ауылшаруашылық жануарларын көшіру мен жылжытуды шектеуді көздейтін  тәртіптік-шектеу іс-шаралары.
 
ОБЩЕЕ МИКРОБНОЕ ЧИСЛО − общее число мезофильных, аэробных и факультативно анаэробых микроорганизмов, способных образовывать колонии на питательном агаре при температуре 37°С в течение 24 часов.
 
МИКРОБТЫҢ ЖАЛПЫ САНЫ – 24 сағат ішінде нәрлі агарда 37°С темпаратурада колония құрауға қабілетті мезофильдік, аэробтық және факультативті анаробтық микроорганизмдердің жалпы саны.
ОБЩИЙ УРОВЕНЬ ЗВУКОВОГО ДАВЛЕНИЯ − для инфразвука и низкочастотного шума характеризует давление воздуха или газа в контролируемом диапазоне частот. ДЫБЫС ҚЫСЫМЫНЫҢ ЖАЛПЫ ДЕҢГЕЙІ – инфрадыбыс және төменгі жиіліктегі шуыл үшін бақылаудағы жиілік ауқымындағы ауаның немесе газдың қысымын сипаттайды.
ОБЪЕКТ – 1) предмет (лицо, явление), на который направлена какая-либо деятельность, 2) предприятие, учреждение, а также все то, что является местом какой-либо деятельности. ОБЪЕКТ – 1) қандай да бір қызмет бағытталған зат (тұлға, құбылыс), 2) кәсіпорын, мекеме, сондай-ақ қандай да бір қызметтің орны болып табылатын ұйымның барлығы.
ОБЪЕКТ УГОЛЬНОЙ ПРОМЫШЛЕННОСТИ – объект, производящий добычу, обогащение и брикетирование углей. КӨМІР ӨНЕРКӘСІБІ ОБЪЕКТІСІ – көмірді шығаруды, байытуды және брикеттеуді (көмірді төртбұрыштап текшелеп престеу) өндіретін объекті.
ОБЪЕКТ ЦВЕТНОЙ МЕТАЛЛУРГИИ – объект промышленности, занимающийся добычей, обогащением руд, производством и обработкой цветных металлов и их сплавов. ТҮСТІ МЕТАЛЛУРГИЯ ОБЪЕКТІСІ – кен шығару және байытумен, түсті металдар мен олардың құймаларын өндіру және өңдеумен айналысатын өнеркәсіптік объект.
ОБЪЕКТЫ НЕФТЕДОБЫВАЮЩЕЙ ПРОМЫШЛЕННОСТИ – отрасль промышленности, осуществляющая нефтяные операции по разведке и разработке нефтяных и нефтегазовых месторождении, добычу углеводородного сырья. МҰНАЙ ӨНДІРЕТІН ӨНЕРКӘСІП ОБЪЕКТІЛЕРІ − өнеркәсіптің мұнай және мұнайгаз кенорындарына барлау жүргізу, пайдалануға дайындау, көмірсутегі шикізаттарын өндіру бойынша мұнай операцияларын жүзеге асыратын саласы.
ОБЪЕКТЫ ОБЩЕСТВЕННОГО ПИТАНИЯ МАЛОЙ ПРОИЗВОДИТЕЛЬНОСТИ – объекты с числом до пятидесяти посадочных мест, количеством не более десяти работающего персонала. Основной производственный процесс по приготовлению блюд в этих объектах сосредоточен в одном помещении по принципу учаскового деления. ШАҒЫН ӨНІМ ӨНДІРЕТІН ҚОҒАМДЫҚ ТАМАҚТАНУ ОБЪЕКТІЛЕРІ – орын саны елуге дейін, жұмысшы қызметкерлер саны оннан аспайтын объектілер. Бұл объектілерде тамақ дайындаудағы негізгі өндірістік процестер учаскелік принцип бойынша бір үй-жайда біріктірілген.
ОБЪЕКТЫ ПО ПЕРЕРАБОТКЕ МЯСА МАЛОЙ МОЩНОСТИ (МИНИПРОИЗВОДСТВО) – организаций, по объемам производства продукции до 3-х тонн в сутки. ЕТ ӨҢДЕУМЕН АЙНАЛЫСАТЫН ҚУАТЫ ШАҒЫН ҰЙЫМДАР (ШАҒЫН ӨНДІРІС) − өндіретін өнім көлемі тәулігіне 3 тоннадан аспайтын ұйымдар.
ОБЪЕКТЫ ПО ПРОИЗВОДСТВУ МОЛОКА И МОЛОЧНЫХ ПРОДУКТОВ МАЛОЙ МОЩНОСТИ (МИНИ-ПРОИЗВОДСТВО) – объекты, на которых объем перерабатываемого молоко не превышает 3 тонны в смену. СҮТ ЖӘНЕ СҮТ ӨНІМДЕРІН ӨНДІРЕТІН ҚУАТЫ ШАҒЫН ОБЪЕКТІЛЕР (ШАҒЫН ӨНДІРІС) – бір ауысымда өңдейтін сүт көлемі 3 тоннадан аспайтын объектілер.
ОБЪЕКТЫ ПО ПРОИЗВОДСТВУ, ЗАГОТОВКЕ, ХРАНЕНИЮ, ПЕРЕРАБОТКЕ И РЕАЛИЗАЦИИ ЖИВОТНЫХ ПРОДУКТОВ И СЫРЬЯ ЖИВОТНОГО ПРОИСХОЖДЕНИЯ – объекты, на которых осуществляются забой скота, переработка продуктов и сырья животного происхождения. МАЛДАРДАН АЛЫНАТЫН ӨНІМДЕР МЕН МАЛДАРДАН АЛЫНАТЫН ШИКІЗАТТЫ ӨНДІРУМЕН, ДАЙЫНДАУМЕН, САҚТАУМЕН, ҚАЙТА ӨНДІРУМЕН АЙНАЛЫСАТЫН ОБЪЕКТІЛЕР – малдарды соятын, малдардан алатын өнімдерді, шикізаттарды қайта өңдейтін объектілер.
ОБЪЕКТЫ, РЕАЛИЗУЮЩИЕ МЕДИЦИНСКУЮ ТЕХНИКУ И ИЗДЕЛИЯ МЕДИЦИНСКОГО НАЗНАЧЕНИЯ – магазины, отделы, склады, по реализации изделий медицинского назначения и медицинской техники, магазины оптики. МЕДИЦИНАЛЫҚ ТЕХНИКАНЫ ЖӘНЕ МЕДИЦИНАЛЫҚ БҰЙЫМДАРДЫ САТУМЕН АЙНАЛЫСАТЫН ОБЪЕКТІЛЕР – медициналық бұйымдар мен медициналық техниканы сатумен айналысатын дүкендер, бөлімдер, қоймалар және оптика дүкендері.
ОБЪЕМНАЯ БАКТЕРИЦИДНАЯ ДОЗА (ЭКСПОЗИЦИЯ) – объемная плотность бактерицидной энергии излучения (отношение энергии бактерицидного излучения к объему облучаемой среды). КӨЛЕМДІ БАКТЕРИЦИДТІК МӨЛШЕР (ЭКСПОЗИЦИЯ)  – сәулелендірудің бактерицидтік қуатының көлемді тығыздығы (бактерицидтік сәулелендіру қуатының сәулелендіретін  ортаға қатынасы).
ОБЩЕСТВЕННОЕ ПИТАНИЕ – торговая деятельность, связанная с производством, переработкой и продажей продуктов питания, а также предоставлением мест для их потребления. ҚОҒАМДЫҚ ТАМАҚТАНДЫРУ – қызметі тағам өнімдерін өндіруге, қайта өңдеуге және сатуға байланысты, сондай-ақ оларды қолдануға орын беретін сауда қызметі.
ОВОСКОПИРОВАНИЕ ЯЙЦ – просмотр яиц путем просвечивания электрической лампочкой через специальный прибор овоскоп с целью определения изменений в яйце. ЖҰМЫРТҚАЛАРДЫ ОВОСКОП АРҚЫЛЫ ҚАРАУ – жұмыртқалардағы өзгерістерді электр шамы арқылы жарықтандырылатын арнайы овоскоп құралымен анықтау.
ОВОСКОПИЯ – определение качества яиц просвечиванием электрическими лампами на специальном приборе (овоскоп).  ОВОСКОПИЯ (ЖҰМЫРТҚА ТЕКСЕРГІШ) – жұмыртқаның сапасын арнайы құрал (овоскоп) арқылы электр шамының жарығымен анықтау.
ОГНЕОПАСНЫЕ ВЕЩЕСТВА – легковоспламеняюшиеся и горючие жидкости, которые воспламеняются от внешнего источника зажигания при температуре до 61°С. ӨРТКЕ ҚАУІПТІ ЗАТТАР – Цельсия 61°С-қа дейінгі температурада жанудың сыртқы көздерінен оңай тұтанатын және жанғыш сұйықтар.
ОЗОКЕРИТ – горный воск, относящийся к минералогическому классу «органолитов». ОЗОКЕРИТ – «органолиттердің» минералды тобына жататын тау балауызы.
ОЗОКЕРИТОТЕРАПИЯ, ПАРАФИНОТЕРАПИЯ (ТЕПЛОЛЕЧЕНИЕ) – применение в лечебных целях медицинского озокерита и парафина. ОЗОКЕРИТПЕН, ПАРАФИНМЕН (ЖЫЛУМЕН ЕМДЕУ) ЕМДЕУ – емдеу мақсатында медициналық озокерит пен парафинді қолдану.
ОЗОНИРОВАНИЕ – метод обеззараживания воды озоном с помощью специального оборудования – озонатора. ОЗОНДАУ – арнайы жабдық – озонатордың көмегімен суды озонмен залалсыздандыру әдісі.
ОКИСЛЕНИЕ ЖИРА – возникает в результате нарушения условии сроков хранения рыбы. Поверхностное окисление жира – пожелтение жира под кожицей, легкий запах и привкус горечи. Может привести к желудочно-кишечным расстройствам. МАЙДЫҢ ТОТЫҒУЫ – балықтарды сақтау мерзімінің бұзылуынан пайда болады. Май бетінің тотығуы – терінің сыртындағы май сарғаяды, жеңіл және күйген иіс шығады.  Асқазан-ішек жұмысының бұзылуына әкеп соқтыруы мүмкін.
ОКИСЛЯЮЩИЕ ВЕЩЕСТВА – вещества, поддерживающие горение, вызывающие воспламенение и/или способствующие воспламенению других веществ в результате окислительно-восстановительной экзотермической реакции. ТОТЫҚТАНДЫРҒЫШ ЗАТТАР – жануды өршітетін, тұтануды тудыратын және/немесе тотықтандырғыш-қалыптандырғыш экзотермикалық әсер (реакция) нәтижесінде басқа заттардың тұтануына себеп болатын заттар.
ОКРУЖАЮЩАЯ СРЕДА – среда обитания, общественно-производственной деятельности человечества, включающая окружающую природную среду и созданную им искусственную (техногенную) среду, то есть совокупность элементов среды, созданных из природных веществ трудом и волей человека и не имеющих аналогов в девственной природе (здания, сооружения и т.п.). ҚОРШАҒАН ОРТА – адамзат өмір сүретін қоғамдық-өндірістік қызмет ететін орта, оған қоршаған табиғи орта және өзі құрған жасанды (техногендік) орта да қосылады, яғни адамның еңбегі мен еркі арқылы табиғи заттардан құрылған және жаратылған табиғатта ұқсасы жоқ (ғимараттар, құрылыстар және т.б.) орта элементтерінің жиынтығы.
ОКТАВНЫЕ ПОЛОСЫ ЧАСТОТ – участки слышимого диапазона частот определенной ширины, у которых частота верхней границы в два раза вышее частоты нижней границы. ЖИІЛІКТІҢ ОКТАВАЛЫҚ ЖОЛАҚТАРЫ – белгілі ендікте естілетін жиілік учаскелері, олардың жоғарғы шегінің жиілігі төменгі шегінің жиілігінен екі есе жоғары болады.
ОМЫЛЕНИЕ – процесс распада белка. На поверхности рыбы появляется вязкий, липкий налет в виде мылистой массы буроватого, молочно-белого, грязновато-белого цвета. Гнилостный запах с аммиачным оттенком – нарушение технологии. САБЫНДАНУ − белоктың ыдырау процесі. Балықтың үстінде жабысқақ, желімді, сүт түсті, кірлеген ақ түсті сабынды жиынтық пайда болады. Аммиак түріндегі шірік иіс –  технологияның бұзылғандығынан болады.
ОПАСНОЕ БИОЛОГИЧЕСКОЕ ВЕЩЕСТВО –  биологическое вещество природного или искусственного происхождения, неблагоприятно воздействующее на людей, сельскохозяйственных животных и растения в случае соприкасания с ними, а также на окружающую природную среду. ҚАУІПТІ БИОЛОГИЯЛЫҚ ЗАТ –  табиғи немесе жасанды биологиялық зат, онымен жанасқан жағдайда адамдарға, ауылшаруашылық    жануарларына, сондай-ақ қоршаған табиғи ортаға жағымсыз әсер етеді.
ОПАСНОЕ ВЕЩЕСТВО – вещество, которое вследствие своих физических, химических, биологических или токсикологических свойств предопределяет собой опасность для жизни и здоровья людей, сельскохозяйственных животных и растений. ҚАУІПТІ ЗАТ – өзінің физикалық, химиялық, биологиялық немесе уытты қасиеттерінің салдарынан  адамдардың өмірі мен денсаулығына, ауылшаруашылық жануарлары мен өсімдіктерге қауіп төндіреді.
ОПЕРАЦИОННОЙ БЛОК – изолированный комплекс помещений больницы для проведения операций.  ОПЕРАЦИЯ ЖАСАЙТЫН БЛОК – ауруханадағы операция жасауға арналған оқшауланған кешенді үй-жай.
ОПИСТОРХИС (кошачья двууска) – чаще у карповых пород рыб (линь, плотва, сазан, карп, язь). Опасен для человека, вызывает заболевание описторхоз. ОПИСТОРХИС (мысықтың екі мұрты) – көбінесе карп тұқымдас балықтарда кездеседі (линь, плотва, сазан, карп, язь). Адамдар үшін қауіпті, описторхоз ауруын тудырады.
ОПТИМАЛЬНЫЕ МИКРОКЛИМАТИЧЕСКИЕ УСЛОВИЯ – сочетание параметров микроклимата, которые при длительном и систематическом воздействии на человека обеспечивают сохранения нормального теплового состояния организма без напряжения механизмов терморегуляции. ОҢТАЙЛЫ МИКРОКЛИМАТТЫҚ ЖАҒДАЙ – адамға ұзақ және жүйелі түрде әсер еткенде организмнің қалыпты жылу сақтау мүмкіндігін қиналмай қамтамасыз ететін микроклимат параметрлерінің жиынтығы.
ОПТОВАЯ ТОРГОВЛЯ – продажа товара предпринимателем покупателю для использования в предпринимательской деятельности. КӨТЕРМЕ САУДА – бөлшек сауда кәсіпкерлік субъектілеріне арнайы сауда объектілері арқылы азық-түлік өнімдерін сату.
ОРГАНИЗАЦИИ БОЛЬНИЧНЫЕ – хозяйствующие субъекты системы здравоохранения, осуществляющие свою деятельность, связанную со стационарным наблюдени
ем, обследованием, лечением и изоляцией больных.
АУРУХАНА ҰЙЫМДАРЫ – стационарлық бақылау, емдеу, науқастарды оқшауландыру қызметін іске асыратын денсаулық сақтау жүйесіндегі шаруашылық жүргізуші субъектілер.
ОРГАНИЗАЦИЯ ЗДРАВООХРАНЕНИЯ – юридическое лицо, независимо от организационно-правовой формы и собственности осуществляющее деятельность в области здравоохранения. ДЕНСАУЛЫҚ САҚТАУ ҰЙЫМЫ – ұйымдастырушылық-құқықтық және меншіктік нысанына байланыссыз денсаулық сақтау саласында қызмет атқаратын заңды тұлға.
ОРГАНИЗАЦИЯ МАЛОЙ МОЩНОСТИ (ПЕКАРНИ И ЦЕХА) – организации, производящие: хлеб и хлебобулочные изделия производительностью до трех тонн в сутки; макароны и макаронные изделия – до одной тонны в сутки; кондитерские изделия без крема – до 500 килограмм в сутки; кондитерские изделия с кремом – до 300 килограмм в сутки. ҚУАТЫ ШАҒЫН ҰЙЫМ (НАУБАЙХАНАЛАР МЕН ЦЕХТАР) – тәулігіне үш тоннаға дейін нан және нан-тоқаш өнімдерін; тәулігіне бір тоннаға дейін макарон және макарон өнімдерін; тәулігіне 500 килограмға дейін кремсіз кондитер өнімдерін; тәулігіне 300 килограмға дейін кремді кондитер өнімдерін өндіретін ұйымдар.
ОРГАНИЗАЦИЯ ОХРАНЫ МАТЕРИНСТВА И ДЕТСТВА – это учреждение системы здравоохранения всех форм собственности, предназначенные для оказания акушерской, гинекологической  помощи родильный лом, родильное  и  гинекологическое отделение. АНА МЕН БАЛА ДЕНСАУЛЫҒЫН ҚОРҒАУ ҰЙЫМЫ – бұл денсаулық сақтау жүйесіндегі перзентханаларға, гинекологиялық бөлімшелерге акушерлік және гинекологиялық көмек көрсетуге арналған барлық меншік нысанындағы мекемелер.
ОРГАНЫ УПРАВЛЕНИЯ ЗДРАВООХРАНЕНИЯ – уполномоченный орган в области здравоохранения, местные органы государственного управления здравоохранения, органы медицинских служб Республики Казахстан. ДЕНСАУЛЫҚ САҚТАУ САЛАСЫНЫҢ БАСҚАРУ ОРГАНДАРЫ – денсаулық сақтау саласындағы өкілетті орган, мемлекеттік денсаулық сақтау басқармасының жергілікті органдары, Қазақстан Республикасындағы медициналық қызмет органдары.
ОРИЕНТИРОВОЧНЫЕ ДОПУСТИМЫЕ УРОВНИ ВЕЩЕСТВ В ВОДЕ − разработанные на основе расчетных методов прогноза токсичности и применимые только на стадии предупредительного санитарного надзора за проектируемыми или строющимися организациями, очистными сооружениями. СУДАҒЫ ЗАТТАРДЫҢ БОЛЖАЛДЫ РҰҚСАТ ЕТІЛГЕН ДЕҢГЕЙІ − заттардың уыттылық деңгейін шамалау арқылы есептеп, құрылысы жобаланған және жүріп жатқан кәсіпорынның тазалағыш қондырғыларынан шығатын уытты заттардың алдын алу үшін санитарлық қадағалау барысында қолданылатын судағы заттардың рұқсат етілген деңгейі.
ОСОБО ОПАСНАЯ ИНФЕКЦИЯ – состояние зараженности организма людей или животных, проявляющееся в виде инфекционной болезни, прогрессирующей во времени и пространстве и вызывающей тяжелые последствия для здоровья людей и сельскохозяйственных животных либо летальные исходы. ЕРЕКШЕ ҚАУІПТІ  ИНФЕКЦИЯ – уақыт пен кеңістікте өрбитін жұқпалы ауру түрінде білінетін адам немесе жануарлар организмінің ауру жұқтырған жағдайы және адамның, ауылшаруашылық жануарлардың саулығын ауыр салдарға немесе өлімге  әкеп соқтыратын ахуал.
ОСОБО ОПАСНОЕ ПРОИЗВОДСТВО – участок, установка, цех, хранилище, склад, станция или др. производство, на котором единовременно используют, производят, перерабатывают, хранят или транспортируют потенциально опасные вещества. ЕРЕКШЕ ҚАУІПТІ ӨНДІРІС –  қауіптілігі ықтимал заттарды бір уақытта пайдаланатын, өндіретін, қайта өңдейтін, сақтайтын немесе тасымалдайтын бөлім, қондырғы, цех, сақтау орны, қойма, бекет немесе басқа да өндіріс.
ОСМОЛКА − обработка емкостей специальными веществами. ШАЙЫРЛАУ – ыдыстарды арнайы заттармен өңдеу.
ОТДЕЛЕНИЕ  АСЕПТИЧЕСКОЕ –  помещения  для   оказания   медицинской   помощи   при отсутствии у больного гнойной инфекции. АСЕПТИКАЛЫҚ БӨЛІМШЕ − іріңді жұқпалы ауруы жоқ  науқастарға медициналық жәрдем көрсететін үй-жай.
ОТДЕЛЕНИЕ СЕПТИЧЕСКОЕ – помещения для оказания медицинской помощи больным с гнойной инфекцией. СЕПТИКАЛЫҚ БӨЛІМШЕ – іріңді жұқпалы аурулармен түскен науқастарға медициналық жәрдем көрсететін үй-жай.
ОТДЕЛЕНИЕ ФИЗИОЛОГИЧЕСКОЕ – помещение родильного дома, перинатального центра для госпитализации родильниц без признаков инфекционного заболевания. ФИЗИОЛОГИЯЛЫҚ БӨЛІМШЕ – перзентханалардағы, перинатальды орталықтардағы жұқпалы аурулардың белгісі жоқ босанатындарды жатқызатын үй-жай.
ОТХОДЫ – остатки сырья, материалов, некондиционные и побочные продукты, использованная и потерявшая свои первоначальные потребительские качества готовая продукция, размещаемые в определенных местах по определенным правилам, с последующим использованием, переработкой, ликвидацией, захоронением; в зависимости от источника образования различают отходы потребления и отходы производства. Кроме того, выделяются отходы опасные – отходы технологической деятельности, пришедшие в негодность химические продукты и т.п., приносящие вред человеку и экосистемам, а также отходы токсичные – отходы, содержащие вещества, которые при контакте с организмом человека (в быту или на производстве) могут вызвать отклонения в состоянии здоровья, обнаруживаемые как в процессе контакта с отходами, так и в отдаленные сроки жизни настоящего и последующих поколений. ҚАЛДЫҚТАР – шикізаттың, материалдардың, сапасыз және қосалқы өнімдердің, пайдаланылған және өзінің бастапқы тұтынушылық сапасын жоғалтқан даяр өнімдердің қалдықтары, олар белгіленген тәртіп бойынша белгіленген жерлерде орналастырылады, кейін пайдаланады, қайта өңделеді, жойылады; пайда болу көзіне байланысты тұтыну қалдықтары мен өндіріс қалдықтары болады. Бұдан басқа, қауіпті қалдықтар – технологиялық қызмет қалдықтары, пайдалануға келмейтін химиялық өнімдер және  адамға және экологиялық жүйеге зиян келтіретін және тағы басқалар, сондай-ақ уытты қалдықтар – құрамында қалдықтармен жанасу процесінде де, сондай-ақ осы қазіргі және кейінгі ұрпақ өмірінің кейінгі жылдары білінетін адам ағзасына тигенде денсаулығына ауытқулар тудыруы ықтимал заттары бар қалдықтар.
 
ОТНОСИТЕЛЬНАЯ СПЕКТРАЛЬНАЯ БАКТЕРИЦИДНАЯ ЭФФЕКТИВНОСТЬ УЛЬТРАФИОЛЕТОВОГО ИЗЛУЧЕНИЯ − относительное значение действия бактерицидного ультрафиолетового излучения от длины волны в спектральном диапазоне 205-315 нм, равное единице при длине волны 265 нм. УЛЬТРАКҮЛГІН СӘУЛЕЛЕНУДІҢ САЛЫСТЫРМАЛЫ СПЕКТРЛІК БАКТЕРИЦИДТІК ТИІМДІЛІГІ − бактерицидтік ультракүлгін сәулелену 205-315 нм спектрлік диапозонындағы толқын ұзындығынан,  265 нм толқынның ұзындығында тең бірліктегі әсерінің салыстырмалы мәні.
ОТРАВЛЯЮЩИЕ ВЕЩЕСТВА (ОВ) – высокотоксичные химические соединения. Применяются для снаряжения химических боеприпасов. Поражающее действие ОВ определяется их боевым состоянием и осуществляется через органы дыхания (ингаляционно), желудочно-кишечный тракт (перорально), кожные покровы (резорбтивно) и огнестрельные раны (микстовые поражения). УЛАНДЫРҒЫШ ЗАТТАР (УЗ) – өте улы химиялық қоспалар. Химиялық оқ-дәріні жарақтандыруға қолданылады. УЗ зақымдайтын күші олардың соғысатын жай-күйімен айқындалады және тыныс алу органдары (ингаляция), асқазан-ішек жолы (пероральдік), тері жабыны (резорбтивтік) және оқ-дәрі жарақаттары (микстік зақымданулар) арқылы жүзеге асырылады.
ОХРАНА ЗДОРОВЬЯ ГРАЖДАН – совокупность мер политического, экономического, правового, социального, культурного, научного, медицинского, санитарно-гигиенического и противоэпидемического характера, направленных на сохранение и укрепление физического и психического здоровья каждого человека, поддержание его долголетней активной жизни, предоставление ему медицинской помощи в случае утраты здоровья. АЗАМАТТАРДЫҢ ДЕНСАУЛЫҒЫН ҚОРҒАУ – әрбір адамның дене және психологиялық саулығын сақтауға және нығайтуға, оның ұзақ жылғы белсенді өмірін  сақтауға, денсаулығын жоғалтқан жағдайда оған медициналық көмек көрсетуге бағытталған саяси, экономикалық, құқықтық, әлеуметтік, мәдени, ғылыми, медициналық, санитарлық-гигиеналық және індетке қарсы сипаттағы іс-шаралар жиынтығы.
 

П
 

ПАЛАТКА – легко возводимое строение из сборно-разборных конструкций, оснащенное торговым оборудованием и располагаемое на специально определенном месте. ШАТЫР – арнайы белгіленген орында орнатылған, сауда құралдарымен жабдықталған тез алынып-салынатын құрылыс.
ПАНЗООТИЯ – массовое одновременное распространение инфекционной болезни сельскохозяйственных животных с высоким уровнем заболеваемости на огромной территории с охватом целых регионов, нескольких стран и материков. ПАНЗООТИЯ – ауылшаруашылық жануарлардың жоғары деңгейлі жұқпалы ауруларының бірнеше ел мен құрлықтарды, аймақтарды қамти отырып, үлкен аумақта бір уақытта жаппай таралуы.
ПАНФИТОТИЯ – массовое заболевание растений и резкое увеличение вредителей сельскохозяйственных растений на территории нескольких стран или континентов. ПАНФИТОТИЯ – өсімдіктердің жаппай ауруға шалдығуы және бірнеше ел мен құрлықтар аумағындағы ауылшаруашылық өсімдіктерінде зиянкестердің бірден көбеюі.
ПАРИКМАХЕРСКАЯ – объект, где оказываются услуги населению по уходу за волосами, лицом и ногтями. ШАШТАРАЗ – халыққа шашты, бетті және тырнақты күту (шашты тарау, қию, шаш, сақал алу) қызметін көрсететін объект.
ПАРОПРОНИЦАЕМОСТЬ – способность тканей одежды пропускать водяные пары, образующиеся в пододежном пространстве, и характеризуется количеством паров в миллиграмах, прошедших через единицу поверхности ткани в кубических сантиметрах за единицу времени, 1 час. БУ ӨТКІЗГІШТІК – киімнің астындағы кеңістікте түзілетін және белгілі уақыт бірлігінде 1 сағатта куб сантиметрмен мата бетінен өтетін миллиграмм бу мөлшерімен есептелетін киім маталарының су буын өткізу қабілеті.
ПАРТИЯ МЕТАЛЛОЛОМА – отдельно складированное количество металлолома (количество металлолома, загруженные в одну или несколько транспортных единиц – платформа, вагон, грузовой контейнер). МЕТАЛЛ СЫНЫҚТАРЫНЫҢ ЛЕГІ – металл сынықтарының жеке түрде жинақталған мөлшері (бір немесе бірнеше көліктік бірліктерге – платформаға, вагонға, жүк контейнеріне тиелген металл сынықтарының мөлшері).
ПАРФЮМЕРНО-КОСМЕТИЧЕСКАЯ ПРОДУКЦИЯ – средства для нанесения на тело человека с целью очищения, устранения запаха, защиты от факторов внешней среды, придания эстетического эффекта. ПАРФЮМЕРЛІК-КОСМЕТИКАЛЫҚ ӨНІМ – адам денесіне денені тазарту, иісті кетіру, сыртқы ортаның факторларынан қорғау, эстетикалық әсер беру мақсатымен жағуға арналған құралдар.
ПАСПОРТ РАДИАЦИОННО ГИГИЕНИЧЕСКИЙ ОРГАНИЗАЦИИ – документ, характеризующий состояние радиационной безопасности в организации и содержащий рекомендации по ее улучшению. ҰЙЫМНЫҢ РАДИАЦИЯЛЫҚ ГИГИЕНАЛЫҚ ПАСПОРТЫ – ұйымда радиациялық қауіпсіздікті сипаттайтын және оны жақсарту бойынша ұсынылатын құжат.
ПАСПОРТ РАДИАЦИОННО ГИГИЕНИЧЕСКИЙ ТЕРРИТОРИИ – документ, характеризующий состояние радиационной безопасности населения территории и содержащий рекомендации по ее улучшению. ӨҢІРДІҢ РАДИАЦИЯЛЫҚ ГИГИЕНАЛЫҚ ПАСПОРТЫ – аумақтағы халықтың радиациялық қауіпсіздігінің жағдайын сипаттайтын және оның жақсаруын кепілдендіретін құжат.
ПАСПОРТ САНИТАРНЫЙ – документ, разрешающий организации в течение установленного времени проводить регламентированные работы с источниками ионизирующего излучения в конкретных помещениях, вне помещений или на транспортных средствах. САНИТАРЛЫҚ ПАСПОРТ – анықталған уақыт аралығында  ұйымдарға нақты ғимараттарда, одан тыс жерде немесе көлік құралдарында иондалған сәулелену көзімен реттелген жұмыстарды жүргізуге рұқсат беретін құжат.
ПАСТЕРИЗАЦИЯ – способ уничтожения микробов в молоке однократным нагреванием до температуры 70-85 градусов Цельсия. ПАСТЕРЛЕУ – сүтті бір мәрте 70-85°С температураға дейін қыздыру арқылы микробтарды жою әдісі.
ПАТОГЕННАЯ МИКРОФЛОРА –  микроорганизмы способные вызывать заболевания людей, животных и растений. ПАТОГЕНДІК МИКРОФЛОРА –  адамдарға, жануарларға және өсімдіктерге ауру тудыруға қабілетті микроорганизмдер.
ПЕРЕРАБОТКА МОЛОКА – комплекс технологических операций, изменяющих исходные свойства молока. СҮТТІ ӨҢДЕУДЕН ӨТКІЗУ – сүттің алғашқы қасиеттерін өзгертетін технологиялық процестер кешені.
ПЕРИНАТАЛЬНЫЙ ЦЕНТР – является консультативным, организационно-методическим и учебным учреждением, оказывающим высококвалифицированную специализированную помощь женщинам высокого и среднего перинатального риска и их новорожденным детям, начиная от этапа планирования беременности до реабилитации их после родов. ПЕРИНАТАЛЬДЫҚ ОРТАЛЫҚ – жоғарғы және орта перинатальдық қатер төнген әйелдерге және олардың балаларына жүктілікті жоспарлағаннан бастап, босанғаннан кейінгі денсаулығын қалпына келтіруге дейінгі уақытта жоғарғы деңгейдегі арнайы ұйымдастырушылық-әдістемелік, оқыту және кеңес беру мекемесі.
 
ПЕРИОДИЧЕСКИЕ МЕДИЦИНСКИЕ ОСМОТРЫ – осмотры населения с целью обеспечения динамического наблюдения за состоянием здоровья, своевременного установления начальных признаков заболеваний, предупреждения и нераспространения общих, профессиональных, инфекционных и паразитарных заболеваний, проводимые в сроки, установленные уполномоченным органом в области санитарно-эпидемиологического благополучия населения. МЕРЗІМДІ ДӘРІГЕРЛІК ТЕКСЕРУ – уақытында аурудың бастапқы белгілерін анықтау, ортақ, кәсіби, жұқпалы және паразиттік аурулардың алдын алу және таралмауын өкілетті органдардың халықтың санитарлық-эпидемиологиялық салауаттылығы саласында белгілеген мерізіміне сәйкес тұрғындардың денсаулығына динамикалық тексеру жүргізу.
ПЕРОКСИДАЗА – фермент, используемый для контроля качества пастеризации молока при его нагревании 85°С. ПЕРОКСИДАЗА – сүтті пастерлеу үшін 85°С-қа дейін қыздыру кезінде сапасын бақылау үшін қолданылатын фермент.
ПЕРСОНАЛ – лица, работающие с техногенными источниками излучения (группа А) или находящиеся по условиям работы в сфере их воздействия (группа Б). ҚЫЗМЕТКЕРЛЕР – техногенді  сәулелену көздері мен (А тобы) жұмыс жасайтын немесе жұмыс барысында олардың әсер ету аймағында (Б тобы) болатын қызметкерлер.
ПЕРСОНАЛЬНЫЙ КОМПЬЮТЕР – микрокомпьютер, прежде всего предназначенный для автономного использования индивидуумом. ДЕРБЕС КОМПЬЮТЕР – жеке тұлға автономды түрде пайдаланатын микрокомпьютер.
ПИЛИНГ – удаление омертвевших клеток кожи путем ультразвука, лазера, химических средств и механического воздействия. ПИЛИНГ – терінің өлген жасушаларын ультрадыбыс, лазер сәулесі, химиялық заттар арқылы немесе механикалық жолмен жою.
 
ПИРСИНГ – прокалывание различных частей кожи тела и вдевание в проколы различных украшений. ПИРСИНГ – дененің әр тұсындағы терісін тесіп, тесікке әртүрлі әшекейлер тағу.
ПИСТОЛЕТ-РАСПЫЛИТЕЛЬ (ФОРСУНКА) – устройство для проведения обработки вымени коров перед доением. ШАШЫРАТҚЫШ ПИСТОЛЕТ (ФОРСУНКА) – сиырды сауар алдында желіндерін тазалауға арналған құрылғы.
ПИТЬЕВОЕ ВОДОСНАБЖЕНИЕ – деятельность, направленная на обеспечение потребителей питьевой водой, включающая в себя выбор, охрану источников и сооружений водоснабжения, проектирование, строительство, эксплуатацию систем водоснабжения, забор, подготовку, хранение, подачу к местам потребления и реализацию питьевой воды. АУЫЗСУМЕН ҚАМТАМАСЫЗ ЕТУ – тұтынушыларды ауызсумен қамтамасыз ету, су көздері мен сумен қамтамасыз ету құрылыстарын қорғау, сумен қамтамасыз ету жүйелерін жобалау, салу, пайдалалану, пайдалану орындарына ауызсуды  жеткізу, сақтау, дайындау бағытындағы қызмет.
ПИЩЕБЛОК – помещения, предназначенные для разделки продуктов, приготовления пищи, выпечки и хранения хлеба и хлебобулочных изделий, раздачи пищи, а также для мытья посуды (камбуз, хлебопекарня, разделочные, посудомоечные и т. п.). ТАҒАМ БЛОГЫ – тағам өнімдерін бөлшектейтін, тағам дайындайтын, нан пісіретін және нан өнімдерін сақтайтын, тағам тарататын, сондай-ақ ыдыс жууға (камбуз, наубайхана, бөлшектеу, ыдыс жуатын және т.б. бөлме) арналған үй-жай.
ПИЩЕВАЯ ЦЕННОСТЬ  ПРОДУКТА – совокупность свойств пищевого продукта, удовлетворяющих физиологические потребности человека в необходимых           веществах и энергии. ӨНІМНІҢ ТАҒАМДЫҚ ҚҰНДЫЛЫҒЫ – адамның физиологиялық қажеттілігін қажетті заттармен және қуатпен қамтамасыз ететін тағам өнімдері қасиетінің жиынтығы.
ПИЩЕВЫЕ ДОБАВКИ – натуральные и искусственные вещества и их соединения, специально вводимые в пищевые продукты в процессе их изготовления и производства в целях придания им определенных свойств и (или) сохранения их качества. ТАҒАМДЫҚ ҚОСПАЛАР – тағамдарды дайындау және өндіру процесі барысында белгілі бір қасиет беру және (немесе) олардың сапасын сақтау үшін тағам өнімдеріне қосатын табиғи және жасанды заттар немесе оның қосындылары.
ПИЩЕВЫЕ ПРОДУКТЫ – продукты в натуральном или переработанном виде, в том числе продукты детского питания, бутилированная вода, алкогольная продукция, жевательная резинка, а также продовольственное сырье, пищевые добавки и биологически активные добавки. ТАҒАМ ӨНІМДЕРІ – адам тамаққа, оның ішінде балалар тағамына пайдаланатын, шөлмекке құйылған су, алкоголь өнімдері, сағыз, сондай-ақ азық-түлік шикізаттары, тағамдық қоспалар түріндегі табиғи немесе өңдеуден өткен азық-түлік.
ПЛАВУЧАЯ БУРОВАЯ УСТАНОВКА – судно, предназначенное для выполнения буровых работ по разведке и (или) добыче подземных ресурсов морского дна. ЖҮЗГІШ БҰРҒЫЛАУ ҚОНДЫРҒЫСЫ – теңіз түбіндегі жерасты кен қорларын барлау және (немесе) өндіру үшін бұрғылау жұмыстарын орындауға арналған кеме.
ПЛАН ОТБОРА ПРОБ – документ, описывающий методику отбора проб в контролируемой среде, устанавливающий точки отбора проб, частоту и количество регулярно проводимых исследований, методы анализа данных и интерпретацию полученных результатов. СЫНАМАЛАРДЫ ІРІКТЕУ ЖОСПАРЫ – бақыланатын ортада сынамаларды алу, сынамаларды алу нүктелерін көрсететін, жүйелі өткізілетін зерттеулердің жиілігі мен санын, көрсеткіштерді сараптау әдістерін және алынған нәтижелерді пайымдау әдістемесін сипаттайтын құжат.
ПЛАНОВО-РЕГУЛЯРНАЯ ОЧИСТКА – система мероприятий по сбору и удалению отбросов с установленной кратностью. КЕЗЕҢДІ-ЖОСПАРЛЫ ТАЗАЛАУ – қалдықтарды жинау және жою үшін жиілігі анықталған іс-шаралар жүйесі.
ПЛАТА ЗА ЗАГРЯЗНЕНИЕ СРЕДЫ – денежное возмещение предприятиями социально-экономического ущерба, наносимого хозяйству и здоровью людей от загрязнения среды; зависит от состава и интенсивности техногенных выбросов.
 
ОРТАНЫ ЛАСТАҒАНЫ ҮШІН ТӨЛЕНЕТІН ТӨЛЕМ – қоршаған ортаның ластануынан адамдардың денсаулығына және шаруашылыққа келтірген әлеуметтік-экономикалық шығынның орнын кәсіпорындардың ақшалай толтыруы; төлем көлемі техногендік шығарындылардың құрамы мен қарқындылығына байланысты болады.
ПЛЕСНЕВЕНИЕ – появление плесени. Чаще поражается клип-фикс (полуфабрикат) в результате задержки рыбы перед уборкой в тару, недостаточного посола или подпрессовки.
 
ЗЕҢДЕНУ – зеңнің пайда болуы. Ыдысқа салынар алдында балықтың тұрып қалуына байланысты, дұрыс тұздалмағандықтан немесе дұрыс нығыздалмағандықтан көбіне клип-фикс (жартылай дайын өнім) зақымдалады.  
ПЛОЩАДЬ ЗОНЫ ВОЗМОЖНОГО ЗАРАЖЕНИЯ – площадь территории, в пределах которой под действием изменения направления ветра может перемещаться облако зараженного воздуха. ЗАҚЫМДАНУЫ ЫҚТИМАЛ АЙМАҚ АУДАНЫ – жел бағытының  өзгеруіне байланысты зақымданған ауаның бұлты ауысатын  аймақ ауданы.
ПЛОЩАДЬ ЗОНЫ ФАКТИЧЕСКОГО ЗАРАЖЕНИЯ – площадь территории, приземной слой воздуха на которой заражен парами (аэрозолем) ядовитого вещества в опасных для жизни или здоровья людей пределах. НАҚТЫ ЗАҚЫМДАНҒАН АЙМАҚ АУДАНЫ – адамдардың денсаулығы мен өміріне қауіпті улы заттың буымен (аэрозольмен)  зақымданған ауаның жердің үстіңгі қабатындағы аймағының ауданы.
ПОДВАРКА – сваренная масса сахара с добавлением пюре различных ягод и фруктов. ҚАЙНАТПА – әртүрлі жеміс-жидектердің езбесі қосылып, қайнатылған қант массасы.
ПОЛИГОНЫ ДЛЯ ТВЕРДЫХ БЫТОВЫХ ОТХОДОВ – специальные сооружения, предназначенные для изоляции и обезвреживания твердых бытовых отходов.  ҚАТТЫ ТҰРМЫСТЫҚ ҚАЛДЫҚТАРҒА АРНАЛҒАН ПОЛИГОНДАР − қатты тұрмыстық қалдықтарды оқшаулауға және залалсыздандыруға арналған арнайы құрылыс.
 
ПОЛУБОКС – помещение, не имеющее наружного выхода. ЖАРТЫЛАЙ БОКС – сыртқа шығатын есігі жоқ үй-жай.
ПОЛУФАБРИКАТЫ – сырые продукты питания, предварительно подготовленные к тепловой обработке. Подразделяются на мясные, рыбные, овощные, мучные и мяса птицы. ЖАРТЫЛАЙ ДАЙЫН ӨНІМДЕР – алдын ала жылыту арқылы өңдеуге дайындалған, шикі тағамдық азық-түлік. Олар еттен, балықтан, көкөністен, ұннан және құс етінен дайындалады.
ПОЛУФАБРИКАТЫ ИЗ ПТИЦЫ – тушки, филе, окорочка, котлеты, наборы для бульона и другие. ҚҰС ЕТІНЕН ДАЙЫНДАЛҒАН ЖАРТЫЛАЙ ДАЙЫН ӨНІМДЕР – құстың ұшасы, сүбесі (жон еті), саны, котлеттер, сорпалық жиынтықтар және басқалары.
ПОЛУФАБРИКАТЫ МУЧНЫЕ – тесто различных видов и полуфабрикаты для мучных блюд (блины, блинчики, оладьи, лапша дунганская). ҰННАН ДАЙЫНДАЛҒАН ЖАРТЫЛАЙ ДАЙЫН ӨНІМДЕР − әртүрлі қамыр және ұннан жасалатын тағамдарға арналған жартылай дайын өнімдер (құймақ, құймақшалар, оладьи, дүнген кеспесі).
ПОЛУФАБРИКАТЫ МЯСНЫЕ – подразделяются на натуральные, панированные, рубленные. ЕТТЕН ДАЙЫНДАЛҒАН ЖАРТЫЛАЙ ДАЙЫН ӨНІМДЕР – табиғи, ұнға немесе нанның ұнтағына аунатылған, шабылған ет болып бөлінеді.
ПОЛУФАБРИКАТЫ НАТУРАЛЬНЫЕ – крупнокусковые или мелко нарезанные кусочки мяса (вырезка, окорок, бефстроганов, рагу, гуляш). ТАБИҒИ ЖАРТЫЛАЙ ДАЙЫН ӨНІМДЕР – ірі кесектеп немесе ұсақтап туралған ет бөлшектері (кесек ет, сан немесе қол еті, бефстрогонов, рагу, гуляш).
ПОЛУФАБРИКАТЫ ОВОЩНЫЕ – овощи сырые очищенные, котлеты, шницели. КӨКӨНІСТЕН ЖАСАЛҒАН ЖАРТЫЛАЙ ДАЙЫН ӨНІМДЕР – картоп және тазартылған шикі көкөністер, котлеттер, шницельдер.
ПОЛУФАБРИКАТЫ ПАНИРОВАННЫЕ – отбитые куски мяса, смазанные яичной массой и обваленные в сухарной панировке. ҰНҒА (НАННЫҢ ҚОҚЫМЫНА) АУНАТЫЛҒАН ЖАРТЫЛАЙ ДАЙЫН ӨНІМДЕР – ұрып жұмсартылып, сыртына жұмыртқа жағылып, нан қоқымына (ұнға) аунатылған ет кесегі.
ПОЛУФАБРИКАТЫ РУБЛЕННЫЕ – фарш и изделия из него (бифштексы, шницели, котлеты). ШАБЫЛҒАН ЖАРТЫЛАЙ ДАЙЫН ӨНІМДЕР – туралған ет, одан жасалған өнімдер (бифштекстер, шницельдер, котлеттер).
ПОЛУФАБРИКАТЫ РЫБНЫЕ – тушки рыбы очищенные и разрезанные на куски, порционные куски рыбы для варки, жарки, котлетная и кнельная масса, изделия из них. БАЛЫҚТАН ДАЙЫНДАЛҒАН ЖАРТЫЛАЙ ДАЙЫН ӨНІМДЕР – тазартылып, кесектерге бөлінген балық ұшасы, пісіруге, қуыруға арналып, үлестерге бөлшектелген балық кесектері, котлетке және кнельге арналған масса, одан дайындалатын өнімдер.
ПОЛЯ АССЕНИЗАЦИИ, ПОЛЯ ЗАПАХИВАНИЯ – специально выделенная территория за пределами населенного пункта для сбора и обезвреживания жидких отбросов. АССЕНИЗАЦИЯЛАУҒА ЖӘНЕ ЖЫРТУҒА АРНАЛҒАН ТАНАПТАР – елді мекеннің сыртында орналасқан сұйық қалдықтарды жинауға және залалсыздандыруға бөлінген арнайы аумақ.
ПОКАЗАТЕЛИ БЕЗОПАСНОСТИ – характеристики продукции, обеспечивающие ее безвредность для организма человека. ҚАУІПСІЗДІК КӨРСЕТКІШТЕРІ – адам организміне өнімнің зиянсыздығын қамтамасыз ететін сипаттамасы.
ПОМЕЩЕНИЯ МЕДИЦИНСКОГО НАЗНАЧЕНИЯ – помещения, предназначенные для амбулаторного и стационарного лечения, проведения лечебно-профилактических мероприятий и оказания медицинской помощи экипажу при заболеваниях и несчастных случаях (медицинская каюта, стационар, помещение для оказания первой помощи водолазам и т.д.). МЕДИЦИНАҒА АРНАЛҒАН ҮЙ-ЖАЙЛАР – амбулаторлық және стационарлық емдеуге, емдеу-профилактикалық іс-шараларды және экипаж ауырып немесе жазатайым жағдай болған кезде экипажға медициналық жәрдем көрсететін үй-жайлар (медициналық каюта, стационар, сүңгуірлерге жедел жәрдем көрсететін үй-жай және т.б.).
ПОМЕЩЕНИЯ САНИТАРНО-ГИГИЕНИЧЕСКИЕ И САНИТАРНО-БЫТОВЫЕ – помещения, предназначенные для соблюдения личной гигиены и санитарно-бытового обслуживания экипажа (умывальные, душевые, уборные, прачечные, гладильни, сушильни и т. п.).
 
САНИТАРЛЫҚ-ГИГИЕНАЛЫҚ ЖӘНЕ САНИТАРЛЫҚ-ТҰРМЫСТЫҚ ЖАЙЛАР – жеке бас гигиенасын сақтауға және экипажға санитарлық-тұрмыстық қызмет көрсетуге арналған жайлар (қолжуғыштар, себізгілер, дәретханалар, кір жуатын бөлмелер, киім үтіктейтін бөлмелер, киім кептіретін бөлмелер және т.б.).
ПОРИСТОСТЬ – отношение в процентах объема пор к объему данного материала. КЕУЕКТІЛІК – кеуек көлемінің нақты материалдың көлеміне пайыздық қатынасы.
ПОСОЛОЧНАЯ – участок, на котором производится обработка мяса и фарша солью. ТҰЗДАУ ОРНЫ – етті өңдеуге және тартылған етті тұздауға арналған орын.
ПОСТВАКЦИНАЛЬНЫЕ ОСЛОЖНЕНИЯ – клинические проявления тяжелых, стойких нарушений состояния здоровья, возникшие вследствие профилактических  прививок, требующие  реанимационных мер (температуры тела свыше 40°С, анафилактический шок, афебрильные судороги, менингит). ЕГУДЕН КЕЙІН БОЛАТЫН АСҚЫНУ – профилактикалық егулердің салдарынан пайда болған реанимациялық шараларды қажет ететін денсаулық жағдайының бұзылуы (дене қызуы 40°С жоғары, анафилактикалық естен тану, афебрильды тырысу, менингит).
ПОСТОЯННОЕ РАБОЧЕЕ МЕСТО – рабочее место, где работающий находится более 50% (или более 2 ч непрерывно) своего рабочего времени. Если при этом работа осуществляется в различных пунктах рабочей зоны, постоянным рабочим местом считается вся рабочая зона. ТҰРАҚТЫ ЖҰМЫС ОРНЫ – жұмыс істеуші өз жұмыс уақытының 50%-ынан аса (2 сағаттан аса үздіксіз) болатын жұмыс орны. Егер жұмыс осы кезде жұмыс аумағының әртүрлі жерлерінде жүзеге асырылатын болса, онда бүкіл жұмыс аумағы жұмыс орны болып табылады.
ПОСТОЯННЫЙ ШУМ  − шум, уровень звука которого изменяется во времени (восемь часов днем и полчаса непрерывно – ночью, в наиболее шумные периоды) не более, чем на пять дБА при измерении на временной характеристике шумомера «медленно». ТҰРАҚТЫ ШУ – дыбыстың деңгейі уақытқа қарай өзгеріп отыратын (анағұрлым шулы уақытта күндіз сегіз сағат және түнде жарты сағат үздіксіз), шу өлшегіштің уақытша «ақырын» сипаттамасымен өлшегендегі бес дБА-дан артық емес шу.   
ПРАЧЕЧНАЯ – объект осуществляющий чистку, стирку, глажение, дезинфекцию белья, одежды и другого мягкого инвентаря. КІРЖУАР – іш киімдерді, киім-кешектер мен басқа да жұмсақ керек-жарақтарды тазалауға, жууға және үтіктеуге, залалсыздандыруға арналған объекті.
ПРЕБИОТИКИ – пищевые вещества, стимулирующие рост и (или) биологическую активность  защитной микрофлоры кишечника и способствующие  поддержанию ее нормального состава и биологической активности. ПРЕБИОТИКТЕР – ішектің қорғаныс микрофлорасының өсуін және биологиялық белсенділігін арттыратын және оның қалыпты құрамы мен биологиялық белсенділігін қамтамасыз ететін тағамдық заттар.
ПРЕДЕЛЬНО-ДОПУСТИМАЯ КОНЦЕНТРАЦИЯ – концентрация вредного вещества, которая при ежедневной работе (в течение 8 часов и не более 40 часов в неделю) в течение всего рабочего стажа не должна вызывать заболеваний или отклонений в состоянии здоровья или в отдаленные сроки жизни настоящего и последующего поколений. Воздействие вредного вещества на уровне ПДК не исключает нарушение состояния здоровья у лиц с повышенной чувствительностью.
         ПДК устанавливаются в виде максимально разовых и среднесменных нормативов.
Для веществ, способных вызывать преимущественно хронические интоксикации (фиброгенные пыли, аэрозоли дезинтеграции металлов и другие), устанавливаются среднесменные ПДК. Для веществ с остронаправленным токсическим эффектом (ферментные, раздражающие яды и другие) устанавливаются максимальные разовые концентрации.
РҰҚСАТ ЕТІЛГЕН ШЕКТЕГІ КОНЦЕНТРАЦИЯ – күнделікті жұмыс кезінде (8 сағат бойы және аптасына 40 сағаттан аспайтын) барлық жұмыс өтілі барысында денсаулығында немесе қазіргі өмірінің кейінгі уақыттарында және келесі ұрпақтарында ауруды немесе ауытқуды болдырмайтын зиянды заттар концентрациясы. РШК деңгейіндегі зиянды заттар әсері сезімталдылығы жоғары тұлғалар денсаулығының жай-күйіне әсерін тигізбей қоймайды.
         РШК барынша бір мерзімдік және орта ауысымдық нормативтер түрінде белгіленеді.
       Орта ауысымдық РШК көбіне созылмалы улануды тудыратын (фиброген шаңдары, металдарды дезинтеграциялау аэрозольдері және басқалар) заттарға арналып бекітіледі. Тікелей бағытталған улы әсері бар (ферментті, қоздырғыш улар және басқалар) заттарға барынша бір мерзімдік концентрациялар белгіленеді.
ПРЕДЕЛЬНО ДОПУСТИМАЯ КОНЦЕНТРАЦИЯ ОПАСНОГО ВЕЩЕСТВА – максимальное количество опасных веществ в почве, воздушной или водной среде, продовольствии, пищевом сырье и кормах, измеряемое в единице объема или массы, которое при постоянном контакте с человеком или при воздействии на него за определенный промежуток времени практически не влияет на здоровье людей и не вызывает неблагоприятных последствий. ҚАУІПТІ ЗАТТЫҢ РҰҚСАТ ЕТІЛГЕН ШЕКТЕГІ КОНЦЕНТРАЦИЯСЫ – суда, топырақта, ауада, азық-түлікте, тамақ және азық-түлік шикізатында болатын қауіпті заттың ең жоғары мөлшері, көлем немесе салмақ бірлігімен өлшенеді және адаммен ұдайы жанасқанда немесе оған белгілі уақыт аралығында әсер еткенде, адамдар өмірі мен денсаулығына ешқандай зиян әкелмейді және қолайсыз салдар тудырмайды.
ПРЕДЕЛЬНО ДОПУСТИМЫЙ ВЫБРОС – количество загрязняющего вещества, выделяемого объектом в окружающую среду за единицу времени, превышение которого ведет к неблагоприятным последствиям для природной среды на прилегающей территории (акватории) или опасно для здоровья человека. РҰҚСАТ ЕТІЛГЕН ШЕКТЕГІ ШЫҒАРЫНДЫ – уақыт бірлігі аралығында қоршаған ортаға объекті бөлген, ластанған заттарының мөлшері, оның артуы қоршаған ортаның аймағына (су айдыны) немесе адамдар денсаулығына қауіпті жағымсыз зардаптар әкеледі.
ПРЕДЕЛЬНО-ДОПУСТИМЫЙ СБРОС − количество допустимых сбросов в водные объекты сточных вод, которое не окажет вредного воздействия на состояние водоема и качества воды. РҰҚСАТ ЕТІЛГЕН ШЕКТЕГІ ҚАШЫРТҚЫ – суқоймасы мен оның сапасына теріс әсер етпейтін, ағынды сулардың су объектілеріне түсетін зиянды заттардың рұқсат етілген деңгейдегі мөлшері.
ПРЕДЕЛЬНО-ДОПУСТИМЫЙ УРОВЕНЬ ШУМА – это уровень фактора, который при ежедневной работе (не более сорока часов в неделю), не должен вызывать заболеваний или отклонений в состоянии здоровья, обнаруживаемых современными методами исследований, в процессе работы или в отдаленные сроки жизни настоящего и последующего поколений. ШУДЫҢ РҰҚСАТ ЕТІЛГЕН ШЕКТЕГІ ДЕҢГЕЙІ – күнделікті жұмыс барысында (апта ішінде қырық сағаттан артық емес), барлық жұмыс өтілі кезеңінде, жұмыс кезінде, қазіргі немесе кейінгі ұрпақтың өмірінде тексерудің озық әдістерімен анықталатын, ауру немесе денсаулыққа ауытқу тудырмайтын факторлардың деңгейі.
ПРЕДПРИЯТИЕ ПВ – добывающее и перерабатывающее предприятие, состоящее из нескольких рудников ПВ и необходимой для нормального функционирования контрольно-управленческой структуры. ЖС КӘСІПОРНЫ – бірнеше ЖС кен орындарынан тұратын, бақылау-басқару құрылымдарының қалыпты жұмыс жасауы үшін қажетті өндіруші және өңдеуші кәсіпорын. 
ПРЕРЫВИСТЫЙ ШУМ – шум, уровень звука которого изменяется ступенчато на 5 дБА и более с длительностью интервала 1 секунда и более в течение которого уровень остается постоянным. ҮЗІЛІСТІ ШУ – 1 секунд және одан да көп уақыт ішінде дыбыс деңгейі сатылап, 5 дБА және одан көп өзгеретін дыбыс деңгейі.
ПРЕФОРМА ИЗ ПОЛИЭТИЛЕНТЕРЕФТАЛАТА – заготовка, предназначенная для производства бутылок и розлива питьевой воды. ПОЛИЭТИЛЕНТЕРЕФТАЛАТТАН ЖАСАЛҒАН ПРЕФОРМА – бөтелкелер шығаруға және ауызсу құюға арналған дайындаушы зат.
ПРИВКУС И ЗАПАХ НЕФТЕПРОДУКТОВ – прижизненное или вторичное загрязнение нефтепродуктами. Воспримчивость запаха у жирной рыбы выше. При значительном загрязнении возможно накопление в ткани углеводородов. МҰНАЙ ӨНІМДЕРІНІҢ ӨЗІНДІК ДӘМІ ЖӘНЕ ИІСІ – мұнай өнімдерімен өмір сүру кезінде немесе екіншілей ластану. Семіз балықтың иісі күшті болады. Күштірек ластанған жағдайда тінде көмірсутектің жиналуы мүмкін.
ПРИВКУС ЛЕКАРСТВЕННЫЙ, ТРАВЯНИСТЫЙ, ИЛИСТЫЙ – приобретаются при жизни рыбы и зависят от мест обитания, флоры и фауны водоема. Лекарственный запах может появиться при нарушении условий хранения рыбы. ДӘРІ-ДӘРМЕКТЕРДІҢ, ШӨПТЕРДІҢ, ТҰНБАЛАРДЫҢ ӨЗГЕШЕ ДӘМІ – балықтың тіршілік ету кезінде пайда болады. Пайда болуы суқойма флорасы, фаунасы және мекендеу орнына байланысты болады. Дәрі-дәрмектің дәмі балықты сақтау шартының бұзылу салдарынан пайда болуы мүмкін.
ПРИЕМНОЕ ОТДЕЛЕНИЕ – функциональное подразделение больничной организации, предназначенной для приема и распределения больных по отделениям. ҚАБЫЛДАУ БӨЛМЕСІ – аурухана ұйымының ауруларды қабылдап, бөлімшелерге жіберуге арналған қызметтік бөлімшесі.
ПРИЗЕМНЫЙ СЛОЙ АТМОСФЕРЫ – часть пограничного слоя атмосферы высотой в несколько десятков метров от земной поверхности. АТМОСФЕРАНЫҢ ЖЕРГЕ ЖАҚЫН ҚАБАТЫ – жердің бетінен бірнеше он метр биіктіктегі атмосфераның шектік қабатының бөлігі.
ПРИМЕНЕНИЕ ЯДОВИТЫХ ВЕЩЕСТВ (ЯДОВ) – условия хранения, транспортировки, обезвреживания и уничтожения ядовитых веществ (ядов) в целях обеспечения санитарно-эпидемиологического благополучия, безопасности и охраны здоровья населения Республики Казахстан. УЛЫ ЗАТТАРДЫ (УЛАРДЫ) ҚОЛДАНУ – Қазақстан Республикасы халқының санитарлық-эпидемиологиялық саулығын, қауіпсіздігін және денсаулығын сақтауды қамтамасыз ету мақсатында улы заттарды сақтау, тасымалдау, залалсыздандыру мен жою талаптары.
ПРИРОДНЫЕ РАДИОНУКЛИДЫ – радиоактивные элементы рядов урана – 238, тория − 232 и калия − 40. ТАБИҒИ РАДИОНУКЛИДТЕР – уран − 238, торий − 232 және калий – 40 қатарындағы радиобелсенді элементтер.
ПРИРОДООХРАННЫЕ МЕРОПРИЯТИЯ – меры защиты подземной гидросферы и поверхности района размещения хвостохранилища и окружающей территории от негативного воздействия складируемых отходов, включающие:
      - комплекс сооружений (различные типы экранов, дренажей, завес и др.), предназначенных для снижения воздействия на подземную гидросферу;                                                   
      - применяемые в процессе эксплуатации способы защиты и технологические приемы, обеспечивающие эрозионную устойчивость складируемого материала и исключающие его поверхностное влияние на окружающую среду.
ТАБИҒАТТЫ ҚОРҒАУ ІСШАРАЛАРЫ – жерасты гидросферасын және қалдық қоймалары орналасқан жерүсті ауданын және қоршаған аумақты қоймада сақталатын қалдықтардың жағымсыз әсерінен қорғауға арналған шаралар:
        - жерасты гидросферасына әсерді азайтуға арналған құрылыс кешендері (әртүрлі экрандар, дренаждар, шымылдықтар және т.б.)      
       -   қоймадағы заттардың эрозиялық тұрақтылығын және қоршаған ортаға беретін әсерін болдырмайтын қолданыс кезінде қолданылатын қорғаныс тәсілдері және технологиялық әдістер.
ПРОБИОТИЧЕСКИЕ ПРОДУКТЫ – пищевые продукты, изготовленные с         добавлением живых культур пробиотических микроорганизмов и пребиотиков. ПРОБИОТИКАЛЫҚ ӨНІМДЕР – тірі пробиотикалық микроорганизмдер дақылдары және пребиотиктер қосып жасалған тағам өнімдері.
ПРОБООТБОРНИК АЭРОЗОЛЬНЫЙ – прибор, используемый для отбора заданных объемов воздуха за определенный временной промежуток, в целях определения количественного содержания микроорганизмов или механических частиц. АЭРОЗОЛЬДЫ СЫНАМА АЛАТЫН ЗАТ – ауада микроорганизмдердің және механикалық бөлшектердің сандық мөлшерін анықтау мақсатында белгілі уақыт арасында қолданылатын аспап. 
ПРОГРАММА МОНИТОРИНГА ОКРУЖАЮЩЕЙ СРЕДЫ – документально определенная программа, которая описывает правила текущего мониторинга производственной среды по всем контролируемым параметрам –  влажность, температура, скорость воздушных потоков, уровень перепада давления между помещениями, уровень контаминации бактериальными и механическими частицами и включает в себя план мероприятий при превышении результатов контроля уровня действия. ҚОРШАҒАН ОРТА МОНИТОРИНГІ БАҒДАРЛАМАСЫ – барлық бақылау параметрлері бойынша – ылғалдылық, температура, ауа ағымдарының жылдамдығы,  үй-жайлар арасындағы қысымның алмасу деңгейі, бактериялы және механикалық бөлшектермен контаминация деңгейі бойынша және белгіленген параметрлер  жоғарылаған жағдайда іс-шаралар жоспарын қосатын  өндірістік ортаны ағымдық бақылау ережелерін сипаттайтын құжатпен белгіленген бағдарлама.
 
ПРОГНОЗИРОВАНИЕ МЕДИКО-САНИТАРНОЙ ОБСТАНОВКИ – определение вероятности возникновения и масштабов развития эпидемий, эпизоотии, эпифитотий и их последствий с целью разработки и обоснования мероприятий по предупреждению распространения  инфекционных  болезней  и  вредителей сельскохозяйственных культур среди населения, животных и растений, снижению  общей  инфекционной заболеваемости  людей, сельскохозяйственных животных и ликвидации социально-экономических последствий эпидемий, эпизоотии, эпифитотий. МЕДИЦИНАЛЫҚ-САНИТАРЛЫҚ АХУАЛДЫ БОЛЖАУ – эпифитотиялар, эпизоотиялар, індеттердің таралу аумағын және пайда болу ықтималдығын және олардың зардаптарын анықтау, болжау, аталған жұмыстар өсімдіктер, жануарлар, адамдар, ауылшаруашылық дақылдары арасында қоздырғыштардың, жұқпалы аурулардың таралуын және ауылшаруашылық жануарларының жұқпалы аурумен ауыруын төмендету, эпизотиялар, эпифитотиялар, індеттердің әлеуметтік-экономикалық зардаптарын жою мақсатында жүргізілді.
ПРОДАВЕЦ – юридическое и (или) физическое лицо, являющееся самостоятельным субъектом права в соответствии с действующим законодательством Республики Казахстан, пользующийся услугами рынка для осуществления своей торговой деятельности. САТУШЫ – Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес саудамен айналысатын, өзінің сауда қызметін жүзеге асыру үшін нарық қызметін пайдаланатын  тәуелсіз құқық субъектісі болып табылатын заңды және (немесе) жеке тұлға.
ПРОДОВОЛЬСТВЕННОЕ СЫРЬЕ – сырье растительного, животного, микробиологического, минерального, искусственного происхождения и вода, используемые для изготовления пищевых продуктов. АЗЫҚ-ТҮЛІКТІК ШИКІЗАТ – тағамдық өнімдер дайындауға арналған өсімдіктен, жануардан алынған, микробиологиялық, минералдық, жасанды жолмен дайындалған шикізат және су.
ПРОДОВОЛЬСТВЕННЫЕ КЛАДОВЫЕ (ОХЛАЖДАЕМЫЕ И НЕОХЛАЖДАЕМЫЕ) – помещения, предназначенные для хранения запасов продовольствия, необходимого для питания экипажа. АЗЫҚ-ТҮЛІК ҚОЙМАЛАРЫ (САЛҚЫНДАТЫЛАТЫН ЖӘНЕ САЛҚЫНДАТЫЛМАЙТЫН) – экипаж тамақтанатын азық-түлік қорын сақтауға арналған үй-жайлар.
ПРОДОЛЖИТЕЛЬНОСТЬ ВАХТЫ – время пребывания на броту плавучей буровой установки. ВАХТАНЫҢ ҰЗАҚТЫҒЫ – жүзгіш бұрғылау қондырғының бортында болу уақытының ұзақтығы.
ПРОДУКТ ЖИВОТНОГО ПРОИСХОЖДЕНИЯ – мясо и мясо продукты, молоко и молокопродукты, рыба и рыбапродукты, яйцо и  яйцепродукты, не используемые без соответствующей обработки в пищу, а также продукция пчеловодства. ЖАНУАРЛАРДАН АЛЫНАТЫН ӨНІМ – тиісті өңдеусіз тамақ ретінде пайдалануға болмайтын ет және ет өнімдері, сүт және сүт өнімдері, балық және балық өнімдері, жұмыртқа және жұмыртқа өнімдері, сондай-ақ арашаруашылығының өнімдері.
ПРОДУКТЫ ДЕТСКОГО ПИТАНИЯ – специализированные пищевые продукты, отвечающие физиологическим особенностям детского организма. БАЛАЛАРҒА АРНАЛҒАН АЗЫҚ-ТҮЛІК – бала организмінің физиологиялық ерекшеліктеріне жауап беретін тағам өнімдері.
ПРОДУКТЫ ДИЕТИЧЕСКОГО ПИТАНИЯ – специализированные пищевые             продукты, предназначенные для лечебного и профилактического питания. ДИЕТАЛЫҚ АЗЫҚ-ТҮЛІК ӨНІМДЕРІ – профилактикалық және ем үшін тамақтануға арналған арнайы азық-түлік өнімдері.
ПРОИЗВОДИТЕЛЬНОСТЬ БАКТЕРИЦИДНОГО ОБЛУЧАТЕЛЯ − количественная оценка результативности использования бактерицидного облучателя как средства для снижения микробной обсемененности воздушной среды. БАКТЕРИЦИДТІК СӘУЛЕЛЕНДІРГІШТІҢ ӨНІМДІЛІГІ − ауадағы микробтың тұқымдануын төмендетуге арналған құрал ретінде бактерицидтік сәулелендіргішті пайдалану нәтижелілігінің сандық бағасы.
ПРОИЗВОДСТВЕННАЯ ДЕЯТЕЛЬНОСТЬ – совокупность действий людей с применением орудий труда, необходимых для превращения ресурсов в готовую продукцию, включающих в себя производство и переработку различных видов сырья, строительство, оказание различных видов услуг. ӨНДІРІСТІК ҚЫЗМЕТ – шикізаттарды дайын өнімге айналдыруға қажетті еңбек құралдарын қолдана отырып, адамдардың қызмет етуінің жиынтығы, оған түрлі шикізат, құрылыс түрлерін өңдеу және өндіру, қызметтің сан алуан түрін көрсету де кіреді.
ПРОИЗВОДСТВЕННАЯ ЛАБОРАТОРИЯ – лаборатория объекта, осуществляющая лабораторные исследования и испытания продукции в процессе производства. ӨНДІРІСТІК ЗЕРТХАНА − өндіріс барысында өнімдерге зертханалық тексеріс жүргізіп, өнімдерді сынайтын объекті зертханасы.
ПРОИЗВОДСТВЕННЫЕ ОТХОДЫ ПРЕДПРИЯТИЙ НЕФТЕГАЗОВОГО КОМПЛЕКСА – солевые отложения и шлам, извлеченные из технологического оборудования при его ремонте и очистке, элементы технологического оборудования и конструкций, не предназначенные для дальнейшего использования по их назначению, почва и грунты на территории предприятии, в которых могут накапливаться природные радионуклиды в процессе производственной деятельности предприятий НГК. МҰНАЙГАЗ КЕШЕНДЕРІ КӘСІПОРЫНДАРЫНЫҢ ӨНДІРІСТІК ҚАЛДЫҚТАРЫ – технологиялық жабдықтарды жөндеу және тазарту барысында жинақталған тұзды түзілімдер мен шламдар, технологиялық жабдықтар мен құрылғылардың әрі қарай қолдануға жатпайтын элементтері, кәсіпорынның аумағындағы МГК-нің өндірістік жұмысы барысында табиғи радионуклидтер жинақталуы мүмкін жер қабаты мен топырақ.
ПРОИЗВОДСТВЕННЫЕ ПОМЕЩЕНИЯ – замкнутые пространства в специально предназначенных зданиях и сооружениях, в которых постоянно (по сменам) или периодически (в течение рабочего дня) осуществляется трудовая деятельность людей. ӨНДІРІСТІК ҮЙ-ЖАЙЛАР – тұрақты түрде (ауысым ішінде) немесе кезеңді түрде (жұмыс күнінің ішінде) адамдар жұмыс атқаратын арнайы салынған үйлер пен ғимараттардағы жабық кеңістік. 
ПРОИЗВОДСТВЕННЫЙ ОБЪЕКТ – объект хозяйственной деятельности, связанной с производством продукции, выполнением работ и оказанием услуг, которые осуществлются с использованием процессов, оборудования и технологии, являющихся источниками воздействия на среду обитания и здоровье человека. ӨНДІРІСТІК ОБЪЕКТ − өнімді шығаруға, жұмысты атқаруға және қызмет көрсетуге байланысты шаруашылық қызметінің объектісі, олар адамның денсаулығы мен тіршілік ету ортасына әсер ету көзі болып табылатын процестерді, жабдықтарды және технологияны қолданумен жүзеге асырылады.
ПРОИЗВОДСТВЕННЫЙ ЭКОЛОГИЧЕСКИЙ КОНТРОЛЬ – непосредственная деятельность предприятий, организаций, учреждений по управлению воздействием на окружающую среду на основе описания, наблюдения, оценки и прогноза источников воздействия и отходов. ӨНДІРІСТІК-ЭКОЛОГИЯЛЫҚ БАҚЫЛАУ – әсер ету және қалдықтар ошақтарын болжау, бағалау, бақылау, сипаттау негізінде қоршаған ортаға әсер етуді басқару жөніндегі мекемелердің, ұйымдардың, кәсіпорындардың тікелей қызметі.
ПРОИЗВОДСТВО ЭКОЛОГИЧЕСКИ ЧИСТОЕ – производство, на котором фактически соблюдаются все установленные для него экологические нормы и правила, существуют необходимые методы и средства регулирования воздействия на окружающую среду, осуществляется    эффективное управление воздействием на окружающую среду. ЭКОЛОГИЯЛЫҚ ТҰРҒЫДАН ТАЗА ӨНДІРІС – өзіне бекітілген экологиялық нормалар мен ережелердің барлығын іс жүзінде шынайы сақтайтын кәсіпорын, онда қоршаған ортаға әсерді реттеудің құралдары мен амалдары бар және қоршаған ортаға әсер етуді тиімді басқару жүзеге асырылады.
ПРОТИВОЭПИДЕМИОЛОГИЧЕСКИЕ МЕРОПРИЯТИЯ – комп­лекс мер по предупреждению возникновения инфекционных заболеваний и ликвидации их в случае появления. Направлены на нейтрализацию источников инфекционных заболеваний, уничтожение возбудителей болезней, повышение устойчивости людей к заболеванию и их лечение. ІНДЕТКЕ ҚАРСЫ ІС-ШАРАЛАР – жұқпалы аурулардың пайда болуының алдын алу және пайда болған жағдайда, оларды жоюға арналған іс-шаралардың кешені. Жұқпалы аурулар көздерін, ауру қоздырғыштарын жоюға, ауруға адамдардың қарсы тұруын көтеруге және оларды емдеуге бағытталған.
 
ПРОТИВОЭПИДЕМИЧЕСКИЙ РЕЖИМ – комплекс мероприятий по предупреждению заноса и распространения в больнице инфекционных и паразитарных заболеваний. ІНДЕТКЕ ҚАРСЫ РЕЖИМ – ауруханаға инфекциялық және паразиттік аурулардың енбеуін және тарамауын қамтамасыз ететін алдын алатын іс-шаралар жиыны.
ПРОФПЛОМБИРОВАНИЕ – обжигание краев емкости. КӘСІБИ ПЛОМБЫЛАУ – ыдыстың жиегін жалынмен күйдіру.
ПУЛЬПА − отходы производства, имеющие рыхлую (мягкую) консистенцию. ПУЛЬПА − борпаң (жұмсақ) консистенциялы өндірістік қалдықтар.
ПУЛЬПОПРОВОД – оборудованный тракт, предназначенный для удаления пульпы и подачи ее к месту складирования хвостов на хвостохранилище. Пульпопровод может быть напорный или безнапорный, открытый или закрытый. ПУЛЬПАӨТКІЗГІШ – пулпаны жоюға және оны қалдықтарды жинақтайтын қоймаға жеткізуге арналған жол. Пульпопровод тегеурінді немесе тегеурінсіз, ашық немесе жабық болуы мүмкін. 
ПУЛЬПОПРОВОД МАГИСТРАЛЬНЫЙ – внешний участок пульпопровода, расположенный за пределами хвостохранилища. МАГИСТРАЛЬДЫҚ ПУЛЬПАӨТКІЗГІШ – қалдықтар қоймасының сыртында орналасқан пульпаөткізгіштің сыртқы бөлігі.
ПУЛЬПОПРОВОД РАСПРЕДЕЛИТЕЛЬНЫЙ – участок пульпопровода, обеспечивающий равномерное складирование пульпы; расположен внутри огражденной рабочей зоны хвостохранилища. ҮЛЕСТІРМЕЛІ ПУЛЬПА ӨТКІЗГІШ – пульпа өкізгіштің пульпаны бірқалыпты орналастыруға арналған бөлігі; ол қалдықтар қоймасының қоршалған жұмыс аймағының ішінде орналасады.
 

Р
 

РАБОТА С ИСТОЧНИКОМ ИОНИЗИРУЮЩЕГО ИЗЛУЧЕНИЯ – все виды обращения с источником излучения на рабочем месте, включая радиационный контроль. ИОНДАЛҒАН СӘУЛЕЛЕНУ КӨЗДЕРІМЕН ЖҰМЫС ІСТЕУ – радиациялық бақылауды қоса алғандағы жұмыс орынында сәулелену көздерімен жұмыс істеудің  барлық түрі.
РАБОЧАЯ ЗОНА – пространство производственных помещений, на которых находятся места постоянного пребывания работающих. ЖҰМЫС АУМАҒЫ – жұмыс істейтін адамдардың тұрақты жұмыс орны болып табылатын өндірістік үй-жайлар аумағы.
 
РАБОЧЕЕ МЕСТО – место постоянного или временного пребывания персонала для выполнения производственных функций в условиях воздействия ионизирующего излучения в течение более половины рабочего времени или двух часов непрерывно. ЖҰМЫС ОРНЫ – жұмыс күнінің жартысында немесе үздіксіз екі сағат бойы, иондалған сәулелену жағдайында өндірістік қызметті орындауға арналған тұлғаның тұрақты немесе уақытша жұмыс орны.
РАЗДАТОЧНЫЙ ПУНКТ – объект, предназначенный для выдачи детского питания. ТАРАТУ ПУНКТІ – балалар тағамын беруге арналған объекті.
РАЗРЕЗ – это совокупность открытых горных выработок, образованных при разработке угольного месторождения. ОЙЫЛМА – көмір кенорнын пайдалану кезінде түзілген ашық таулы өндіру орындарының жиынтығы.
РАЙОН БИОЛОГИЧЕСКОГО ЗАРАЖЕНИЯ – территория (акватория), в пределах которой распространены опасные биологические средства поражения людей и животных или патогенные микроорганизмы, создающие опасность для здоровья и жизни личного состава войск (сил) и населения, животных и растений, а также для окружающей природной среды. Разделяется на зоны опасного (вероятность поражения личного состава аэрозолем биологических средств не менее 50 %), умеренного (от 20 до 50 %) и слабого (от 1 до 20 %) заражения. БИОЛОГИЯЛЫҚ ЖАҒЫНАН ЗАҚЫМДАНҒАН АУДАН – әскерлердің (күштердің) жеке құрамы мен тұрғындардың өмірі мен денсаулығына, жануарлар мен өсімдіктерге, сонымен қатар қоршаған ортаға қауіп төндіретін, адамдар мен жануарларды зақымдайтын қауіпті биологиялық құралдар немесе потогенді микроорганизмдер аумағында (шегінде) дамыған аймақ (су айдыны). Ол қауіпті аймақ (жеке құрамның биологиялық құралдар аэрозолімен 50%-дан аса мөлшерде зақымдануы), орташа (20-дан 50-ға дейін) және әлсіз (1-ден 20%-ға дейін зақымдану) болып бөлінеді.
РАЙОН СПЕЦИАЛЬНОЙ ОБРАБОТКИ – район, предназначенный для проведения полной специальной обработки войск, формирований ГО и населения, подвергшихся сильному (опасному) химическому, радиоактивному или бактериологическому заражению. Основные элементы Р.с.о.: район ожидания, один или несколько пунктов специальной обработки, район сбора после специальной обработки. АРНАЙЫ ӨҢДЕУ АУДАНЫ – күшті (қауіпті) химиялық, радиобелсенді немесе бактериологиялық зақымдануға ұшыраған тұрғындарға, АҚ бөлімшелеріне, әскерлерге толық арнайы тексеріс, өңдеулер жүргізуге арналған аймақ. А.ө.а. негізгі элементтері: күту ауданы, арнайы өңдеудің бір немесе бірнеше орны, арнайы өңдеуден кейінгі жинау ауданы.
РАЙОН ЭКОЛОГИЧЕСКИ НЕБЛАГОПОЛУЧНЫЙ – территория, регион, населенный пункт с неблагоприятными для здоровья человека воздействиями различных факторов внешней среды в результате стихийных бедствий, хозяйственной либо иной деятельности человека, могущие повлечь за собой нарушение природного равновесия, разрушение естественных экологических систем, деградацию флоры и фауны. ЭКОЛОГИЯЛЫҚ ЖАҒЫНАН ҚОЛАЙСЫЗ АУДАН – авариялар салдарынан, шаруашылық немесе адамның басқа да түрлі әрекеттері нәтижесінде қоршаған ортаның түрлі факторларының адам денсаулығына қолайсыз әсер ететін елді мекен, өңір, аймақ; аталған жағдайлар табиғи тұрақтылықты бұзады, экологиялық табиғи жүйелер бұзылады, топырақ пен фауналарды нашарлатады.
РАПИСТОСТЬ – появление кристаллов соли на поверхности. РАПИСТОСТЬ – заттың бетінде тұз кристалдарының пайда болуы
РАСКОЛЫ ДЛЯ ПРИЕМА СКОТА – отдельные загоны для содержания скота. МАЛДАРДЫ БӨЛІП ҚАМАУҒА АРНАЛҒАН ОРЫН – мал ұстауға  арналған жеке қашалар.
 
РАССТОЙКА ТЕСТОВЫХ ЗАГОТОВОК – выдерживание тестовых заготовок при температуре и влажности воздуха в соответствии нормативным техническим документам. ҚАМЫР ДАЙЫНДАМАСЫН АШЫТУ – нормативтік техникалық құжаттарға сәйкес температура мен ауа ылғалдылығында қамыр дайындамасын ұстау.
РАСФАСОВАННАЯ ПИТЬЕВАЯ ВОДА – питьевая вода, расфасованная в бутылки, контейнеры, пакеты. ЫДЫСТАРҒА ҚҰЙЫЛҒАН АУЫЗСУ – бөтелкелерге, контейнерлерге, пакеттерге құйылған ауызсу.
РАСХОДНЫЕ СКЛАДЫ ЯДОВИТЫХ ВЕЩЕСТВ – склады, предназначенные для хранения ядовитых веществ в количествах, необходимых для производственных нужд организации. УЛЫ ЗАТТАРДЫ ЖІБЕРЕТІН ҚОЙМАЛАР – ұйымдардың өндірістік қажеттіліктеріне қажетті улы заттарды мөлшеріне қарай сақтауға арналған қоймалар.
РАТИЦИДЫ (РОДЕНТИЦИДЫ) – средства (препараты) химической природы, обеспечивающие гибель грызунов. РАТИЦИДТЕР (РОДЕНТИЦИДТЕР) – кеміргіштердің өлуін қамтамасыз ететін химиялық құралдар (препараттар).
РЕБЁНОК  РАННЕГО ВОЗРАСТА – лицо, в возрасте от 12 месяцев до трех лет. БҮЛДІРШІН БАЛА – 12 айдан 3 жасқа дейінгі бала.
РЕБЕНОК ГРУДНОГО ВОЗРАСТА – лицо, не старше 12 месяцев. НӘРЕСТЕ – 12 айға толмаған бала.
РЕВЕРСИРОВАНИЕ – изменение направления движения машины или отдельных ее элементов на обратное. БАҒЫТЫН ӨЗГЕРТУ – машинаның қозғалыс бағытын өзгерту немесе оның жекеленген элементтеріне кері жұмыс істету.
РЕЖИМ ОБЛУЧЕНИЯ − длительность и последовательность работы облучателей – это непрерывный режим (в течение всего рабочего дня или более) или повторно-кратковременный (чередование сеансов облучения и пауз). СӘУЛЕЛЕНУ РЕЖИМІ − сәулелендіргіштер жұмысының ұзақтығы мен реттілігі (жүйелілігі) – бұл үзіліссіз (жалпы жұмыс күні немесе одан да көп) немесе қайталама қысқа мерзімді (сәулелену сеанстары мен үзілістеріеің кезектілігі) режим.
РЕКРЕАЦИЯ − водный объект или его участок с прилегающим к нему берегом, используемый для массового отдыха, туризма и спорта. РЕКРЕАЦИЯ − жалпы демалу орындары, туризм және спорт үшін пайдаланатын жағалаулы сулы объекті немесе оның бір бөлігі.
РЕКУЛЬТИВАЦИЯ ЗЕМЕЛЬ – комплекс работ, направленный на восстановление продуктивности и народно-хозяйственной ценности нарушенных земель, а также на улучшение условий окружающей среды. ЖЕРДІ ҚАЛПЫНА КЕЛТІРУ – қоршаған ортаны және бұзылған жерлердің құнарлылығы мен халықтық-шаруашылықтық құндылығын қалпына келтіруге бағытталған жұмыстар кешені.
РЕКУПЕРАЦИЯ – возвращение части материалов для повторного использования в том же технологическом процессе. РЕКУПЕРАЦИЯ – қандай да бір технологиялық процеске қайтадан қолдану үшін материалдардың бір бөлігін қайтару.
РЕПЕЛЛЕНТЫ – средства (препараты) химической природы, отпугивающие насекомых и других членистоногих. РЕПЕЛЛЕНТТЕР – жәндіктерді және басқа да бунақаяқтыларды үркітетін химиялық құралдар (препараттар).
РЕПРОДУКТИВНАЯ ФУНКЦИЯ – воспроизведение организмами себе подобных. ҰРПАҚ ЖАҢҒЫРТУ ҚЫЗМЕТІ – организмнің өзіне ұқсастарды көбейту қасиеті.
РЕТОРТА – химический сосуд, служащий для нагревания и перегонки различных веществ с отводной трубкой. РЕТОРТА – әртүрлі заттарды қыздыруға және айдауға арналған бұрып апаратын құбыры бар химиялық түтік.
РЕЦИРКУЛЯЦИЯ – многократное, полное или частичное возвращение потока газов, жидких и твердых веществ в технологический процесс с целью регулирования температуры и концентрации компонентов в смесях. РЕЦИРКУЛЯЦИЯ – температураны және қоспадағы компоненттердің концентрациясын реттеу мақсатымен технологиялық процеске газдардың, сұйық және қатты заттардың ағымының толығымен немесе жекелей қайтып келуі.
РЖАВЧИНА – окисление жира на поверхности до проникновения в толщу мяса – пожелтение поверхности, привкус горечи, запах прогоркло-оливковый – нарушение условий и сроков хранения рыбы. ТАТ – еттің ішіне енбеген, тері бетінде майдың тотығуы – сыртының сарғаюы, ащы дәм, зәйтүннің ашқылтым иісі –балықты сақтау талаптарының және мерзімінің бұзылуы.
РОЗНИЧНАЯ ТОРГОВЛЯ − продажа товара предпринимателем покупателю товара, предназначенного для личного, семейного, домашнего или иного использования, не связанного с предпринимательской деятельностью. БӨЛШЕК САУДА – кәсіпкерлердің сатып алушыға кәсіпкерлік қызметке байланысты емес, әдетте жеке өзіне, отбасында, үйінде немесе өзге де пайдалануға арналған тауарларды сатуы.
РЫБА – это природный продукт, получаемый после вылова первичных водных челюстноротых, обитающих в естественных или искусственных водоемах.
 
БАЛЫҚ – табиғи немесе қолдан жасалған суларда мекендейтін жақауыздыларды аулағаннан кейін алынатын табиғи азық-түлік. 
РЫБА ВЯЛЕНАЯ – продукт, приготовленный из жирных пород рыб путем посола, а затем медленного подсушивания в естественных условиях или в специальных установках при температуре +20°...+25°С. ҚАҚТАЛҒАН БАЛЫҚ – семіз тұқымды балықтарды тұздап, содан кейін арнайы қондырғыларда +20°... +25°С температурада немесе табиғи жағдайларда баяу кептіріп жасалатын өнім.
РЫБА И ПРОДУКТЫ ЕЕ ПЕРЕРАБОТКИ – соленая, вяленая, сушеная, копченая, кулинарные изделия из рыбы, рыбные консервы, икра.
 
БАЛЫҚ ЖӘНЕ ОНЫ ӨҢДЕГЕННЕН КЕЙІН АЛЫНАТЫН ӨНІМ – тұздалған, қақталған, кептірілген, ысталған балықтан жасалған аспаздық өнім, балық консервілері, балық уылдырығы.
РЫБА ПОДВЯЛЕННАЯ – продукт, близкий к вяленой рыбе, но готовится чаще из океанических пород рыб, содержит большее количество влаги (55-60%) и меньшее количество соли (4-7%), что делает подвяленную рыбу нестойким продуктом.
 
ШАЛА ҚАҚТАЛҒАН БАЛЫҚ  – қақталған балыққа жақын өнім, ол көбінесе мұхитта тіршілік ететін балық тұқымдарынан жасалады. Қақталған балыққа қарағанда ылғалдылығы жоғары (55-60%) және тұзы аз болады (4-7%). Сондықтан оның сақтау төзімділігі төмен болады.
РЫБА СУШЕНАЯ –  приготавливается из мелких нежирных пород рыб путем посола с последующей горячей сушкой. Сушеная рыба используется как полуфабрикат. КЕПТІРІЛГЕН БАЛЫҚ – балықтың ұсақ майсыз түрлерін тұздап, содан кейін ыстыққа кептіріп жасалатын өнім. Кептірілген балық жартылай өңделген өнім ретінде қолданылады.
РЫНОК КРЫТЫЙ – капитальное здание, прочно связанное с землей фундаментом, имеющее постоянные инженерные коммуникации. Торговые места в крытом рынке не имеют связи со стационарными типовыми отделами (в которых осуществляется предпродажная подготовка товаров) в них. Как правило, допускается ежедневная смена продавцов, товарный запас на торговом месте в крытых рынках ограничивается одним рабочим днем. ЖАБЫҚ БАЗАР (ШАТЫРЛЫ, ҚОРШАЛҒАН БАЗАР) – тұрақты инженерлік қатынас жолдары, фундаменті, жермен тығыз байланысы бар іргелі ғимарат.  Жабық базардың сауда орындары стационарлық типті бөлімдермен (саудаға шығарар алдында дайындық болатын жер) байланысы жоқ. Тауар қоры бір күндік жұмыс күнімен шектелген және сатушылар кезек-кезегімен жұмыс жасау тәртібі бойынша жұмыс жасайды.
РЫНОК ОПТОВЫЙ – это рынок, на котором осуществляется купля-продажа товаров партиями (большими количествами) с целью дальнейшей реализации или использования в производстве. КӨТЕРМЕ БАЗАР –  сату немесе әрі қарай қолдану мақсатымен көп мөлшердегі тауар сауда-саттыққа шығарылатын базар.
РУДНИК ПВ –  добывающий объект, ведущий добычу полезных ископаемых по технологии выщелачивания через скважины, пробуренные с поверхности в зону залегания рудных тел месторождения и включает в свой состав добычные полигоны раствороперерабатывающий комплекс и всю необходимую для нормального функционирования структуру. ЖС КЕН ОРНЫ –  кенді өз орны аумағында үстінен бұрғылап алып, ұңғыма арқылы сілтісіздендіру технологиясы бойынша пайдалы қазбаларды өндіретін, құрамына ерітінді жасау және құрылымның қалыпты жұмыс істеуі үшін қажетті барлық кешендерді қамтитын өндіріс объектісі.
 

С

 
САЛОН, ЦЕНТР КРАСОТЫ – объекты, оказывающие разнообразные парикмахерские и косметические услуги. СҰЛУЛЫҚ САЛОНЫ, ОРТАЛЫҒЫ – әртүрлі шаштараздық жұмыстар мен косметикалық қызмет көрсететін объектілер.
САНИТАРНАЯ БОЙНЯ – помещение для убоя больного скота. САНИТАРЛЫҚ СОЮ ОРНЫ – ауру малдарды союға арналған үй-жай.
САНИТАРНАЯ ДРУЖИНА –предназначена для розыска и оказания первой медицинской помощи в очагах массового поражения, участия в организации выноса и вывоза пораженных к местам погрузки их на транспортные средства, работы в других формированиях ГО, работы в медицинских учреждениях ГО. САНИТАРЛЫҚ ЖАСАҚ – жаппай зақымдану ошағында алғашқы медициналық жәрдем көрсетуге және іздестіруге арналған. Зардап шеккендерді оқиға орнынан көлік құралдарына апаруды, одан түсіруді ұйымдастыруға арналған АҚ құрамалары, АҚ медициналық мекемелері жұмыстарына қатысушы жасақ.
САНИТАРНАЯ ЗАЩИТА – совокупность мероприятий по сохранению санитарно-гигиенического и санитарно-эпидемиологического благополучия на данной территории. Включает мероприятия по санитарной охране территории, организации зон санитарной охраны водных источников, контролю за соблюдением санигарно-гигиенических нормативов, санитарной охране почв, воздуха. САНИТАРЛЫҚ ҚОРҒАУ – нақты аймақтың санитарлық-гигеналық және санитарлық-эпидемиологиялық саулығын, амандығын сақтау жөніндегі іс-шаралардың жиынтығы. Аймақты санитарлық қорғауды ұйымдастыру, санитарлық-гигиеналық нормативтерді, ауаны, топырақты санитарлық сақтауды бақылау бойынша іс-шаралар.
 
САНИТАРНАЯ ОБРАБОТКА – прием душа или ванны, стрижка волос и ногтей, смена одежды, при необходимости, проведение дезинсекции и дезинфекции. САНИТАРЛЫҚ ӨҢДЕУ – душ немесе ванна қабылдау, шаш қию мен тырнақ алу, киімін айырбастау, керек болған жағдайда дезинсекциялау және дезинфекциялау жұмыстарын жүргізу.
САНИТАРНАЯ ОДЕЖДА – комплект защитной одежды персонала, предназначенной для защиты сырья, вспомагательных материалов и готового продукта от загрязнения механическими частицами, микроорганизмами и других загрязнений. САНИТАРЛЫҚ КИІМ – шикізаттарды, қосымша материалдарды және дайын өнімдерді механикалық заттармен, микроорганизмдермен және басқа заттармен ластанудан сақтайтын қызметкерлердің қорғаныс киімінің жиынтығы.
САНИТАРНАЯ ОХРАНА ТЕРРИТОРИИ – комплекс мероприятий, направленных на предупреждение заноса карантинных и др. инфекционных болезней на территорию страны из-за рубежа. АЙМАҚТАҒЫ САНИТАРЛЫҚ КҮЗЕТ – ел аймағына шет елден карантинді және басқа да жұқпалы ауруларды алып кірудің алдын алуға бағытталған іс-шаралар кешені.
 
САНИТАРНАЯ ОЧИСТКА – система мероприятий, имеющих целью сбор, удаление и обезвреживание отбросов (отходов), образующихся в населенном месте в результате жизнедеятельности населения. САНИТАРЛЫҚ ТАЗАЛАУ – елді мекендердегі халықтың өмір сүру барысында пайда болған қалдықтарды (қоқыстарды) жинап, залалсыздандыруға және жоюға арналған іс шаралар жүйесі.
САНИТАРНАЯ ОЧИСТКА ТЕРРИТОРИИ – действия специальных подразделений сил и средств ликвидации ЧС по поиску и сбору представляющих опасность предметов и продуктов органического и неорганического происхождения, образовавшихся в результате возникновения ЧС, и их захоронению в специально отведенных для этого местах, а также по обеззараживанию мест их нахождения. АУМАҚТЫ САНИТАРЛЫҚ ТАЗАЛАУ – ТЖ туындауы салдарынан қалыптасқан, шығу тегі органикалық және органикалық емес, қауіп төндіретін өнімдерді және заттарды іздестіру мен жинау жөніндегі ТЖ-ны жою құралдары мен арнайы күштері бөлімшелерінің әрекеттері, бұған аталған өнімдер мен заттарды арнайы бөлінген орынға көму, сонымен қатар олардың жатқан жерлерін залалсыздандыру да кіреді.
САНИТАРНАЯ СУМКА – набор медицинского имущества для оказания первой медицинской помощи пораженным (больным), размещенный в сумке (чехле) специального образца. САНИТАРЛЫҚ СӨМКЕ – арнайы үлгімен жасақталған сөмкедегі құралдармен зақымданған (науқас) адамға алғашқы медициналық жәрдем көрсетуге арналған медициналық құралдардың жинағы.
САНИТАРНО-ГИГИЕНИЧЕСКИЕ МЕРОПРИЯТИЯ – комплекс организационных, технических, хозяйственных, медицинских и др. мероприятий, направленных на сохранение здоровья военнослужащих и повышение их боеспособности; составная часть медицинского обеспечения. Осуществляются на основе изучения характера и условий воинского труда, быта личного состава, его физического развития, общей, профессиональной и инфекционной заболеваемости. САНИТАРЛЫҚ-ГИГИЕНАЛЫҚ ІС-ШАРАЛАР – әскери қызметкерлер мен олардың соғысқа қабілеттілігін сақтауға бағытталған ұйымдастырушылық, техникалық, шаруашылық, медициналық және т.б. іс-шаралардың кешені; медициналық тұрғыдан қамтамасыз етудің құрамдас бөлігі. Әскери еңбектің сипаты мен жағдайы, жеке құрамның тұрмысы, оның физикалық дамуы, жалпы кәсіби, жұқпалы ауру-сырқаттарын зерттеу негізінде жүзеге асырылады.
САНИТАРНО-ГИГИЕНИЧЕСКОЕ ОБЕСПЕЧЕНИЕ – комплекс мероприятий, проводимых с целью сохранения здоровья населения и личного состава, участвующего в ликвидации ЧС, путем: медицинского контроля за состоянием их здоровья; санитарного надзора за условиями размещения (вне мест постоянного жительства), питанием, водоснабжением, санитарным состоянием территории, удалением нечистот, захоронением трупов погибших людей и животных; прогнозирования влияния неблагоприятных факторов на состояние здоровья населения и личного состава и разработки предложений по улучшению этого влияния; гигиенического воспитания. САНИТАРЛЫҚ-ГИГИЕНАЛЫҚ ҚАМТАМАСЫЗ ЕТУ – жеке құрамның денсаулығын сақтау мақсатымен өткізілетін іс-шаралар кешені, олар төмендегідей жолдармен іске асырылады: олардың денсаулық жағдайына медициналық бақылау жасау; тамақпен, сумен қамтамасыз етудің, аумақтың санитарлық жағдайын, таза емес заттарды жоюдың, өлген адамдар мен жануарларды көму орындарының жағдайларын санитарлық қадағалау (тұрақты мекенжайдан тыс жерлер), жеке құрам мен тұрғындар денсаулығына жағымсыз факторлардың әсеріне болжам жасау және осы әсерлерді жақсарту жөніндегі ұсыныстар әзірлеу; гигиеналық тәрбие жүргізу іс-шараларының кешені.
САНИТАРНО-ГИГИЕНИЧЕСКОЕ СОСТОЯНИЕ ЗОНЫ – комплексная характеристика уровня заболеваемости и работоспособности населения, наличия средств жизнеобеспечения населения, санитарного состояния территории и гигиенически значимых объектов, условий проведения санитарно-гигиенических мероприятий. Санитарно-гигиеническое состояние может быть благополучным, неустойчивым, неблагополучным и чрезвычайным. Благополучное состояние: отсутствие массовых разрушений гигиенически значимых объектов, незахороненных трупов погибших людей и животных; удовлетворительное санитарное состояние территории, объектов водоснабжения; коммунальная благоустроенность; качественное проведение всего комплекса санитарно-гигиенических мероприятий; отсутствие массовых неинфекционных заболеваний и отравлений. Неустойчивое состояние: умеренный рост уровня заболеваемости или возникновение отдельных групповых заболеваний (отравлений); массовая гибель скота; наличие незахороненных трупов погибших людей и животных; неудовлетворительное санитарное состояние территории, объектов экономики, водоснабжения и питания; расположение района ЧС в непосредственной близости от источников или зоны химического, биологического заражения или радиоактивного загрязнения. Неблагополучное состояние: возникновение среди населения групповых поражений или отравлений, либо единичных неинфекционных заболеваний (отравлений) с тяжелой клинической картиной и неблагополучными исходами; появление участков химического, биологического заражения или радиоактивного загрязнения; наличие значительного числа неубранных трупов погибших людей и животных; неудовлетворительное санитарное состояние территории, производственных и социально-бытовых объектов. Чрезвычайное состояние: резкое нарастание числа опасных для жизни заболеваний (отравлений) среди пострадавшего населения в короткий срок; залповый выброс (сброс, выпуск) в зоне ЧС высокотоксичных, радиоактивных или биологически опасных веществ; наличие большого числа незахороненных трупов людей и животных;
неудовлетворительное санитарное состояние территории (разрушения системы водоснабжения и канализации).
АЙМАҚТЫҢ САНИТАРЛЫҚ-ГИГИЕНАЛЫҚ ЖАҒДАЙЫ – тұрғындардың еңбекке жарамдылығы мен ауруға шалдығу деңгейі, оларды тіршілікпен қамтамасыз ету құралдары, аймақтың және гигиеналық тұрғыдан маңызды объектілердің санитарлық жағдайы, санитарлық-гигиеналық іс-шараларды өткізу жағдайларының кешенді сипаттамасы.  Санитарлық-гигиеналық жағдай қанағаттандырарлық (жағымды), тұрақсыз, қанағаттандырарлықсыз (жағымсыз) және төтенше болуы мүмкін. Жағымды  ахуал: өлген адамдар мен жануарлардың көмілмеген мәйіттері, гигиеналық тұрғыдан маңызды объектінің жаппай қирауының болмауы; аймақтың, сумен қамтамасыз ету объектілерінің санитарлық қанағаттандырарлық жағдайы; коммуналды тұрмысқа жайлылық, барлық санитарлық-гигиеналық кешенді іс-шараларды сапалы өткізу; жаппай жұқпалы емес аурулар мен уланудың болмауы. Тұрақсыз ахуал: ауру деңгейінің орташа өсуі немесе жекеленген аурулар (уланулар) түрінің пайда болуы, жануарлардың жаппай қырылуы: өлген адамдар мен жануарлардың көмілмеген мәйіттері; тамақтану және сумен қамтамасыз ету, экономика объектілерінің, аймақтың санитарлық қанағаттандырарлықсыз жағдайы; ТЖ ауданының радиобелсенді ластанған немесе биологиялық, химиялық зақымданған аймақтардың немесе көздердің тікелей жанында орналасуы. Жағымсыз ахуал: тұрғындар арасында жаппай зақымдану немесе уланудың білінуі немесе жағымсыз қорытынды мен қиын клиникалық ауыр жағдайларға апаратын жұқпалы емес аурулардың түрлері; радиобелсенді ластану немесе химиялық, биологиялық зақымданудың білінуі; өлген адамдар мен жануардың көмілмеген мәйіттерінің айтарлықтай көптігі; аймақтың, өндірістік және әлеуметтік-тұрмыстық объектілерінің қанағаттандырарлықсыз санитарлық жағдайы. Төтенше ахуал: зардап шеккен тұрғындар арасында олардың өмірі үшін қауіпті  аурулардың (уланудың) өте қысқа мерзімде бірден артуы; ТЖ аймағында күшті уландырғыш, радиобелсенді немесе биологиялық қауіпті заттардың бірден шығуы (шығарындысы); адамдар мен жануарлар көмілмеген мәйіттерінің өте көп кездесуі; аймақтың қанағаттандырарлықсыз санитарлық жағдайы (сумен қамтамасыз ету мен кәріз жүйесінің бұзылуы).
САНИТАРНО-ЗАЩИТНАЯ ЗОНА – территория вокруг источника ионизирующего излучения, на которой уровень облучения людей в условиях нормальной эксплуатации данного источника может превысить установленный предел дозы облучения для населения. В санитарно- защитной зоне запрещается постоянное и временное проживание людей, вводится режим ограничения хозяйственной деятельности и проводится радиационный контроль. САНИТАРЛЫҚ-ҚОРҒАУ  АЙМАҒЫ – иондалған сәулелену көзінің жанындағы аймақ, оны қалыпты қолдану жағдайында адамдардың сәулелену деңгейі, тұрғындардың сәулеленуінің қалыпты мөлшері шегінен асып кетуі мүмкін. Санитарлық-қорғау аймағында адамдардың тұрақты және уақытша тұруына тыйым салынады, шаруашылық қызметіне шектеу тәртібі бекітіледі және радиациялық бақылау жүргізіледі.
САНИТАРНО-КАРАНТИННАЯ СТАНЦИЯ – профилактическое учреждение, расположенное в крупных портах, в обязанности которого входит организация и проведение профилактических и противоэпидемических мероприятий по предупреждению завоза карантинных и других инфекционных болезней людей. САНИТАРЛЫҚ-КАРАНТИНДІ БЕКЕТ – карантинді және басқа да жұқпалы ауру адамдарды кіргізудің  алдын алу жөніндегі індетке қарсы және алдын алу жөніндегі іс-шараларды ұйымдастыру мен жүргізу міндеті жүктелген ірі порттарда орналасқан профилактикалық мекеме.
САНИТАРНО-КАРАНТИННЫЙ ПУНКТ – специальное учреждение или структурное подразделение центра санитарно-эпидемиологического надзора, расположенное в открытых для движения через границу аэропортах, на автодорожных трассах, портах и на пограничных железнодорожных станциях, которое организует и проводит мероприятия по предупреждению завоза карантинных и других инфекционных болезней людей. САНИТАРЛЫҚ-КАРАНТИНДІ ПУНКТ – карантинді және басқа да жұқпалы аурумен зақымданған адамдардың енгізілуі жөніндегі іс-шараларды ұйымдастыратын және жүргізетін шекаралық теміржолда, көлік тасжолдарында, шекарадан ашық өтуге арналған әуежайларда орналасқан арнайы мекеме немесе санитарлық-эпидемиологиялық қадағалау орталығының құрылымдық бөлімшесі.
САНИТАРНО-ОБМЫВОЧНЫЙ ПУНКТ – стационарный или подвижной пункт, предназначенный для полной санитарной обработки и развертываемый на базе бань, санпропускников, дезстанций, изоляционно-пропускных пунктов, душевых павильонов, в приспособленных помещениях или палатках с использованием дезинфекционно-душевых установок, оборудованных для работы по пропускной системе. САНИТАРЛЫҚ-ЖУУ ПУНКТІ – қадағалау жүйесіне арналған жұмыстар үшін жабдықталған, дезинфекциялық душ қондырғысын қолдануға мүмкіндік беретін шатыр немесе ғимараты бар монша, санитарлық-рұқсаттама пункті, залалсыздандыру бекеті, оқшаулау-рұқсаттама пункті, душты павильондар негізінде жасақталған немесе толық санитарлық өңдеуге арналған стационарлық немесе жылжымалы пункт.
САНИТАРНО-ПОКАЗАТЕЛЬНЫЙ МИКРООРГАНИЗМ – микроорганизм, характеризующий микробное загрязнение объектов окружающей среды и отобранный для контроля эффективности обеззараживания. САНИТАРЛЫҚ-ТӘЖІРИБЕЛІК МИКРООРГАНИЗМ –  қоршаған орта объектілерінің микробтармен зақымдануын сипаттайтын және залалсыздандыруды бақылау тиімділігі үшін іріктеп алынған микроорганизм.
САНИТАРНО-ПРОПУСКНОЙ РЕЖИМ – комплекс технических и организационных мероприятий для снижения доз облучения путем предупреждения разноса радиоактивного загрязнения при перемещении людей и передвижении транспорта из более загрязненных зон в менее загрязненные и наоборот. САНИТАРЛЫҚ-РҰҚСАТТАМА ТӘРТІБІ – адамдарды аса ластанған аймақтан шамалы ластанған аймаққа немесе керісінше орналастырғанда және көліктер қозғалысында радиобелсенді ластанудың таралуын алдын алу жолымен сәулелену мөлшерін азайту жөніндегі техникалық және ұйымдастырушылық іс-шаралар кешені.
САНИТАРНО-ПРОТИВОЭПИДЕМИЧЕСКИЕ (ПРОФИЛАК­ТИЧЕСКИЕ) МЕРОПРИЯТИЯ – организационные, административные, инженерно-технические, медико-санитарные, ветеринарные и иные меры, направленные на устранение или уменьшение вредного воздействия на человека факторов среды обитания, предотвращение возникновения и распространения инфекционных заболеваний и массовых неинфекционных заболеваний (отравлений) и их ликвидацию. САНИТАРЛЫҚ-ІНДЕТКЕ ҚАРСЫ (ПРОФИЛАКТИКАЛЫҚ) ІС-ШАРАЛАР – жаппай таралған жұқпалы емес ауруларды (улануды) жоюға және жұқпалы аурулардың пайда болуы мен таралуын болдырмауға, мекен ету ортасы факторының адамға беретін қауіпті әсерін жоюға немесе азайтуға бағытталған ұйымдастырушылық, әкімшілік, инженерлік-техникалық, медициналық-санитарлық, малдәрігерлік және басқа да шаралар.
 
САНИТАРНО-ПРОТИВОЭПИДЕМИЧЕСКОЕ (ПРОТИВО­ЭПИДЕМИЧЕСКОЕ) ОБЕСПЕЧЕНИЕ – комплекс организационных, правовых, медицинских и противоэпидемических мероприятий, направленных на предупреждение возникновения и ликвидацию инфекционных заболеваний, а также соблюдение санитарных правил и норм при резком ухудшении санитарно-эпидемиологического состояния. Включает: мероприятия по предупреждению заноса инфекционных заболеваний; активное раннее выявление, изоляцию инфекционных больных и их эвакуацию в инфекционные больницы; выявление лиц с хроническими формами инфекционных заболеваний и бактерионосителей;  соблюдение противоэпидемического режима на этапах медицинской эвакуации; выявление лиц, подвергшихся риску заражения, и организацию за ними наблюдения; изоляционно-ограничительные мероприятия;
дезинфекцию, дезинсекцию, дератизацию; специфическую и экстренную профилактику; санитарно-просветительскую работу.
САНИТАРЛЫҚ-ІНДЕТКЕ ҚАРСЫ (ІНДЕТКЕ ҚАРСЫ) ҚАМТАМАСЫЗ ЕТУ – жұқпалы аурулардың пайда болуының алдын алу мен жоюға, сонымен қатар санитарлық-эпидемиологиялық жағдайдың бірден төмендеуі кезінде санитарлық ереже мен норманы сақтауға бағытталған ұйымдастырушылық, құқықтық, медициналық және індетке қарсы іс-шаралардың кешені. Оған төмендегілер кіреді: жұқпалы ауруларды енгізудің алдын алу жөніндегі іс-шаралар; жұқпалы аурулармен зақымданған адамдарды белсенді түрде анықтау, оқшаулау және оларды жұқпалы аурулар ауруханасына көшіру; жұқпалы аурудың созылмалы түрімен ауыратын адамдарды және бактерия тасымалдаушыларды анықтау; медициналық көшіру кезеңдерінде індетке қарсы тәртіпті сақтау; зақымдану қаупі бар адамды табу және оларға бақылау ұйымдастыру, оқшаулау, шектеу қою іс-шаралары: дезинфекция, дезинсекция, дератизация; ерекше және жедел алдын алу іс-шаралары; санитарлық-ағартушылық жұмыстар.
САНИТАРНО-ПРОТИВОЭПИДЕМИЧЕСКИЙ РЕЖИМ – комплекс мероприятий по предупреждению распространения в больничных организациях и за ее пределами инфекционных и паразитарных заболеваний. САНИТАРЛЫҚ-ІНДЕТКЕ ҚАРСЫ ТАЗАЛЫҚ САҚТАУ ТӘРТІБІ – аурухана ұйымдарының ішінде және олардан тыс жерде жұқпалы, паразиттік аурулардың таралуын болдырмау үшін жүргізілетін іс-шаралар кешені.
САНИТАРНО-ЭПИДЕМИОЛОГИЧЕСКАЯ  БЕЗОПАСНОСТЬ – условия
жизнедеятельности населения, при которых отсутствует возможность формирования эпидемических штаммов возбудителей инфекции и реализации механизмов возникновения и распространения массовых инфекционных заболеваний.
САНИТАРЛЫҚ-ЭПИДЕМИОЛОГИЯЛЫҚ ҚАУІПСІЗДІК – тұрғындардың тіршілік әрекеттерінің жағдайы, ол кезде инфекция қоздырғыштарының індет штаммаларының қалыптасу мүмкіндігі және туындау механизмдерінің жүзеге асырылуы және жұқпалы аурулардың жаппай таралуы болмайды.
САНИТАРНО-ЭПИДЕМИОЛОГИЧЕСКАЯ РАЗВЕДКА – сбор и передача данных о санитарно-эпидемиологическом состоянии предполагаемых районов расположения или действий своих войск, а также выявления эпидемиологической обстановки у соседей и в войсках противника для плани­рования и проведения противоэпидемиологических мероприятий. САНИТАРЛЫҚ-ЭПИДЕМИОЛОГИЯЛЫҚ БАРЛАУ – өз әскерлерінің орналасуы және іс-қимыл жасауы ықтимал аудандардың санитарлық-эпидемиологиялық жағдайы жайлы деректер беру, сонымен қатар індетке қарсы іс-шараларды жоспарлау мен жүргізу үшін көршілер мен қарсылас әскерлерінің эпидемиологиялық жағдайларын анықтау.
САНИТАРНО-ЭПИДЕМИОЛОГИЧЕСКАЯ СЛУЖБА (СЭС) – органы и учреждения, осуществляющие государственный санитарный надзор в форме предупредительного и текущего надзора за выполнением министерствами, ведомствами, предприятиями, организациями, учреждениями и гражданами установленных гигиенических норм, санитарно-гигиенических и санитарно-эпидемиологических правил. САНИТАРЛЫҚ-ЭПИДЕМИОЛОГИЯЛЫҚ ҚЫЗМЕТ (СЭҚ) – бекітілген санитарлық-гигиеналық және санитарлық-эпидемиологиялық ережелер, гигиеналық нормаларды министрліктердің, ведомстволардың, кәсіпорындардың, ұйымдардың, мекемелер мен азаматтардың орындауына санитарлық бақылауды жүзеге асырушы органдар мен мекемелер.
САНИТАРНО-ЭПИДЕМИОЛОГИЧЕСКИЕ МЕРОПРИЯТИЯ В ЗОНЕ ЧС – поддержание санитарного состояния в зоне ЧС, проведение контроля за состоянием территории, в том числе систем водоснабжения, канализации, запасов продовольствия, канализирования объектов с применением средств экстренной профилактики, а также проведение работ по дезинфекции, детоксикации, дератизации и дезинсекции. ТЖ АЙМАҒЫНДАҒЫ САНИТАРЛЫҚ-ЭПИДЕМИОЛОГИЯЛЫҚ ІС-ШАРАЛАР – ТЖ аумағындағы санитарлық жағдайды қолдау, аймақ жағдайына қадағалау жүргізу, соның ішінде сумен қамтамасыз ету объектілеріне, кәрізге, азық-түлік қорларына жедел алдын алу құралдарын қолданумен объектілерге кәрізжасау, сонымен қатар дезинфекциялау, детоксикациялау, дератизациялау және дезинсекциялау жұмыстарын жүргізу.
САНИТАРНО-ЭПИДЕМИОЛОГИЧЕСКИЙ НАДЗОР –  деятельность специально уполномоченных государственных органов, санитарно-эпидемиологических учреждений и специализированных формирований санитарно-эпидемиологической службы по обнаружению, пресечению и предупреждению нарушений санитарного законодательства РК; осуществлению контроля за состоянием потенциально опасных объектов, санитарно-эпидемиологической обстановкой; прогнозированию эпидемий и других массовых заболеваний и отравлений. САНИТАРЛЫҚ-ЭПИДЕМИОЛОГИЯЛЫҚ ҚАДАҒАЛАУ – ҚР санитарлық заңнамаларын бұзудың алдын алу, жолын кесу, айқындау жөніндегі санитарлық-эпидемиологиялық қызметтің арнайы бөлімшелерінің, арнайы мемлекеттік өкілетті органдардың әрекеттері; санитарлық-эпидемиологиялық жағдайды, қауіптілігі ықтимал объектілердің жағдайын қадағалауды іске асыру; індеттер мен басқа да жаппай аурулар мен улануларға болжам жасау әрекеттері.
 
САНИТАРНО-ЭПИДЕМИОЛОГИЧЕСКОЕ БЛАГОПОЛУЧИЕ НАСЕЛЕНИЯ – состояние общественного здоровья и среды обитания людей, при котором отсутствует их вредное влияние на организм человека и имеются благоприятные условия для его жизнедеятельности. ТҰРҒЫНДАРДЫҢ САНИТАРЛЫҚ-ЭПИДЕМИОЛОГИЯЛЫҚ САУЛЫҒЫ – адамдардың мекен ету ортасы мен қоғамдық денсаулық сақтау  жағдайы, бұл кезде олардың адам ағзасына зиянды әсері болмайды және оның тіршілік әрекеттері үшін қолайлы жағдайы болады.
САНИТАРНО-ЭПИДЕМИОЛОГИЧЕСКОЕ ЗАКЛЮЧЕНИЕ – документ; удостоверяющий соответствие (несоответствие) санитарным правилам факторов среды обитания, хозяйственной и иной деятельности, продукции, работ и услуг, а также проектов нормативных актов, проектов строительства объектов, эксплуатационной документации. САНИТАРЛЫҚ-ЭПИДЕМИОЛОГИЯЛЫҚ ҚОРЫТЫНДЫ – мекендеу ортасы факторларының, шаруашылық және басқа да әрекеттердің, азық-түліктің, жұмыстың, қызметтің санитарлық ережелерге сәйкестігін (сәйкес еместігін), сонымен қатар нормативтік актілердің жобаларын, құрылыс объектілерінің, қолдану құжаттамаларының жобаларын растайтын құжат.
САНИТАРНО-ЭПИДЕМИОЛОГИЧЕСКОЕ СОСТОЯНИЕ ВОЙСК (СИЛ) – степень поражения военнослужащих и местного населения инфекционными болезнями, санитарное состояние территории, объектов водоснабжения и степень коммунального благоустройства. Может быть благополучным, неустойчивым, неблагополучным и чрезвычайным. ӘСКЕРЛЕРДІҢ (КҮШТЕРДІҢ) САНИТАРЛЫҚ-ЭПИДЕМИОЛОГИЯЛЫҚ ЖАҒДАЙЫ – әскери қызметкерлер мен жергілікті тұрғындардың жұқпалы аурулармен зақымдану деңгейі, аймақтың, сумен қамтамасыз ету объектілерінің санитарлық ахуалы және коммуналды абаттылық дәрежесі. Ол жағымды, тұрақсыз, жағымсыз және төтенше болуы мүмкін.
САНИТАРНЫЕ ПРАВИЛА, НОРМЫ И ГИГИЕНИЧЕСКИЕ НОРМАТИВЫ – нормативные акты, устанавливающие критерии безопасности и/или безвредности для человека факторов среды его обитания и требования к обеспечению, благоприятных условий его жизнедеятельности. САНИТАРЛЫҚ ЕРЕЖЕЛЕР, НОРМАЛАР МЕН ГИГИЕНАЛЫҚ НОРМАТИВТЕР – мекендеу ортасы факторларының адам үшін қауіпті және/немесе қауіпсіз межелерін бекітетін нормативтік актілер және адамның тіршілік етуінің қолайлы жағдайын қамтамасыз етуге қойылатын талаптар.
САНИТАРНЫЙ БРАК – изменение органолептических и потребительских свойств продукта, возникшее вследствие нарушений норм в ходе технологической операции, перевозки и складирования, приводящее к невозможности использования его по прямому назначению. САНИТАРЛЫҚ ЖАРАМСЫЗ ӨНІМ – технологиялық операциялар, тасымалдау және қоймада сақтау жұмыстары барысында пайда болған нормаларды бұзу салдарынан, өнімдер сапасының органолептикалық және тұтыну қасиеттерінің өзгеруінен тікелей мақсатына сай қолдануға жарамсыздығы.
САНИТАРНЫЙ ДЕНЬ – специально отведенное время (не менее одного раза в месяц) для проведения генеральной уборки помещений, мойки оборудования и инвентаря, при необходимости – дезинфекции, дезинсекции, дератизации. САНИТАРЛЫҚ КҮН – үй-жайларды толық тазартуға және жабдықтар мен керек-жарақтарды жууға, қажет болған жағдайда дезинфекция, дезинсекция, дератизация жүргізу мақсатында арнайы бөлінген уақыт (айына бір реттен кем емес).
САНИТАРНЫЕ ПОТЕРИ – пораженные (оставшиеся в живых) и заболевшие в результате ЧС. САНИТАРЛЫҚ ШЫҒЫНДАР – ТЖ-ның нәтижесінде зақымдану (тірі қалғандардың) және ауруға шалдығу.
САНИТАРНЫЕ ПРАВИЛА, НОРМЫ И ГИГИЕНИЧЕСКИЕ НОРМАТИВЫ – нормативные акты, устанавливающие критерии безопасности и/или безвредности для человека факторов среды его обитания и требования к обеспечению, благоприятных условий его жизнедеятельности. САНИТАРЛЫҚ ЕРЕЖЕЛЕР, НОРМАЛАР МЕН ГИГИЕНАЛЫҚ НОРМАТИВТЕР – мекендеу ортасы факторларының адам үшін қауіпті және/немесе қауіпсіз межелерін бекітетін нормативтік актілер және адамның тіршілік етуінің жағымды жағдайын қамтамасыз етуге қойылатын талаптар.
САНПРОПУСКНИК – помещение, предназначенное для смены одежды, санитарной обработки персонала и контроля радиоактивного загрязнения кожных покровов и спецодежды. САНИТАРЛЫҚ РҰҚСАТТАМА ПУНКТІ – киімді ауыстыру, қызметкерлерге санитарлық өңдеу жүргізу және арнайы киім мен тері қабаттарының радиобелсенді ластануына бақылау жасауға арналған үй-жай.
САНШЛЮЗ – помещение между зонами радиационного объекта, предназначенное для предварительной дезактивации и смены дополнительных средств индивидуальной защиты. САНШЛЮЗ – алдын ала дезактивация мен жеке қорғаныстың қосымша құралдарын ауыстыруға арналған радиациялық объектілер аймағы арасындағы үй-жай.
САТУРАТОР – аппарат для насыщения жидкостей углекислым газом. САТУРАТОР – сұйықтықты көмірқышқыл газымен байытуға арналған аппарат.
СВАРКА – процесс получения неразъемного соединения деталей машин, конструкций и сооружений, при их местном или общем нагреве.  БАЛҚЫТЫП ПІСІРУ – машинаның, құрылымдардың және ғимараттардың бөлшектерін жергілікті түрде немесе жалпылай қыздыру арқылы ажырамастай етіп балқытып біріктіру.
СВЕТОЛЕЧЕНИЕ (ФОТОТЕРАПИЯ) – применение с лечебной целью энергии света, включающей инфракрасное, видимое и ультрафиолетовое излучение. ЖАРЫҚПЕН ЕМДЕУ (ФОТОТЕРАПИЯ) – емдеу мақсатында инфрақызыл, көрінетін және ультракүлгін сәулелерден тұратын жарықтың қуатын қолдану.
СЕЛЕЗАЩИТА – мероприятия, специальные сооружения, предназначенные для защиты населенного пункта, строений от разрушения селевым потоком. СЕЛДЕН ҚОРҒАУ – елді мекендерді, құрылыстарды сел ағынынан қорғау үшін жасалған арнайы құрылыстар, жүргізілетін іс-шаралар.
СЕЛЬ – грязевые или грязекаменные потоки, внезапно возникающие в руслах горных рек вследствие резкого паводка.
 
СЕЛ – тау өзендерінің арнасында су деңгейінің күрт көтерілуінің салдарынан кейін кенеттен пайда болатын тас немесе лай ағыны.
 
СЕРЕБРЯНКА – это рыба в начальной стадии нерестовых изменений. Ее характерный признак – серебристая чешуя, которая легко отделяется. Более значительные анатомо-морфологические изменения не наблюдаются. СЕРЕБРЯНКА – уылдырық шашу кезеңінің бастапқы сатысындағы балық. Оған тән белгілер: тез аршылатын күміс тәрізді қабыршық. Одан маңызды анатомиялық-морфологиялық өзгерістер бақыланбаған.
СЕРОЛОГИЧЕСКАЯ ДИАГНОСТИКА НА СИФИЛИС – исследование крови на сифилис. МЕРЕЗГЕ СЕРОЛОГИЯЛЫҚ ДИАГНОЗ ҚОЮ – мерезді анықтау үшін қанға тексеру жүргізу.
СЕРОРЕЗИСТЕНТНОСТЬ – остающиеся положительными серологические реакции после лечения сифилиса. СЕРОРЕЗИСТЕНТТІЛІК – мерезді емдегеннен кейін серологиялық реакциялар оң нәтиже береді.
СЕТЬ НАБЛЮДЕНИЯ И ЛАБОРАТОРНОГО КОНТРОЛЯ САНИТАРНО-ЭПИДЕМИОЛОГИЧЕСКОЙ СЛУЖБЫ – система санитарно-эпидемиологических учреждений и ведомств, входящих в состав сети наблюдения и лабораторного контроля и осуществляющих обнаружение и индикацию радиоактивного, химического, биологического (бактериологического) загрязнения (заражения) питьевой воды, пищевого и фуражного сырья, продовольствия и объектов окружающей среды. САНИТАРЛЫҚ-ЭПИДЕМИОЛОГИЯЛЫҚ ҚЫЗМЕТТЕГІ ЗЕРТХАНАЛЫҚ БАҚЫЛАУ МЕН ҚАДАҒАЛАУ ЖЕЛІСІ – ауызсу, тамақ және жем-шөп шикізаттары, азық-түлік және қоршаған орта объектілерінің радиобелсенді, химиялық, биологиялық (бактериологиялық) ластануын (зақымдануын) анықтауды және индикациялауды жүзеге асыратын және қадағалау желісі мен зертханалық бақылау құрамына кіретін санитарлық-эпидемиологиялық ведомстволар, мекемелер жүйесі.
СИЛОС – металлическая емкость для бестарного хранения муки. СИЛОС – қапталмаған бос ұнды салып, сақтауға арналған темір ыдыс.
СИНТЕТИЧЕСКИЕ (ПОЛИМЕРНЫЕ) МАТЕРИАЛЫ – получаемые из синтетических высокомолекулярных соединений, являющихся продуктами переработки каменного угля, нефти и природного газа. СИНТЕТИКАЛЫҚ (ПОЛИМЕРЛІК) МАТЕРИАЛДАР – таскөмір, мұнай және табиғи газдарды өңдеу арқылы синтетикалық жоғарғы молекулярлық қосындылардан алынатын материалдар.
СИНТЕТИЧЕСКИЕ (ПОЛИМЕРНЫЕ) ТЕКСТИЛЬНЫЕ МАТЕРИАЛЫ – материалы, получаемые из синтетических высокомолекулярных соединений – продуктов переработки каменного угля, нефти и природного газа. СИНТЕТИКАЛЫҚ (ПОЛИМЕРЛІК) ТОҚЫМА МАТЕРИАЛДАР – синтетикалық жоғары молекулярлы қосындылардан – тас көмірден, мұнайдан және табиғи газдан алынатын материалдар.
СИСТЕМА ЗДРАВООХРАНЕНИЯ – совокупность государственных органов и субъектов здравоохранения, деятельность которых направлена на обеспечение прав граждан на охрану здоровья и получение медицинской помощи. ДЕНСАУЛЫҚ САҚТАУ ЖҮЙЕСІ – азаматтардың денсаулық сақтау және медициналық жәрдем алу құқығын жүзеге асыруға бағытталған мемлекеттік органдардың және денсаулық сақтау субъектілерінің жиынтығы.
СИСТЕМА ОБЕЗЗАРАЖИВАНИЯ – использование бактерицидных облучателей совместно с общеобменной приточно-вытяжной вентиляцией с механическим побуждением или без нее. ЗАЛАЛСЫЗДАНДЫРУ ЖҮЙЕСІ – бактерицидтік сәулелендіргіштерді механикалық қозғаушысы бар немесе қозғаушысы жоқ жалпылай айырбасталып үйлестіре сорып алатын желдеткішпен бірге қолдану.
СИФОННОЕ ОРОШЕНИЕ – лечебная процедура с использованием принципа «сифона» при введении минеральной воды. СИФОНДЫ СУАРУ – минералды суды енгізу кезінде «сифон» амалын қолдану арқылы жүргізілетін емшара.
СКОРОМОРОЗИЛЬНАЯ КАМЕРА – помещение с низким температурным режимом от минус 28°С и ниже. ТЕЗ МҰЗДАТАТЫН КАМЕРА – минус 28°С және одан да төменгі температуралық режимдегі үй-жай.
СКОРОМОРОЗИЛЬНЫЙ ХОЛОДИЛЬНИК – холодильная установка или холодильное помещение для быстрой заморозки мяса при температуре минус 30°С и ниже.  ТЕЗ МҰЗДАТАТЫН ТОҢАЗЫТҚЫШ – етті минус 30°С және одан да төмен температурада тез тоңазытатын қондырғы немесе мұздататын үй-жай.
СКОРОПОРТЯЩИЕСЯ ПИЩЕВЫЕ ПРОДУКТЫ – пищевые продукты, требующие специальных условий транспортировки, хранения и реализации в строго регламентируемые сроки. ТЕЗ БҰЗЫЛАТЫН ТАҒАМ ӨНІМДЕРІ – белгіленген мерзім ішінде арнайы тасымалдау, сақтау және сату жағдайларын талап ететін тағам өнімдері.
СКОТОМОГИЛЬНИК – огражденная яма, с земляными буртами, предназначенная для захоронения (уничтожения) павшего скота. МАЛ ӨЛЕКСЕСІН КӨМЕТІН ОРЫН – топырақ үйіндісімен қоршалған, өлген малды көмуге (жоюға) арналған шұңқыр. 
СКРЕБНИ (акантофелы, колючеголовые) – не опасны для человека, но имеют яркий оранжевый цвет, не исчезающий при термической обработке. Могут вызвать чувство брезгливости у потребителя. Часто встречаются у сайры. СКРЕБЕНЬДЕР (акантофелдер, тікенек бастылар) – адамға қауіпті емес, алайда термиялық өңдеу кезінде жойылып кетпейтін ашық қызғылт сары түсті. Тұтынушы тарапынан жеркеніш сезімін тудыруы мүмкін. Көбінесе сайрада кездеседі.
СЛИВНЫЕ СТАНЦИИ – сооружения для сбора и слива жидких отбросов в канализацию. ТӨГУ СТАНСЫЛАРЫ – сұйық қалдықтарды кәріз жүйесіне құюға арналған құрылыс.
СЛУЧАЙ ВЕРОЯТНЫЙ – постановка диагноза по предположительному случаю и дополнительным эпидемиологическим данным и/или положительным результатам вспомогательных (неспецифичных) или предварительных лабораторных исследований. БОЛУЫ МҮМКІН ЖАҒДАЙ – болжалды жағдай мен қосымша эпидемиологиялық мәліметтер және/немесе қосымша (бейспецификалық) және  алдын ала зертханалық зерттеулердің  оң нәтижелері бойынша диагноз қою.
СЛУЧАЙ ПОДТВЕРЖДЕННЫЙ – постановка диагноза по положительным результатам специфичных лабораторных исследований, подтверждающих наличие текущей или недавно перенесенной инфекции. РАСТАЛҒАН ЖАҒДАЙ – ағымдағы немесе жақында жұқпамен ауырғанын растайтын арнайы зертханалық зерттеулердің оң нәтижелері бойынша диагноз қою.
СЛУЧАЙ ПРЕДПОЛОЖИТЕЛЬНЫЙ – постановка диагноза по клиническим признакам. БОЛЖАМДЫ ЖАҒДАЙ – клиникалық белгілері бойынша диагноз қою.
СМОТРОВОЙ КАБИНЕТ – помещение, для проведения осмотра поступающих больных. ТЕКСЕРУ КАБИНЕТІ – ауруханаға түсетін науқастарды тексеруге арналған үй-жай.
СОБСТВЕННИК РЫНКА –юридическое и/или физическое лицо с правом владения, пользования, распоряжения имуществом рынка с целью предоставления торговых мест и оказания других видов услуг для осуществления торговой деятельности, действующее в соответствии с законодательством Республики Казахстан. БАЗАР ИЕСІ –  бұл Қазақстан Республикасының  заңнамасына сәйкес әрекет ететін  сауда қызметін жүзеге асыру үшін  сауда орындары мен басқа да қызмет көрсету мақсатында базар мүлкіне иелік етуге, пайдалануға, билік етуге  құқығы бар заңды немесе жеке тұлға.
СОЛЛЮКС – настольная лампа накаливания, используется для лечебного применения инфракрасного излучения. СОЛЛЮКС – инфрақызыл сәулелерді емдік мақсатта пайдаланатын, үстел үстіне қоюға арналған қыздырғыш шам.
СОЛЯРИЙ – помещение (площадка), оборудованная для приема солнечных ванн. СОЛЯРИЙ – күн ваннасын қабылдауға арналған жабдықталған үй-жай (алаң).
СПЕЦИАЛИСТ ИНФЕКЦИОННОГО КОНТРОЛЯ – врач-эпидемиолог и специально обученная медицинская сестра, которые выполняют эпидемиологический надзор в медицинской организации. ЖҰҚПАЛЫ АУРУЛАРДЫ БАҚЫЛАЙТЫН МАМАН – медициналық ұйымдарда эпидемиологиялық қадағалауды жүзеге асыратын эпидемиолог дәрігер немесе арнайы оқытылған медбике.
СПОНЖИК – приспособление из мягкой ткани в виде подушечки, шарика для нанесения крема, пудры, теней. СПОНЖИК – далап ұнтағын, кремді, бет бояуын жағу үшін қолданатын жұмсақ тіннен жасалған кішкентай жастықшалар мен домалақ түйіндер.
СРЕДА КОНТРОЛИРУЕМАЯ – среда производственных помещений, в которой содержание механических и живых частиц поддерживается на определенных уровнях.
 
БАҚЫЛАУҒА АЛЫНҒАН ОРТА – механикалық және тірі бөліктердің сақталуын белгілі бір деңгейде ұстап тұратын өндірістік үй-жайдың ортасы.
СРЕДНЕСУТОЧНАЯ ТЕМПЕРАТУРА НАРУЖНОГО ВОЗДУХА – средняя величина температуры наружного воздуха, измеренная в определенные часы суток через одинаковые интервалы времени. СЫРТҚЫ АУАНЫҢ ТӘУЛІКТІК ОРТАША ТЕМПЕРАТУРАСЫ – тәулік ішіндегі белгілі бір сағаттарда, бірдей уақыт ішіндегі сыртқы ауа температурасының орташа деңгейі.
СРЕДСТВА ГИГИЕНЫ ПОЛОСТИ РТА – это любые вещества или средства, предназначенные для контакта с зубами или слизистой оболочкой ротовой полости с целью их очищения, профилактики и дезодорирования, но не отнесенные к разряду лекарственных препаратов.  АУЫЗ ҚУЫСЫ ГИГИЕНАСЫНЫҢ ҚҰРАЛДАРЫ – бұл тістің немесе ауыз қуысының шырышты қабатын тазарту, профилактикалық және иісін кетіру мақсатымен, онымен қатынаста болатын, бірақ дәрілік препараттардың қатарына жатпайтын кез келген заттар немесе құралдар.
СРОК ГОДНОСТИ – период времени, по истечении которого пищевой продукт считается непригодным для использования по назначению. ЖАРАМДЫЛЫҚ МЕРЗІМІ – белгіленген уақыт өткеннен кейінгі азық-түлікті белгілі мақсатқа қолдануға жарамсыздығын анықтайтын уақыт кезеңі.
СРОК РЕАЛИЗАЦИИ – дата до которой пищевой продукт может предлагаться любому потребителю для использования по назначению и до которой он не теряет своих потребительских характеристик.
 
САТУ МЕРЗІМІ – бұл азық-түлік өнімінің кез келген тұтынушыға белгілі бір мақсатта пайдалануға ұсынылатын және аталған күнге дейін өзінің тұтыну қасиеттерін жоғалтпайтын уақыт.
 
СРОК ХРАНЕНИЯ – период, в течение которого пищевой продукт при соблюдении установленных условий хранения сохраняет все свои свойства, указанные в нормативных документах. САҚТАУ МЕРЗІМІ – тағам өнімдерінің белгіленген сақтау уақытын және жағдайларын орындау барысында нормативтік құжаттардағы көрсетілген өзінің барлық қасиеттерін сақтайтын кезең.
СРОК ХРАНЕНИЯ И РЕАЛИЗАЦИИ – период, в течение которого пищевой продукт при соблюдении установленных условий хранения сохраняет все свои свойства, указанные в нормативной документации или договоре купли-продажи. САҚТАУ ЖӘНЕ САТУ МЕРЗІМІ – сақтау жағдайы дұрыс болғанда, тамақ өнімі өзінің барлық қасиеттерін сақтайтын нормативтік құжатта көрсетілген уақыт кезеңі.
СТАНДАРТЫ ИНФЕКЦИОННОГО КОНТРОЛЯ – требования к организации системы инфекционного контроля и проводимых мероприятий. ЖҰҚПАЛЫ АУРУЛАРДЫ БАҚЫЛАУДЫҢ СТАНДАРТТАРЫ – жұқпалы ауруларды бақылау мен өткізілетін іс-шаралар жүйелерінің ұйымдастырылуына қойылатын талаптар.
СТВОР – участок реки, на котором располагаются сооружения гидроузла, обеспечивающие подъем уровня воды и воспринимающие ее напор. ӨЗЕННЕН СУ АЛАТЫН АУМАҚ – су деңгейі мен қарқынына қарсы тұра алатын гидротүйінінің құрылымы орналасқан өзен арнасының бір бөлігі.
СТЕРИЛИЗАЦИЯ – полное уничтожение всех видов возбудителей, в том числе спор, путем воздействия на них физическим, химическим, термическим или смешанными способами. СТЕРИЛЬДЕУ – қоздырғыштардың барлық түрлерін, оның ішінде ұсақ ұрықтарды оларға физикалық, химиялық, термиялық немесе аралас әдістермен әсер етіп толық жою.
СТЕРИЛИЗАЦИЯ ТЕРМИЧЕСКАЯ – процесс, при котором продукт стерилизуется в своей конечной емкости. ТЕРМИЯЛЫҚ СТЕРИЛЬДЕУ  – өнімді соңғы салынған ыдысында стерилдеу процесі.
СТИХИЙНАЯ ТОРГОВЛЯ – места где производится торговля товарами различного назначение не имеющие разрешение официальных госучреждений и не соблюдающие санитарные правилы нормы торговли. РЕТСІЗ САУДА – тиісті мемлекеттік мекемелерден рұқсат берілмеген және санитарлық норма ережелерін сақтамайтын түрлі тауарлар сататын орын.
СТОЙЛО – помещения для содержания дойных коров. СИЫР ҚОРА (СТОЙЛО) – сауылатын сиырларды қамайтын қора.
СТОМАТОЛОГИЧЕСКАЯ ОРГАНИЗАЦИЯ – физические и юридические лица независимо от форм собственности, занимающиеся медицинской деятельностью по оказанию терапевтического. хирургического, ортопедического, ортодоптического лечения зубов и полости рта. ТІС ЕМДЕУ ҰЙЫМЫ – меншік нысанына қарамастан, тіс пен ауыз қуысын медициналық, терапевтік, хирургиялық, ортапедтік, ортодопты
қызмет көрсету бойынша медициналық қызметпен айналысатын жеке немесе заңды тұлғалар.
СУБЪЕКТ ТОРГОВОЙ ДЕЯТЕЛЬНОСТИ – это физическое или юридическое лицо, осуществляющее в установленном законодательством Республики Казахстан порядке торговую деятельность. САУДА ҚЫЗМЕТІНІҢ СУБЪЕКТІСІ  – Қазақстан Республикасы заңнамасында көзделген тәртіпте сауда қызметін іске асырушы жеке немесе заңды тұлға.
СУБЪЕКТЫ ЗДРАВООХРАНЕНИЯ – организации здравоохранения и физические лица, занимающиеся частной медицинской практикой. ДЕНСАУЛЫҚ САҚТАУ СУБЪЕКТІЛЕРІ – жекеменшік медицина тәжірибесімен айналысатын денсаулық сақтау ұйымдары мен жеке тұлғалар.
СУЛЬФИТРЕДУЦИРУЮЩИЕ КЛОСТРИДИИ – спорообразующие анаэробные палочковидные бактерии, редуцирующие сульфиты до сульфидов.
 
СУЛЬФИТРЕДУЦИРЛЕЙТІН КЛОСТРИДИЙЛЕР – сульфиттерді сульфидке дейін редуцирлейтін спора түзуші анаэробты таяқша тәрізді бактериялар.
 
СУММАРНАЯ УЧЕБНАЯ НАГРУЗКА – сумма учебных часов с часами, выделяемыми на проведение факультативных и секционных занятий, кружков и других. ОҚУ ЖҮКТЕМЕСІНІҢ ЖИЫНТЫҒЫ – факультетті, секциялық сабақтарды және үйірме жұмыстарын өткізуге бөлінген оқыту сағаттарының жиынтығы.
СУСЛО – водный раствор солода, предназначенный для сбраживания. СЫРА АШЫТҚЫСЫ – ашытуға қойылған уыттың сулы ерітіндісі.
СЫРОСТЬ – появляется при недостаточной просоленности и созревания рыбы – в жабрах может быть сукровица, около позвоночника выделяется несвернувшаяся кровь – нарушение технологии.
 
ДЫМҚЫЛДЫҚ – балықтың жеткілікті тұздалмауы, толық пісіп жетілмеуі, желбезектерінде сарысу мен омыртқа жотасында тазартылмаған қан бөліну мен дайындау технологиясы бұзылу салдарынан пайда болады.
СЫРЬЕ ЖИВОТНОГО ПРОИСХОЖДЕНИЯ – шкура, шерсть, щетина, пушнина, пух, перо, эндокринные железы, внутренности, кровь, кости, рога, копыта, другие продукты, получаемые от животных, предназначенные на корм животным и (или) используемые в промышленности. ЖАН-ЖАНУАРЛАРДАН АЛЫНАТЫН ШИКІЗАТТАР – тері, жүн, қыл, аң терісі, түбіт, қауырсын, іштен сөл бөлетін бездер, ішек-қарын, қан, сүйек, мүйіз, бақай және мал азығы үшін және (немесе) өндірісте қолданылатын басқа өнімдер.
 

 

Т

ТАТУИРОВКА (ТАТУАЖ) – нанесение на тело узоров и рисунков, путем наколов на коже и введение в них краски. ТАТУИРОВКА (ТАТУАЖ) – теріні шанши тесіп, оған бояу жіберу арқылы адам денесіне өрнек пен сурет салу.
ТВЕРДЫЕ ОТБРОСЫ – домовой мусор, отходы от организаций, учреждений, отходы котельных, промышленных предприятий, стройтельный мусор.  ҚАТТЫ ҚАЛДЫҚТАР – үй қоқыстары, ұйымдардан, мекемелерден шығатын қалдықтар, өнеркәсіптік кәсіпорындардың қазандықтарынан шығатын қалдықтар, құрылыс қоқыстары.
ТЕПЛИЦА, ПАРНИК – сооружения для культивирования (выращивания) овощных, цветочных культур, а так же рассады растений. ЖЫЛЫЖАЙ, КӨШЕТЖАЙ – көкөністерді, гүлді дақылдарды, сондай-ақ көшеттерді өсіруге арналған құрылыс.
ТЕПЛОВОЕ СОПРОТИВЛЕНИЕ – теплозащитное свойства материала, характеризующееся временем в часах, в течение которого пройдет 1 ккал тепла через квадратный метр ткани при перепаде температур в один градуса Цельсии (°С) или коэффициентом теплопередачи – единицей, обратной  тепловому сопротивлению. ЖЫЛУЛЫҚ КЕДЕРГІ – белгілі бір уақыт ішінде (сағат) температура бір градус Цельсии (°С) түскенде, бір шаршы метр матадан 1 ккал жылу өтуімен немесе жылу өткізу коэффициентімен сипатталатын материалдың жылу сақтағыш қасиеті.
ТЕРАПИЯ АЭРОИОННО-АЭРОЗОЛЬ, ЭЛЕКТРО-АЭРОЗОЛЬТЕРАПИЯ – лечение вдыханием распыленных в воздухе жидких или твердых лекарственных веществ в форме аэрозоля;
дарсонвализация – метод электролечения, при котором используется импульсный переменный ток высокой частоты (110 килогерц), высокого напряжения (20 киловатт) и малой силы  (0,02 мегаампер).
АЭРОИОНДЫҚ-АЭРОЗОЛЬ ТЕРАПИЯСЫ, ЭЛЕКТР АЭРОЗОЛЬТЕРАПИЯ – ауада шашыраған аэрозоль формасында сұйық немесе қатты дәрілік заттармен дем алу арқылы емделу;
дарсонвализация – жоғары жылдамдықтағы (110 килогерц), жоғары кернеулі (20 киловатт) және күштілігі аз (0,02 мегаампер)  импульсті айнымалы тоқты пайдаланатын электрмен емдеу әдісі.
ТЕРАПИЯ МИКРОВОЛНОВАЯ – применение с лечебной целью электромагнитного поля сверхвысокой частоты. ҚЫСҚАТОЛҚЫНДЫ ТЕРАПИЯ – жиілігі жоғары  электромагниттік өрісті емдік мақсатта пайдалану.
ТЕРАПИЯ УЛЬТРАВЫСОКОЧАСТОТНАЯ – лечебное использование электрической составляющей переменного электромагнитного поля высокой и ультравысокой частот. УЛЬТРА ЖОҒАРЫ ЖИІЛІКТІ ТЕРАПИЯ – жоғары және ультра жоғары жиілікті ауыспалы электромагниттік өрісті құрайтын қуатты емдік мақсатта пайдалану.
 
ТЕРМОГРАММА – графическое  изображение процесса термической обработки колбас.  ТЕРМОГРАММА – шұжықты ыстықпен өңдеуден өткізу процесінің графикалық бейнесі.
ТЕРРАТОГЕННОЕ ДЕЙСТВИЕ – способность веществ или факторов вызвать аномалии и пороки развития. ТЕРРАТОГЕНДІК ӘСЕР – факторлар немесе заттардың  ауытқушылық және кемістік тудыратын қасиеті.
ТЕХНИЧЕСКИЙ РЕГЛАМЕНТ – нормативный документ, устанавливающий обязательные требования либо непосредственно, либо путем ссылки на стандарт или правила, либо путем включения содержания этих документов. ТЕХНИКАЛЫҚ РЕГЛАМЕНТ – стандарт пен ережеге  тікелей немесе сілтеме жасау арқылы міндетті талаптарды белгілейтін немесе осы құжаттардың мазмұнын қамтитын  нормативтік құжат.
ТЕХНОЛОГИЧЕСКИЙ БРАК – продукция, не подлежащая использованию на пищевые цели. ТЕХНОЛОГИЯЛЫҚ ЖАРАМСЫЗ ӨНІМ – тағамдық мақсатта қолдануға жарамсыз өнім.
ТЕХНОЛОГИЧЕСКОЕ ОБОРУДОВАНИЕ – совокупность механизмов, машин, устройств, приборов, необходимых для работы производства. ТЕХНОЛОГИЯЛЫҚ ЖАБДЫҚ – өндірістің жұмыс істеуіне керекті механизмдер, машиналар, құрылғылар, құралдар жиынтығы.
ТОВАРНОЕ СОСЕДСТВО – условия, исключающие совместное хранение и реализацию сырых и готовых продуктов, предотвращающие их загрязнение и проникновение посторонних запахов, отражающихся на качестве товара. ТАУАРЛЫҚ КӨРШІЛЕСТІК – шикі және піскен өнімдердің ластануына және жағымсыз иісті сіңіруіне жол бермеу мақсатында, олардың бірге сақталуын және сатуын болдырмау жағдайлары.
ТОВАР – любой, не изъятый из оборота продукт труда, предназначенный для продажи или обмена. ТАУАР – сатуға немесе айырбастауға арналған айналымнан алып тасталмаған кез келген еңбек өнімі.
ТОВАРЫ ДЕТСКОГО АССОРТИМЕНТА – белье нательное и постельное, подгузники, верхнее платье, зимняя одежда, чулочно-носочные изделия, головные уборы, перчатки, варежки, обувь для всех сезонов года. БАЛАЛАР ТАУАРЛАРЫНЫҢ ТҮРЛЕРІ – іш киімдер және төсек әбзелдері, жаялық, көйлек, қысқы киім, шұлық-ұйық бұйымдары, бас киімдер, биялай, қолғап, жылдың барлық мезгілдеріне арналған аяқ киімдер.
ТОРГОВАЯ ДЕЯТЕЛЬНОСТЬ – предпринимательская деятельность физических и юридических лиц, направленная на осуществление купли-продажи товаров. САУДА ҚЫЗМЕТІ – тауарлар сауда-саттығымен айналысуға бағытталған жеке немесе заңды тұлғалардың кәсіпкерлік қызметі.
ТОРГОВЛЯ ОПТОВАЯ – предпринимательская деятельность по реализации товаров, предназначенных для последующей продажи или иных целей, не связанных с личным, семейным, домашним и иным подобным использованием. КӨТЕРМЕ САУДА – жеке, отбасылық, үйге және осыған ұқсас пайдаланумен байланысты емес, сату немесе басқа да мақсаттарға арналған тауарларды сату жөніндегі кәсіпкерлік қызмет.
ТОРГОВЛЯ РОЗНИЧНАЯ – предпринимательская деятельность по продаже товаров потребителям для их личного использования. БӨЛШЕК САУДА – тұтынушылардың жеке мақсаттарына пайдаланылатын тауарларды сату бойынша кәсіпкерлік қызметі.
ТОРГОВОЕ МЕСТО НА РЫНКЕ – зона работы продавца (продавцов), оборудованное прилавком для расположения товаров, торгового инвентаря и хранения запаса товаров, предназначенных для продажи. Торговое место должно соответствовать необходимым санитарно-техническим условиям с учетом ассортимента реализуемых товаров. БАЗАРДАҒЫ САУДА ОРНЫ – сатуға арналған тауарлардың орналасуына қажетті сауда керек-жарақтары мен азық-түлік қорларын сақтауға арналған сөрелермен жабдықталған сатушының (сатушылардың) жұмыс аймағы. Сауда орны сататын тауардың ассортиментін есепке ала отырып, тиісті санитарлық-техникалық жағдайларға сәйкес келуі керек.
ТОРГОВЫЙ АВТОМАТ – автоматизированное устройство, предназначенное для продажи товаров. САУДА АВТОМАТЫ – тауарларды сатуға арналған автоматтандырылған құрылғы.
ТОРГОВЫЙ ИНВЕНТАРЬ – предметы, предназначенные для осуществления торговой деятельности. САУДА ҚҰРАЛ-ЖАБДЫҒЫ – сауда қызметін іске асыруға арналған заттар.
ТОРГОВЫЙ МИНИ-РЫНОК –  рынок, количество торговых мест которого не превышает 25, предназначенный для продажи товаров штучно в заводской упаковке (таре), а также товаров, не требующих специальных условий хранения товаров. САУДА ЖАСАЙТЫН ШАҒЫН БАЗАР – сауда орындары 25-тен аспайтын, тауарларды зауыттық орамада даналап және арнайы сақтау шартын талап етпейтін тауарларды сатуға арналған базар.
ТОРГОВЫЙ ОБЪЕКТ – имущественный комплекс, используемый субъектами для осуществления торговой деятельности. К торговым объектам относятся: торговый дом, магазин, выносной прилавок, автолавка, палатка, киоск, торговый автомат.
 
САУДА ОБЪЕКТІСІ – сауда-саттықты жүзеге асыру үшін сауда субъектілері пайдаланатын мүліктік кешен. Сауда объектілеріне: сауда үйі, дүкен, шығарылатын сауда сөресі, автодүкен, сауда шатыры, дүңгіршек, сауда автоматы жатады. 
ТОРГОВЫЙ РЫНОК – обособленный имущественный комплекс с централизацией функций хозяйственного обслуживания территории, управления и охраны, действующий на постоянной основе, изолированный от прилегающей территории, предназначенный для торговой деятельности и обеспеченный площадкой для стоянки автотранспортных средств в пределах границ своей территории. САУДА БАЗАРЫ – сауда қызметін іске асыруға және өз аумағының шегінде автокөлік тұрағына арналған алаңмен қамтамасыз етілген, іргелес аумақтан оқшауланған, аумақта шаруашылық және басқару мен күзеттің орталықтандырылған қызметтері үнемі жұмыс істейтін өзіндік мүліктік кешен.
ТОЧКА ОТБОРА ПРОБЫ – отраженное в документах место в контролируемой зоне, где производится отбор пробы для дальнейших микробиологических исследований. Точка выбирается, исходя из потенциального влияния на стерильность продукта. СЫНАМА АЛУ НҮКТЕСІ – одан әрі микробиологиялық зерттеулерге сынама алу жүргізілетін құжаттарда көрсетілген  бақыланатын аймақтағы орын. Нүкте өнімнің стерилденуіне ықтимал ықпал ететін орыннан тыс таңдалады.
ТРЕМАТОДЫ – среди них некоторые образуют цисты в ткани рыбы (опасны), другие развиваются в рыбе в половозрелую форму (не опасны). Погибают при замораживании при температуре ниже -18°С и при тепловой обработке. ТРЕМАТОДТАР – олардың ішінде кейбіреуі балық тінінде цистілер түзеді (қауіпті), ал басқалары балықта жартылай жетілген формада (қауіпті емес) дамиды. Бұлар -18ºС төмен температурада мұздатқанда және жылумен өңдеген кезде өледі.
 

У

 
УДЕЛЬНАЯ ПРОИЗВОДИТЕЛЬНОСТЬ БАКТЕРИЦИДНОГО ОБЛУЧАТЕЛЯ – количественная оценка эффективности использования электрической энергии, потребляемой из питающей сети облучателем, для достижения заданного уровня бактерицидной эффективности в единице объема воздушной среды (отношение производительности облучателя к мощности облучателя). БАКТЕРИЦИДТІК СӘУЛЕЛЕНДІРГІШ ӨНІМДІЛІГІНІҢ ҮЛЕС САЛМАҒЫ – ауа көлемінде белгіленген деңгейдегі бактерицидтік деңгейге жету үшін сәулелендіргіштің қуат алу желісінен пайдаланатын электр энергиясын қолдану тиімділігінің сандық бағасы (сәулелендіргіш өнімділігінің сәулелендіргіш қуатына қатынасы).
УДОСТОВЕРЕНИЕ КАЧЕСТВА И БЕЗОПАСНОСТИ ПИЩЕВЫХ ПРОДУКТОВ – документ, которым изготовитель (поставщик) пищевых продуктов удостоверяет соответствие качества и безопасности партии пищевых продуктов требованиям нормативных, технических документов. ТАМАҚ ӨНІМДЕРІНІҢ САПАСЫ МЕН ҚАУІПСІЗДІГІНІҢ КУӘЛІГІ – тамақ өнімдерін дайындап шығарушы (жеткізуші) тамақ өнімдері тобының сапасы мен қауіпсіздігінің нормативтік, техникалық құжаттардың талаптарына сәйкестігін растайтын құжат.
УЛЬТРАВЫСОКОЧАСТОТНАЯ ТЕРАПИЯ – лечебное использование электрической составляющей переменного электромагнитного поля высокой и ультравысокой частот. УЛЬТРА ЖОҒАРЫ ЖИІЛІКТІ ТЕРАПИЯ – емдеу мақсатында айнымалы электрмагнитті өрістің жоғары және ультражоғары жиіліктегі электр қуатын қолдану.
УЛЬТРАЗВУКОВАЯ ТЕРАПИЯ – применение в лечебных целях упругих механических колебаний с частотой от 500 килогерц выше. УЛЬТРАДЫБЫС ТЕРАПИЯСЫ – емдеу мақсатында 500кГц жиіліктегі серіппелі механикалық толқындарды қолдану.
УЛЬТРАФИОЛЕТОВОЕ БАКТЕРИЦИДНОЕ ИЗЛУЧЕНИЕ – электромагнитное излучение ультрафиолетового диапазона длин волн в интервале от 205 нм до 315 нм. УЛЬТРАКҮЛГІН БАКТЕРИЦИДТІК СӘУЛЕЛЕНДІРУ –  толқын ұзындығы 205 нм-ден 315 нм аралығындағы ультракүлгін диапазонында электромагниттік сәулелендіру.
УЛЬТРАФИОЛЕТОВОЕ ИЗЛУЧЕНИЕ – электромагнитные волны в диапазоне 0,4-0,2 микрометра, используемые для обеззараживания воды, воздуха помещений. УЛЬТРАКҮЛГІН СӘУЛЕЛЕНДІРУ – диапазоны 0,4-0,2 микрометр болатын электромагнитті толқынды суды, үй-жайдағы ауаны залалсыздандыру үшін пайдалану.
УКУПОРОЧНЫЙ КОЛПАЧОК (КРОНЕН – ПРОБКА) – специальная пробка для укупорки бутылок, препятствующая выходу газа. ТЫҒЫНДАҒЫШ ҚАЛПАҚША (КРОНЕНДІК ТЫҒЫН) – газдың шығуына кедергі жасайтын, бөтелкені берік тығындауға арналған арнайы тығын.
УПОЛНОМОЧЕННЫЙ ОРГАН В ОБЛАСТИ ЗДРАВООХРАНЕНИЯ – центральный исполнительный орган Республики Казахстан, осуществляющий руководство в области охраны здоровья граждан, медицинского и фармацевтического образования. ДЕНСАУЛЫҚ САҚТАУ САЛАСЫНДАҒЫ ӨКІЛЕТТІ ОРГАН – азаматтардың денсаулығын қорғау, медициналық және фармацевтикалық білім беру саласында басшылық етуші Қазақстан Республикасындағы орталық атқарушы орган.
УРОВЕНЬ ЗАГРЯЗНЕНИЯ − абсолютная или относительная величина содержания в среде загрязняющих веществ. ЛАСТАНУ ДЕҢГЕЙІ − қоршаған ортадағы ластанғыш заттардың абсолютті немесе салыстырмалы мөлшері.
УРОВЕНЬ ДЕЙСТВИЯ – установленный критический уровень содержания микробов или механических частиц, требующий немедленного вмешательства и корректирующих действий, если он превышен. ӘРЕКЕТ ЕТУ ДЕҢГЕЙІ – саны  шектен асқан болса, оларға тез арада араласу мен түзету әрекеттерін қажет ететін микробтардың немесе оның механикалық бөліктері құрамының белгіленген              өлшемдік дейгейі.
УРОВЕНЬ ЗВУКА – логарифмический показатель переменной составляющей давления воздуха или газа, возникающей в результате звуковых колебаний во всем слышимом диапазоне частот, обозначение – L, дБА. ДЫБЫС ДЕҢГЕЙІ – барлық естілетін жиіліктер ауқымында дыбыстардың ауытқуынан пайда болатын, ауа немесе газдың қысымынан тұратын айнымалы логарифмдік көрсеткіш, белгіленуі – L, дБА.
УРОВЕНЬ ТРЕВОГИ – установленный докритический уровень содержания микробов или механических частиц, дающий раннее предупреждение о возможном отклонении от нормальных рабочих условий производства, не требующий немедленного вмешательства и исправляющих действий, но который является поводом для проведения дополнительных контролей. ДАБЫЛ ДЕҢГЕЙІ – тез арада араласуды және түзету әрекеттерін қажет етпейтін, алайда қосымша бақылау жүргізуге себеп болатын  өндірістің дұрыс жұмыс жағдайының ауытқу мүмкіндігін алдын ала ескертетін, микробтардың немесе оның механикалық бөліктерінің құрамының белгіленген өлшеулі деңгейге дейінгі қауіп деңгейі.
УРОВЕНЬ ШУМА ПРЕДЕЛЬНО-ДОПУСТИМЫЙ – это уровень фактора, который при ежедневной работе (не более сорока часов в неделю), в течение всего рабочего стажа, не должен вызывать заболеваний или отклонений в состоянии здоровья, обнаруживаемых современными методами исследований, в процессе работы или в отдаленные сроки жизни настоящего и последующего поколений. ШУЫЛДЫҢ РҰҚСАТ ЕТІЛГЕН ДЕҢГЕЙІ – жұмыс процесінде немесе қазіргі және келесі болашақ ұрпақ өмірін зерттеудің қазіргі заманғы әдістерімен анықтау кезінде күнделікті жұмыста (аптасына кем дегенде қырық сағат) барлық жұмыс өтілі кезінде ауру мен ауытқу тудырмауы тиіс фактор деңгейі.
УРОВНИ ЗВУКОВОГО ДАВЛЕНИЯ – логарифмические показатели переменной составлющей давления воздуха или газа, возникающей в результате звуковых колебаний в отдельно взятом участке слышимого диапазона (спектра). ДЫБЫС ҚЫСЫМЫНЫҢ ДЕҢГЕЙЛЕРІ – естілетін ауқымдағы (спектрдегі) жеке алынған учаскеде дыбыстардың ауытқуынан пайда болатын, ауа немесе газдың қысымынан тұратын айнымалы логарифмдік көрсеткіш.
УСЛОВНО-ГОДНОЕ МЯСО – туши от больных животных, допускаемые в пищу только после обеззараживания (проваривание, изготовление колбасных изделий, консервов, обезвреживание финнозного мяса замораживанием или посолом). ШАРТТЫ ТҮРДЕГІ ЖАРАМДЫ ЕТ – ауырған малдардың залалсыздандырылғаннан (пісірген өнімдерді, шұжық өнімдерін, консервілерді, етті мұздату немесе тұздау арқылы залалсыздандырылғаннан кейінгі) кейін пайдалануға рұқсат етілген ұшасы.
УСЛОВИЯ ОБЕЗЗАРАЖИВАНИЯ ПОМЕЩЕНИЯ – обеззараживание в присутствии или отсутствии людей в помещении. ҒИМАРАТТЫ ЗАЛАЛСЫЗДАНДЫРУ ЖАҒДАЙЫ – ғимаратта адамдардың болуы немесе болмауы жағдайында залалсыздандыру.
УСЛОВИЯ ХРАНЕНИЯ – заранее установленный специальный порядок хранения (пониженная температура и влажность окружающего воздуха, определенный световой режим). САҚТАУ ШАРТТАРЫ – алдын ала арнайы бекітілген сақтау тәртібі (төмендетілген температура және қоршаған ауаның ылғалдылығы, белгілі жарықтандыру тәртібі).
УЧАСТОК ЗАРАЖЕНИЯ местность, где проявляется поражающее действие ОВ, радиоактивных веществ (РВ), боевых биологических средств (БС). Характеризуется размерами, видом ОВ (РВ, БС), способом его применения и временем поражающего действия. У.з. ОВ, кроме того, характеризуется плотностью заражения, а У.з. РВ — степенью радиоактивного заражения. ЗАҚЫМДАНҒАН УЧАСКЕ (аудан) − УЗ, радиобелсенді заттардың (РЗ), соғыс биологиялық құралдарының (БҚ) бүлдіру әсері пайда болған жер. УЗ (РЗ, БҚ) түріне, көлеміне, қолданылу тәсілі мен бүлдіру уақытына  қарай сипатталады. Сондай-ақ УЗ-мен зақымданған бөлік жұғу тығыздығына, ал РЗ-мен зақымданған бөлік – радиобелсенді ластану деңгейіне қарай сипатталады.
УЧЕБНЫЕ ЗАВЕДЕНИЯ – организации начального профессионального образования, среднего профессионального, высшего профессионального образования. ОҚУ ОРЫНДАРЫ – бастауыш кәсіби білім беретін, орта кәсіби білім беретін, жоғарғы кәсіби білім беретін ұйымдар.
УЧЕБНАЯ НАГРУЗКА – число часов учебных занятий учащегося в учебном заведении за принятую в учебном заведении учебную неделю. ОҚУ ЖҮКТЕМЕСІ – оқыту орнындағы оқитындарға берілетін қабылданған сабақтың бір апталық сағат саны.
УТИЛИЗАЦИЯ ПИЩЕВЫХ ПРОДУКТОВ – процедура отнесения пищевых продуктов к непригодным, не отвечающим требованиям нормативных документов и представляющим угрозу для жизни и здоровья людей, а также окружающей среды, и их уничтожение. ТАМАҚ ӨНІМДЕРІН КӘДЕГЕ ЖАРАТУ – тамақ өнімдерін жарамсыз, нормативтік құжаттардың талаптарына жауап бермейтін және адам өмірі мен денсаулығына, қоршаған ортаға қауіп келтіретін заттардың қатарына қосу әрекеті және оларды жою.
 

 

Ф

 
ФАКТОРЫ РИСКА – элементы окружающей среды, принимающие участие в передаче возбудителя инфекции. ҚАТЕР ФАКТОРЛАРЫ – инфекция қоздырығышын тасымалдауға қатысатын қоршаған орта элементтері.
ФАЛЬСИФИКАЦИЯ – один из возможных результатов идентификации, поэтому очень важно для санитарного врача своевременное выявление и подтверждение подделки товаров. БҰРМАЛАУ – сәйкестендірудің ықтимал нәтижелерінің бірі, сондықтан санитар дәрігер үшін тауардың жасандылығын уақытысында анықтау мен растаудың маңызы ерекше.
ФИЗИОТЕРАПИЯ – использование природных и физических факторов (электромагнитное, световое, лазерное, тепловое излучение, ультразвуковые колебания и другие воздействия) в лечебных целях. ФИЗИОТЕРАПИЯ – емдеу мақсатында табиғи және физикалық (электрмагниттің, жарықтың, лазердің, жылу көздерінің сәулесімен, ультрадыбыстық толқынды және басқа да әсерлерді) факторларды қолдану.
ФЛОКУЛЯНТ – специальное вещество, добавляемое для осуществления процесса флокуляции. ФЛОКУЛЯНТ – флокуляция процесін жүзеге асыру үшін қосылатын арнайы зат.
ФЛОКУЛЯЦИЯ – процесс объединения коллоидных частиц в рыхлые, хлопьевидные агрегаты. ФЛОКУЛЯЦИЯ – коллоидты бөлшектердің борпылдақ, үлпек тәріздес агрегаттарға бірігу процесі.
ФЛОРА ОКРУЖАЮЩАЯ –  микроорганизмы, выделенные из производственной среды совокупностью микробиологических методов исследования. ҚОРШАҒАН ӨСІМДІКТЕР ДҮНИЕСІ – өндірістік ортадан зерттеудің микробиологиялық әдістерінің жиынтығы арқылы алынатын микроорганизмдер.
ФЛОТАЦИЯ – процесс разделения мелких, твердых частиц, при обработке минералов, основанный на различии их в смачиваемости водой. ФЛОТАЦИЯ – ұсақ және қатты бөлшектердің сумен дымқылдағыштығының айырмашылығына негізделген, минералмен өңдеу кезіндегі олардың бөліну процесі.
ФЛОТОРЕАГЕНТ – вещество, применяемое при процессе флотации. ФЛОТОРЕАГЕНТ – флотация процесінде қолданылатын зат.
ФОРС-МАЖОР − неотвратимое событие, чрезвычайные обстоятельства (например, стихийное бедствие), освобождающие полностью или частично от исполнения договорных обязательств сторон. ФОРС-МАЖОР − шарт жасасқан тараптар міндеттерінен толық немесе жартылай босатылатын дүлей күштер, төтенше жағдайлар (мысалы, зілзалалар).
ФОСФОТАЗА – фермент, используемый для контроля качества пастеризации молока при его нагревании до 70°С. ФОСФОТАЗА – сүтті 70°С дейін қыздыру кезінде пастерлеу сапасын бақылау үшін қолданылатын фермент.
ФОТАРИЙ – помещение, оборудованное для проведения группового ультрафиолетового облучения людей с профилактической целью. ФОТАРИЙ – аурудың алдын алу мақсатында адамдарды ультракүлгін сәулелендіру арқылы емдеуге арналған үй-жай. 
ФРИЗЕР – оборудование, предназначенное для изготовления мороженого. ФРИЗЕР – балмұздақ дайындауға арналған жабдық.
ФРИЗЕРОВАНИЕ – технологический процесс охлаждения молочной смеси для мороженого с одновременным ее взбиванием. ФРИЗЕРЛЕУ – балмұздаққа арналған сүт  қоспасын көпсіте отырып, салқындатудың технологиялық процесі.
ФУКСИН – появляются красноватые пятна за счет сохранения галофильных бактерии в соли. ФУКСИН – тұзда галофильді бактериялардың сақталуы салдарынан қызыл дақтар пайда болады.
ФУМИГАНТЫ – жидкие, твердые, газообразные химические препараты, предназначенные для уничтожения вредителей и возбудителей болезней сельскохозяйственных растений, путем отравления ядовитыми парами, газами и аэрозолями. ФУМИГАНТТАР – сұйық, қатты және газ күйіндегі химиялық дәрмектерді пайдалану арқылы ауылшаруашылық зиянкестерін және өсімдіктердің ауру қоздырғыштарын жою үшін улы бу немесе газ және аэрозоль күйінде қолданылатын химиялық заттар.
ФУМИГАЦИЯ – насыщение воздуха фумигантами с целью уничтожения вредителей и возбудителей болезней сельскохозяйственных растений. ФУМИГАЦИЯ – ауаны ауылшаруашылық өсімдіктерінің ауру қоздырғыштарынан және зиянкестерінен қорғау үшін қолданатын бу немесе газ тәрізді күйдегі фумиганттармен қанықтыру.
ФУНГИЦИДЫ − химические препараты для уничтожения − возбудителей болезней сельскохозяйственных растений. Фунгициды вносят в почву, ими протравливают семена, проводят опыление и опрыскивание растений. ФУНГИЦИДТЕР − ауылшаруашылық өсімдіктердің ауру қоздырғыштарын жоюға арналған химиялық дәрі-дәрмектер. Фунгицидтерді топыраққа араластырады, тұқымдарға құяды, өсімдіктерді тозаңдандырады және бүркеді.
 

Х
 

ХВОСТОВАЯ ПУЛЬПА – смесь твердых хвостовых частиц с водой (гидросмесь). ҚАЛДЫҚ ЕЗІНДІСІ – қатты қалдық бөліктерінің сумен араласқан қоспасы (гидроқоспа).
ХВОСТОВОЕ ХОЗЯЙСТВО – комплекс зданий и сооружений, обеспечивающих безопасное складирование хвостов. ҚАЛДЫҚ ШАРУАШЫЛЫҒЫ – қалдықтардың қауіпсіз қапталуын қамтамасыз ететін ғимараттар мен құрылыстар кешені.
ХВОСТОХРАНИЛИЩЕ – место организованного и безопасного складирования хвостов. ҚАЛДЫҚТАРДЫ САҚТАЙТЫН ОРЫН – қалдықтарды ұйымдастырылған және қауіпсіз жағдайда орналастырған орын.
 
ХИЛУРИЯ (галактурия) – патологическое состояние: примесь лимфы в моче.
ХИЛУРИЯ (галактурия) – патологиялық күй: несептегі лимфа араласпасы.
 
ХИМИОПРОФИЛАКТИКА – метод предупреждения инфекционных заболеваний с помощью химиотерапевтических средств, обладающих специфическим действием на соответствующих возбудителей (напр., X. малярии в эндемичных по малярии регионах).
ХИМИОПРОФИЛАКТИКА – тиісті ауру қоздырғыштарына ерекше әсер ететін химиотерапиялық құралдардың көмегімен жұқпалы аурулардың алдын алу әдісі (мысалы, безгек ауруы тарайтын аймақтардағы безгек Х.-сы).
 
ХИМИОТЕРАПИЯ – общее название лекарственных методов лечения инфекционных и опухолевых заболеваний.
ХИМИОТЕРАПИЯ – жұқпалы және ісік ауруларын дәрі-дәрмектермен емдеу әдістерінің жалпы атауы.
ХЛАМИДИОЗЫ – группа инфекционных болезней (антропонозов и зоонозов), вызываемых хламидиями. К ним относят, в частности, трахому, урогенитальный хламидиоз, венерическую лимфогранулему, орнитоз, хламидийную пневмонию. ХЛАМИДИОЗДАР – хламидиялардан туындайтын жұқпалы аурулар (антропоноздар мен зооноздар) тобы. Оларға, атап айтқанда, трахома, урологиялық жыныс хламидиозы, жыныстық қатынас лимфогранулемасы, орнитоз, хламидиялық пневмония жатқызылады.
ХЛОРИРОВАНИЕ ВОДЫ − обработка питьевой воды или сточных вод раствором хлора с целью их обеззараживания. СУДЫ ХЛОРЛАУ − залалсыздандыру мақсатында ауызсуды немесе ағынды суды хлор ерітіндісімен өңдеу.
ХОЛЕРА – особо опасная (карантинная) инфекционная болезнь; вызывается холерным вибрионом (открыт Р. Кохом в 1883). Известна с глубокой древ-ности. Природными очагами X. являются Индия и Бангладеш, откуда она распространяется по всему миру. Начиная с 1817 было 6 пандемий, унесших миллионы жизней. В 1957 началась 7-я пандемия X., вызванная новой разновидностью возбудителя – вибрионом Эль-Тор. ТЫРЫСҚАҚ – ерекше қауіпті (карантинді) жұқпалы ауру; тырысқақ вибрионы (Р.Кох 1883 жылы ашқан) қоздырады. Ежелгі кездерден бері белгілі. Тырысқақтың табиғи ошақтары – Үндістан мен Бангладеш, ол сол жерлерден бүкіл әлемге жайылады. 1817 жылдан бастап миллиондардың өліміне алып келген 6 әлемдік індет болған. 1957 жылы тырысқақтың 7-ші әлемдік індеті басталды, оған ауру қоздырғыштың жаңа түрі – Эль-Тор вибрионы себеп болды.
ХОЛОДИЛЬНЫЙ  ЭЛЕМЕНТ  –   пластиковая   или металлическая емкость прямоугольной формы, с герметически закрывающейся пробкой для заполнения водой, которая замораживается перед использованием и служит для поддержания температуры в контейнере в пределах от плюс 2°С до плюс 8°С. МҰЗДАТҚЫШ ЭЛЕМЕНТ –  пайдаланудан бұрын мұздататын және контейнерде температураны плюс 2ºС пен плюс 18ºС  шамасында ұстап тұратын суды толтыру үшін герметикалық қақпағы бар пластикалық немесе тік бұрышты формадағы ыдыс.
 

Ц

 
ЦЕНТР САНИТАРНО-ЭПИДЕМИОЛОГИЧЕСКОГО НАДЗОРА − специализированное учреждение в системе санитарно-эпидемиологической службы, в обязанности которого входит осуществление государственного санитарного надзора, контроль за санитарным состоянием объектов и ликвидацией инфекционных, паразитарных и профессиональных болез­ней людей. САНИТАРЛЫҚ-ЭПИДЕМИОЛОГИЯЛЫҚ ҚАДАҒАЛАУ ОРТАЛЫҒЫ − міндеттеріне мемлекеттік санитарлық қадағалауды жүзеге асыру, объектілердің санитарлық жағдайын бақылау және адамдардың жұқпалы, паразиттік және кәсіби ауруларын таратпау жұмыстары кіретін санитарлық-эпидемиологиялық қызмет жүйесіндегі арнайы мекеме.
ЦЕНТРАЛИЗОВАННАЯ СИСТЕМА ВОДОСНАБЖЕНИЯ – комплекс устройств, сооружений и трубопроводов, предназначенных для забора, подготовки, хранения, подачи к местам потребления питьевой воды и открытый для общего пользования. СУМЕН ҚАМТАМАСЫЗ ЕТУДІҢ ОРТАЛЫҚТАНДЫРЫЛҒАН ЖҮЙЕСІ  – тұтынатын орындар мен жалпы пайдаланатын ашық жерлерге ауызсу беруге, жинауға, дайындауға, сақтауға арналған қондырғылар, ғимараттар мен құбыр кешені.
ЦЕНТРАЛЬНАЯ РАССТАНОВКА – расстановка мебели и оборудования в центре помещения группами. ОРТАЛЫҚҚА ОРНАЛАСТЫРУ – жиһаздар мен құрал-жабдықтарды үй-жайдың ортасында топтап орналастыру.
ЦЕРЕБРАЛЬНАЯ АМИЛЛОИДНАЯ АНГИОПАТИЯ (лат. сеrеbrum –головной мозг; син. конгофильная ангиопатия) –  патологическое состояние: отложение амилоидного белка в стенках мелких мозговых сосудов, что патоморфологически выявляется при окрашивании красителем конго красным. МИДЫҢ АМИЛОЛОИДТЫ АНГИОПАТИЯСЫ (лат.  сеrеbrum – бас миы; син. конгофильді ангиопатия) – патологиялық күй: амилоидті белоктың мидағы ұсақ тамырлар қабырғаларына жабысуы, оның өзі конгоны қызыл бояумен бояған кезде патоморфологиялық жолмен байқалады.
ЦЕРЕБРАЛЬНОЕ СОЛЕВОЕ ИСТОЩЕНИЕ – патологическое состояние, обусловленное снижением содержания натрия в крови (гипонатриемия) на фоне гиповолемии вследствие усиленной секреции натрийуретических факторов и повышенной потери натрия с мочой. МИДА ТҰЗДЫҢ ТАУСЫЛУЫ – натрийуретикалық факторлардың үдемелі секрециясы және натрийдің несеппен бірге көп шығуының нәтижесінде қан мөлшерінің азаюы салдарынан қанда натрий құрамының азаюы әсер ететін патологиялық күй.
ЦЕРЕБРАЛЬНЫЕ НАСЛЕДСТВЕННЫЕ АРТЕРИОПАТИИ – группа редких наследственных заболеваний, избирательно поражаюших мелкие мозговые артерии. ТҰҚЫМ ҚУАЛАЙТЫН МИ АРТЕРИОПАТИЯСЫ  –  мидағы кейбір ұсақ тамырларды зақымдайтын тұқым қуалайтын сирек аурулар тобы.
ЦЕРЕБРИТ – патологическое состояние: воспалительная инфильтрация мозговой ткани, обычно гнойного характера, вызванная, напр., бактериями или грибками и предшествующая развитию абсцесса мозга. ЦЕРЕБРИТ – патологиялық күй: ми тінінің, мысалы, бактериялардан немесе уақ саңырауқұлақтан  туындайтын және ми абсцесінің асқынуына себеп болатын қабыну инфильтрациясы.
ЦЕФАЛОСПОРИНЫ – бактерицидные антибиотики широкого спектра действия из группы бета-лактамов. ЦЕФАЛОСПОРИНДЕР – бета-лактамдар тобындағы алуан түрлі әсер ететін бактерицидті антибиотиктер.
ЦИТОМЕГАЛИЯ (цитомегаловирусная инфекция) – распространенная инфекционная болезнь; возбудитель – особый вирус. ЦИТОМЕГАЛИЯ (цитомегаловирусты инфекция) – кең тараған жұқпалы ауру; қоздырғышы – ерекше вирус.

 
Ч

ЧЕРВИ ЛЕНТОЧНЫЕ (лентецы) − широкий лентец поражает различные виды пресноводной рыбы. Опасен для человека, вызывает заболевание дифиллоботриоз. ТАСПА ҚҰРТТАР  (лентецтер) – тұщы суда тіршілік ететін балықтардың алуан түрлерін зақымдайтын енді таспа құрт. Адамға қауіпті, дифиллоботриоз ауруын тудырады.
ЧИХАНЬЕ – рефлекторный форсированный выдох, обеспечивающий удаление из верхних дыхательных путей пыли, слизи и др. раздражающих агентов. ТҮШКІРУ – ауаны рефлексті жылдам шығару арқылы жоғарғы тыныс жолдарының тозаңнан, сілемейден және т.б. тітіркендіргіш заттардан тазартылуын қамтамасыз ету.
ЧРЕСКОЖНАЯ ЧРЕСПЕЧЁНОЧНАЯ ХОЛАНГИОГРАФИЯ – метод рентгенодиагностики: рентгенография после чрескожного введения контрастного вещества во внутрипеченочные желчные протоки путем прямой пункции печени. ТЕРІ АРҚЫЛЫ БАУЫР АРҚЫЛЫ ЖАСАЛАТЫН ХОЛАНГИОГРАФИЯ – рентгенодиагностика әдісі: бауыр ішіндегі өт жолдарына бауырды тікелей тесу жолымен тері арқылы контрастілі зат енгізілгеннен кейінгі рентгенография.
ЧУВСТВИТЕЛЬНОСТИ НАРУШЕНИЯ – расстройства восприятия внешних раздражителей, возникающие при поражениях периферийческой или центральной нервной системы.: СЕЗГІШТІКТІҢ БҰЗЫЛУЫ  – сыртқы тітіркендіргіштерді қабылдаудың шеткері немесе орталық жүйке жүйесіне зақым келген кезде бұзылуы.
ЧУМА (лат. реstіlеnnіа – зараза, эпидемия) – острая, особо опасная инфекционная болезнь. ОБА (лат. реstіlеnnіа – жұқпалы ауру, індет) – өте қауіпті жіті жұқпалы ауру.
 

 

Ш

 
ШИРОКОПОЛОСНЫЙ ШУМ – шум с непрерывным спектром шириной более одной октавы. КЕҢЖОЛАҚТЫ ШУ – кеңдігі бір октавадан асатын үздіксіз спектрлі шу.
ШЛАМООТВАЛ – место сбора, хранения шлама. ШЛАМ САҚТАЙТЫН ЖЕР – шламды жинайтын, сақтайтын жер.
ШЛИКЕР – побочный продукт рафинирования свинца. ШЛИКЕР – қорғасын тазартатын қосымша шикізат.
ШЛЮЗ – часть помещении между палатой, отделением и общим коридором больницы. ШЛЮЗ – аурухананың  палата, бөлімшелер мен жалпы дәліз арасындағы үй-жайдың бөлігі.
ШПИГАТ – отверстие в палубе судна для удаления воды за борт. ШПИГАТ – кеменің палубасындағы суды борттың сыртына шығаруға арналған тесік.
ШПРИЦ САМОБЛОКИРУЮЩИЙСЯ – который после одной инъекции автоматически блокируется и становится непригодным для повторного использования. ӨЗІН-ӨЗІ БҰҒАТТАЙТЫН ШПРИЦ – бір еккеннен кейін автоматты түрде бұғаттауға түсіп, келесі пайдалануға жарамсыз болып қалатын шприц.
ШПРИЦ САМОРАЗРУШАЮЩИЙСЯ – шприц, который после одной инъекции приходит в негодность в связи с отмалыванием поршня. ӨЗІН-ӨЗІ ЖОЯТЫН ШПРИЦ – поршенінің сынып қалуына байланысты бір рет еккеннен кейін жарамсыз болып қалатын шприц.
ШУМ – звуки, неблагоприятно действующие на организм человека, мешающие его работе и отдыху. ШУЫЛ – адамның денсаулығына жағымсыз әсер ететін, оның жұмыс істеуіне кедергі келтіретін жағымсыз дыбыс.
ШУМ АКУСТИЧЕСКИЙ – беспорядочные звуковые колебания разной физической природы, характеризующиеся изменениями амплитуды и частоты. АКУСТИКАЛЫҚ ШУЫЛ – амплитудасы  мен жиілігі өзгеріп тұратын әртүрлі физикалық себептерден пайда болған ретсіз дыбыстардың тербелісі.
 
ШУМ ИМПУЛЬСНЫЙ – непостоянный шум, состоящий из одного или нескольких звуковых сигналов, каждый длительностью менее одной секунды, при этом уровни звука, дБА, измеренные на временных характеристиках шумомера «медленно» и «импульс», отличаются не менее, чем на семь дБА. СЕРПІНДІ ШУЫЛ – әрқайсысының ұзақтығы бір секундқа жуық, сонымен қоса шуылөлшегіштің уақытша сипаттамаларында өлшенген «ақырын» және «серпінді»  жеті дБА жуық ерешеленетін дыбыс деңгейі, дБА бір немесе бірнеше дыбыстық сигналдардан тұратын, тұрақсыз шуыл.
ШУМ НЕПОСТОЯННЫЙ – шум, уровень звука которого изменяется во времени более, чем на пять дБА при измерении на временной характеристике шумомера «медленно». ТҰРАҚСЫЗ ШУЫЛ – бес дБА жуық уақытқа өзгеретін дыбыс деңгейі, шуылөлшегіштің уақытша сипаттамасында өлшенгенде «ақырын» болып табылатын шуыл.
ШУМ НИЗКОЧАСТОТНЫЙ – шум, частотные характеристики которого находятся на границе между инфразвуковыми и слышимыми частотами. ТӨМЕН ЖИІЛІКТІ ШУЫЛ – жиілік сипаттамасы инфрадыбыс пен естілетін жиілік арасында болатын шуыл.
ШУМ ПОСТОЯННЫЙ – шум, уровень звука которого изменяется во времени (восемь часов днем и полчаса непрерывно – ночью, в наиболее шумные периоды) не более, чем на пять дБА при измерении на временной характеристике шумомера «медленно». ТҰРАҚТЫ ШУЫЛ – бес дБА жуық уақытқа өзгеретін (ең шуылды кезеңде күндіз сегіз сағат және түнде жарты сағат үздіксіз) дыбыс деңгейі, шуылөлшегіштің уақытша сипаттамасында өлшенгенде «ақырын» болып табылатын шуыл.
ШУМ ШИРОКОПОЛОСНЫЙ – шум с непрерывным спектром шириной более одной октавы. КЕҢ ЖИЕКТІ ШУЫЛ – ені бір  октавадан артық  үздіксіз спектрлі шуыл.
ШУМОВАЯ ХАРАКТЕРИСТИКА – объективный технический показатель параметров шума машины при регламентированных режимах и условиях испытаний. ШУЫЛ СИПАТТАМАСЫ – регламенттелген жұмыс режимінде және сынақ жағдайында машинадан шығатын шуыл параметрлерінің объективті техникалық көрсеткіші.
ШУМОМЕР – прибор для измерений шума. ШУЫЛ ӨЛШЕГІШ – шуды өлшеуге арналған құрал.
 

 

Э

 
ЭКВИВАЛЕНТНОЙ УРОВЕНЬ ЗВУКА – непостоянный шум усредненный по энергии уровень звука, который оказывает на человека аналогичное воздействие, что и постоянный шум такого же уровня. ДЫБЫСТЫҢ БАЛАМА ДЕҢГЕЙІ – дыбыс деңгейінің қуаты бойынша біріктірілген, адамға әсері осы деңгейдегі тұрақты шуылға ұқсас, тұрақты емес шуыл.
ЭКОЛОГИЧЕСКАЯ АВАРИЯ − производственная или транспортная авария, не предусмотренная действующими технологическими регламентами и правилами и сопровождающаяся существенным увеличением воздействия на окружающую среду. ЭКОЛОГИЯЛЫҚ АВАРИЯ − қолданыстағы технологиялық реттемелер мен ережелерде көзделмеген өндірістік немесе көлік авариясы, ол қоршаған ортаға айтарлықтай күшті әсер етеді.
 
ЭКОЛОГИЧЕСКАЯ БЕЗОПАСНОСТЬ − состояние защищенности жизненно важных интересов личности, общества, окружающей природной среды от угроз, возникающих в результате антропогенных и природных воздействий на нее.
 
ЭКОЛОГИЯЛЫҚ ҚАУІПСІЗДІК − антропогендік және табиғи әсер нәтижесінде туындайтын қауіптен, қоршаған табиғи ортаны, қоғамды, тұлғалардың өмірлік маңызды мүдделерін қорғайтын жағдай.
 
ЭКОЛОГИЧЕСКАЯ КАТАСТРОФА − 1) природная аномалия (длительная засуха, массовый мор скота и т.п.), нередко возникающая в результате прямого или косвенного воздействия хозяйственной деятельности человека на природные процессы, приводящая к неблагоприятным экологическим последствиям или даже гибели населения определенного региона; 2) авария технического устройства (атомной электростанции, танкера и т.п.), приведшая к остронеблагоприятным изменениям в природной среде и, как правило, к массовой гибели живых организмов. ЭКОЛОГИЯЛЫҚ АПАТ − 1) табиғи ауытқу (ұзақ қуаңшылық, малдардың жаппай қырылуы және т.б.), зиянды экологиялық зардаптарға немесе тіпті белгілі өңірдегі адамдар өліміне әкелетін табиғи процестерге адамның шаруашылық қызметінің тікелей немесе жанама әсері нәтижесінде жиі туындайды; 2) табиғи ортада шұғыл қолайсыз өзгеріс тудыратын, әдетте тірі организмдердің жаппай өлуіне әкелетін, техникалық қондырғылардың (атом электр станциясы, танкер т.б.) аварияға ұшырауы.
 
 
ЭКОЛОГИЧЕСКАЯ ОПАСНОСТЬ − состояние, угрожающее жизненно важным интересам личности, обществу и окружающей природной среде в результате антропогенных и природных воздействий на нее. ЭКОЛОГИЯЛЫҚ ҚАУІП-ҚАТЕР − антропогендік және табиғи әсер ету нәтижесінде қоршаған ортаға, қоғамға, адамдардың өмірлік маңызды мүдделеріне қауіп төндіретін жағдай.
 
ЭКОЛОГИЧЕСКАЯ СИСТЕМА (ЭКОСИСТЕМА) − единый сложный природный комплекс, в котором живые организмы и неживая материя, связанные между собой обменом веществ и энергией, образуют вместе устойчивую целостность. ЭКОЛОГИЯЛЫҚ ЖҮЙЕ (ЭКОЖҮЙЕ) − бірыңғай күрделі табиғи кешен, онда зат пен қуаттың өзара алмасуына байланысты тірі организмдер мен өлі материя бірлікте тұрақты тұтастық қалыптастырады.
 
ЭКОЛОГИЧЕСКИЙ НАДЗОР − деятельность специально уполномоченных органов охраны окружающей среды по обнаружению, пресечению и предупреждению нарушений экологического законодательства РК, осуществлению контроля за состоянием природной среды, прогнозированию изменений экологической обстановки, опасных для природных биоценозов, жизни и здоровья людей. ЭКОЛОГИЯЛЫҚ ҚАДАҒАЛАУ − ҚР экологиялық заңнамасы бұзылуының алдын алу мен оны болдырмауға бағытталған қоршаған ортаны қорғаудың өкілетті органдарының арнайы қызметі, аталған орган табиғи ортаның жағдайын қадағалауды, табиғи биоценоздар үшін қауіпті экологиялық жағдайын, адамдардың өмірі мен денсаулығындағы өзгерістерді болжауды жүзеге асырады.
ЭКОЛОГИЧЕСКИЙ НОРМАТИВ − показатель, определяющий степень максимально допустимого негативного воздействия хозяйственной деятельности человека на окружающую природную среду, обеспечивающий сохранение экологических компонентов и безопасность населения. ЭКОЛОГИЯЛЫҚ НОРМАТИВ − экологиялық құрамалар мен тұрғындар қауіпсіздігін қамтамасыз ететін, қоршаған ортаға адамзаттың қолайсыз шаруашылық әрекеті әсерінің рұқсат етілген дәрежесін анықтайтын көрсеткіш.
 
ЭКОЛОГИЯ − наука об организмах и образуемых ими сообществах между собой и с окружающей средой. ЭКОЛОГИЯ − организмдер жайлы және олардың өзара және қоршаған ортамен арасындағы түзілетін қауымдастық туралы ғылым.
ЭКОТОКСИКАНТЫ − химические вещества, способные при поступлении в окружающую среду в дозах, превышающих предельно допустимые, вызывать нарушения нормальной деятельности экологических систем. ЭКОТОКСИКАНТТАР − қоршаған ортаға рұқсат етілген шектен асатын мөлшерде түскенде экологиялық жүйелердің қалыпты әрекетінің бұзылуын тудыратын химиялық зат.
 
ЭКОЦИД − умышленное воздействие на окружающую природную среду таким образом, чтобы сделать ее непригодной для жизни человека. ЭКОЦИД − қоршаған табиғи ортаға адамзат өміріне табиғатты жарамсыз етуге апаратындай қасақана әрекет жасау.
 
ЭКРАНИРОВАННАЯ КАБИНА – помещение или его часть, закрытая специальным материалом (металлической сеткой, тканью с микропроводом) для защиты от электромагнитного излучения. ЭКРАНДАЛҒАН КАБИНА  – электромагниттік сәулеленуден қорғану үшін арнайы материалмен (металл тор, микроөткізгіш мата) жабылған үй-жай немесе оның бөлігі.
 
ЭЛЕКТРОЛЕЧЕНИЕ – применение с лечебной целью различных тока, магнитных электрических полей. К электролечению относятся: ультравысокочастотная терапия, микровалновая (сверхвысокочастотная) терапия, магнитотерапия, индуктотермия, дарсонвализация, постоянный, переменный и импульсный ток, электросон, электрофорез. ЭЛЕКТРМЕН ЕМДЕУ – емдеу мақсатында әртүрлі электр тогын, магнитті электр өрістерін қолдану. Электр әдісімен емдеуге ультра жоғары жиілікті терапия, қысқатолқынды (аса жоғары жиілікті) терапия, магнитпен емдеу, индуктотермия, дарсонвализация, тұрақты, айнымалы және импульсты токтар арқылы емдеу, электр арқылы ұйықтату, электрофорез жатады.
 
ЭЛЕКТРОСОНТЕРАПИЯ – лечебное воздействие импульсных токов на структуры головного мозга. ЭЛЕКТРМЕН ҰЙЫҚТАТУ – импульсты токтың бас миының құрылымына емдік әсер етуі.
ЭЛЕКТРОФОРЕЗ – сочетанное воздействие на организм постоянного электрического тока и вводимого с его помощью лекарственного вещества. ЭЛЕКТРОФОРЕЗ – тұрақты электр тогының әсері және оның көмегімен адам организміне дәрі-дәрмек заттарын жіберу арқылы әсер ету.
ЭНЕРГИЯ БАКТЕРИЦИДНОГО ИЗЛУЧЕНИЯ – произведение бактерицидного потока излучения на время облучения. БАКТЕРИЦИДТІК СӘУЛЕЛЕНУ ҚУАТЫ – сәулелендіру кезінде сәулеленудің бактерицидтік ағымын жасау.
ЭНЗООТИЯ − одновременное распространение инфекционной болезни среди сельскохозяйственных животных в определенной местности, хозяйстве или пункте. ЭНЗООТИЯ − белгілі аймақта, шаруашылықта немесе пунктте ауылшаруашылық жануарлары арасында жұқпалы аурудың бір уақытта таралуы.
ЭНТЕРОВИРУСЫ (КИШЕЧНЫЕ ВИРУСЫ) – род рибонуклеинов окислотно содержащие вирусы, обитающие преимущественно в желудочно-кишечном тракте человека и животных, вызывающие инфекционные заболевания. ЭНТЕРОВИРУСТАР (ІШЕК ВИРУСТАРЫ) – көбінесе адам мен жануарлардың ішек-қарын жолдарында тіршілік етіп, жұқпалы аурулар тудыратын рибонуклейнқышқылды вирустың түрі.
ЭНФИТОТИЯ − массовое заболевание растений, которое проявляется на одной и той же территории и в течение ряда лет имеет незначительные колебания. ЭНФИТОТИЯ −  өсімдіктің жаппай ауруы, ол бір аймақта бірнеше жылдар қатарынан болып, шамалы ғана ауытқуы байқалады.
 
ЭПИДЕМИОЛОГИЧЕСКАЯ ДИАГНОСТИКА − вскрытие конкретных проявлений эпидемического процесса, а также установление причин, обусловивших его возникновение, и факторов способствующих его развитию. ЭПИДЕМИОЛОГИЯЛЫҚ ДИАГНОСТИКА − індеттің таралу  процестерін, нақты белгілерін, сондай-ақ  олардың пайда болуының себептерін, өршуіне әсер ететін факторларды анықтау.
 
ЭПИДЕМИОЛОГИЧЕСКАЯ ОБСТАНОВКА − состояние распространенности инфекционной болезни людей на конкретной территории в определенный промежуток времени. ЭПИДЕМИОЛОГИЯЛЫҚ ЖАҒДАЙ − адамдардың жұқпалы ауруларының нақты аумақта белгілі бір уақыт аралығында таралуы.
 
ЭПИДЕМИОЛОГИЧЕСКИЙ НАДЗОР − слежение за динамикой эпидемического процесса во времени и пространстве с целью научно обоснованного планирования комплекса профилактических и противоэпидемических мероприятий и оценки его эффективности. ЭПИДЕМИОЛОГИЯЛЫҚ ҚАДАҒАЛАУ − індетке қарсы және оның алдын алу іс-шараларының және олардың тиімділігін бағалауды ғылыми негізделген жоспарлау мақсатында індеттің уақыт пен кеңістіктегі таралу қарқыны.
 
ЭПИДЕМИЧЕСКИЙ ОЧАГ − место заражения и пребывания заболевших инфекционной болезнью людей, либо территория, в пределах которой в определенных границах времени возможно заражение людей и сельскохозяйственных животных возбудителями инфекционной болезни. ІНДЕТ ОШАҒЫ − жұқпалы аурумен ауырған адамдар болған аймақ және зақымдалу ауданы немесе белгілі уақытта аумағында адамдар мен ауылшаруашылық жануарлардың жұқпалы ауру қоздырғыштарымен зақымдалуы мүмкін аймақ.
 
ЭПИДЕМИОЛОГИЧЕСКОЕ НАБЛЮДЕНИЕ – систематический сбор, сопоставление и анализ данных о случаях инфекций и обеспечение
информацией ответственных лиц для принятия мер по улучшению качества
медицинской помощи и профилактики инфекционных заболеваний.
ЭПИДЕМИОЛОГИЯЛЫҚ БАҚЫЛАУ –  жұқпалы аурулар туралы мәліметтерді салыстыру және талдау, жұқпалы аурулардың алдын алу және медициналық  көмектің сапасын жақсарту бойынша шаралар қолдану үшін жауапты тұлғаларды ақпаратпен қамтамасыз ету мәліметтерін жүйелі түрде жинау.
 
ЭПИДЕМИОЛОГИЧЕСКОЕ РАССЛЕДОВАНИЕ – действие эпидемиологов, бактериологов, санитарных врачей по выяснению причин возникновения внутрибольничных инфекций. ЭПИДЕМИОЛОГИЯЛЫҚ ТЕКСЕРУ – жұқпалы аурулардың аурухана ішінде пайда болу себебін анықтау бойынша эпидемиологтар, бактериологтар мен санитар дәрігерлердің әрекеті.
ЭПИДЕМИЯ − массовое, прогрессирующее во времени и пространстве в пределах определенного региона, распространение инфекционной болезни людей, значительно превышающее обычно регистрируемый на данной территории уровень заболеваемости.
 
ІНДЕТ − аумақта ауру деңгейінің әдетте тіркелетін көрсеткіштен айтарлықтай жоғары болатын, адамдардың жұқпалы ауруларының белгілі өңір аумағында уақыт пен кеңістікте жаппай, үдемелі түрде тарылуы.
 
ЭПИЛЯЦИЯ – искусственное удаление волос, с применением физических, химических, специальных средств и рентгеновского облучения. ЭПИЛЯЦИЯ – тері түктерін физикалық, химиялық, арнайы құралдар мен рентгендік сәулелендіру арқылы жұлу.
 
ЭФФЕКТИВНЫЕ БАКТЕРИЦИДНЫЕ ВЕЛИЧИНЫ И ЕДИНИЦЫ – система эффективных величин и единиц, построение которой базируется на учете относительной спектральной кривой бактерицидного действия, отражающей реакцию микроорганизмов на различные длины волн ультрафиолетового излучения в диапазоне 205 - 315 нм, ) = 265 нм S(при max = 1. ТИІМДІ БАКТЕРИЦИДТІК МӨЛШЕРЛЕР МЕН БІРЛІКТЕР –205-315 нм,ٱ =265 нм S(ٱ)max=1 диапазонында ультракүлгін сәулелену толқынның әртүрлі ұзындығына микроорганизмдердің реакцияларын шағылтатын салыстырмалы спектральді  қисық бактерицидті әрекетке негізделетін  салыстырмалы тиімді мөлшерлер мен бірліктердің жүйесі.
 

Я

 
ЯДОВИТЫЕ И СИЛЬНОДЕЙСТВУЮЩИЕ ВЕЩЕСТВА – химические соединения, вызывающие патологические изменения при их попадании в организм в малых дозах и концентрациях. УЛЫ ЖӘНЕ КҮШТІ ӘСЕР ЕТЕТІН ЗАТТАР – адам организміне аз мөлшерде және концентрацияда патологиялық өзгерістер туғызатын химиялық қосындылар.
ЯЗВА (лат. ulсus) – дефект кожи или слизистой оболочки и подлежащих тканей, процессы заживления которого в ряде случаев нарушены или существенно замедлены. ОЙЫҚ ЖАРА (лат. ulсus) – жазылуы бірқатар жағдайда қиындаған немесе елеулі баяулаған тері немесе шырышты қабықша және айнала тін ақауы.
ЯЗВЕННАЯ БОЛЕЗНЬ (пептическая язва) – хроническое за-болевание с циклическим течением; характеризуется в стадии обострения болезни возникновением язвенного дефекта слизистой оболочки желудка и (или) двенадцатиперстной кишки. ОЙЫҚ ЖАРА (пептикалық ойық жара) – белгілі бір уақытта қайталанатын созылмалы ауру; ауру асқынған кезде асқазанның шырышты қабықшасында және (немесе) ұлтабарда ойық жара пайда болады. 
 
ЯЙЦЕБИТНЯ – помещения для подготовки яиц к производству. ЖҰМЫРТҚА ЖАРҒЫШ – жұмыртқаларды өндіріске қолдану үшін дайындауға арналған үй-жайлар.
ЯЙЦЕТЕК (БОЙ) – нарушение целостности скорлупы и подскорлупной оболочки с вытеканием содержимого. ЖАРЫЛҒАН ЖҰМЫРТҚА – қауызы және қабықшасы жарылып, сұйығы ағып кеткен жұмыртқа.
" ["parameters"]=> &object(JParameter)#923 (7) { ["_raw"]=> string(345) "show_noauth=0 show_title=0 link_titles=0 show_intro=1 show_section=0 link_section=0 show_category=0 link_category=0 show_author=0 show_create_date=1 show_modify_date=0 show_item_navigation=0 show_readmore=1 show_vote=1 show_icons=1 show_pdf_icon=1 show_print_icon=1 show_email_icon=0 show_hits=0 feed_summary=0 filter_tags= filter_attritbutes=" ["_xml"]=> NULL ["_elements"]=> array(0) { } ["_elementPath"]=> array(1) { [0]=> string(86) "/usr/local/pem/vhosts/109238/webspace/httpdocs/libraries/joomla/html/parameter/element" } ["_defaultNameSpace"]=> string(8) "_default" ["_registry"]=> array(1) { ["_default"]=> array(1) { ["data"]=> object(stdClass)#922 (38) { ["show_noauth"]=> string(1) "0" ["show_title"]=> string(1) "0" ["link_titles"]=> string(1) "0" ["show_intro"]=> string(1) "1" ["show_section"]=> string(1) "0" ["link_section"]=> string(1) "0" ["show_category"]=> string(1) "0" ["link_category"]=> string(1) "0" ["show_author"]=> string(1) "0" ["show_create_date"]=> string(1) "1" ["show_modify_date"]=> string(1) "0" ["show_item_navigation"]=> string(1) "0" ["show_readmore"]=> string(1) "1" ["show_vote"]=> string(1) "1" ["show_icons"]=> string(1) "1" ["show_pdf_icon"]=> string(1) "1" ["show_print_icon"]=> string(1) "1" ["show_email_icon"]=> string(1) "0" ["show_hits"]=> string(1) "0" ["feed_summary"]=> string(1) "0" ["filter_tags"]=> string(0) "" ["filter_attritbutes"]=> string(0) "" ["show_description"]=> string(1) "0" ["show_description_image"]=> string(1) "0" ["num_leading_articles"]=> string(1) "0" ["num_intro_articles"]=> string(2) "10" ["num_columns"]=> string(1) "1" ["num_links"]=> string(1) "0" ["multi_column_order"]=> string(1) "0" ["show_pagination"]=> string(1) "2" ["show_pagination_results"]=> string(1) "1" ["show_feed_link"]=> string(1) "1" ["show_page_title"]=> string(1) "1" ["menu_image"]=> string(2) "-1" ["secure"]=> string(1) "0" ["page_title"]=> string(27) "Салалық сөздік" ["page_description"]=> string(141) "Мемлекеттiк тiлдi дамыту институты, Институт развития государственного языка" ["popup"]=> string(1) "0" } } } ["_errors"]=> array(0) { } } ["readmore_link"]=> string(52) "/audarmashyga-komek/sozdikter/salalyk/685-proverka-2" }
  • PDF
(23 дауыс, орташа 2.83)
 

 ОРЫСША-ҚАЗАҚША  ТЕРМИНОЛОГИЯЛЫҚ
АНЫҚТАМАЛЫҚ   СӨЗДІК "О-Я"
(САНИТАРЛЫҚ ЭПИДЕМИОЛОГИЯ САЛАСЫ)

 

 

 

О
 

ОБЕЗЗАРАЖИВАНИЕ – уменьшение до предельно допустимых норм загрязнения и заражения территории, объектов, воды, продовольствия, пищевого сырья и кормов радиоактивными и опасными химическими веществами путем дезактивации, дегазации и демеркуризации, а также опасными биологическими веществами путем дезинфекции и детоксикации. ЗАЛАЛСЫЗДАНДЫРУ – дезактивациялау, газсыздандыру және демеркуризациялау арқылы аумақтардың, объектілердің, судың, азық-түліктің, тағам шикізаты мен жем-шөптің радиобелсенді және қауіпті химиялық заттармен, сондай-ақ дезинфекциялау мен уытсыздандыру  арқылы қауіпті биологиялық заттармен  ластануын және зақымдануын жол берілетін шекті нормаларына дейін кеміту.
ОБЕЗЗАРАЖИВАНИЕ (ДЕКОНТАМИНАЦИЯ) УЛЬТРАФИОЛЕТОВЫМ ИЗЛУЧЕНИЕМ ВОЗДУШНОЙ СРЕДЫ ИЛИ ПОВЕРХНОСТЕЙ ПОМЕЩЕНИЙ – уничтожение патогенных и условно-патогенных микроорганизмов в воздушной среде или на поверхностях. АУАНЫ НЕМЕСЕ ҒИМАРАТТЫҢ ҮСТІҢГІ ҚАБАТЫН УЛЬТРАКҮЛГІН СӘУЛЕЛЕНДІРУ АРҚЫЛЫ ЗАЛАЛСЫЗДАНДЫРУ (ДЕКОНТАМИНАЦИЯ)   − ауадағы немесе үстіңгі қабаттағы патогендік және шартты-патогендік микроорганизмдерді жою.
ОБЕЗВРЕЖИВАНИЕ ОТБРОСОВ – методы обработки отбросов, отходов. ҚАЛДЫҚТАРДЫ ЗАЛАЛСЫЗДАНДЫРУ – қалдықтар мен қоқыстарды өңдеу әдістері.
ОБЕЗВРЕЖИВАНИЕ ФАБРИКА – объект, на котором производится первичная переработка минерального сырья для получения технически ценных или пригодных для дальнейшей переработки продуктов. ЗАЛАЛСЫЗДАНДЫРУ ФАБРИКАСЫ – техникалық құнды немесе кейінгі қайта өңдеуге жарамды өнімді алу үшін минералды шикізатты алғаш өңдейтін кәсіпорын.
 
ОБЕСПЕЧЕНИЕ БИОЛОГИЧЕСКОЙ БЕЗОПАСНОСТИ – соблюдение правовых норм, выполнение санитарно-гигиенических и санитарно-эпиде­миологических правил, технологических и организационно-технических требований, а также проведение соответствующего комплекса правовых, санитарно-гигиенических, санитарно-эпидемиологических, организационных и технических мероприятий, направленных на предотвращение, ослабление и ликвидацию заражения людей, сельскохозяйственных животных и растений инфекционными болезнями. БИОЛОГИЯЛЫҚ ҚАУІПСІЗДІКТІ  ҚАМТАМАСЫЗ ЕТУ – адамдардың,  ауылшаруашылық жануарлары мен өсімдіктердің жұқпалы ауруларды жұқтыруының алдын алуға, әлсіретуге және жоюға бағытталған құқықтық нормаларды сақтау, санитарлық-гигиеналық, санитарлық-эпидемиологиялық ережелерді және ұйымдастыру-техникалық талаптарды орындау, сондай-ақ тиісті құқықтық, санитарлық-гигиеналық, санитарлық-эпидемиологиялық,  ұйымдастырушылық және техникалық іс-шаралардың тиісті кешенін жүргізу.
ОБОРОТ ПИЩЕВЫХ ПРОДУКТОВ, МАТЕРИАЛОВ И ИЗДЕЛИЙ – купля-продажа (в том числе экспорт и импорт) и иные способы передачи пищевых продуктов, материалов и изделий, их хранение и перевозки. ТАМАҚ ӨНІМДЕРІ, МАТЕРИАЛДАР МЕН БҰЙЫМДАР АЙНАЛЫМЫ – сауда-саттық (оның ішінде экспорт және импорт) және басқа да тамақ өнімдерін, материалдар мен бұйымдарды өткізу тәсілдері, оларды сақтау және тасымалдау.
ОБРАБОТКА БАРЬЕРНАЯ – если комары встречаются только по периферии населенного пункта, представляющей барьер, препятствующий залету комаров внутрь населенного пункта, должны обрабатываться растительность в открытых стациях, усадьбы со стороны водоемов, дающих выплод; обычно ширина барьера составляет от 300 до 400 м и более. ТОСҚАУЫЛДЫ ЗАЛАЛСЫЗДАНДЫРУ – егер масалар  елді мекеннің ішіне кіріп кетуге кедергі келтіретін тосқауылдың айналасында ғана кездессе, ашық жердегі өсімдіктер, суқойма жағындағы үй-жайлар залалсыздандырылуы тиіс, әдетте кедергінің ұзындығы 300-400 метр, кейде одан да ұзын болады.
ОБРАБОТКА МИКРООЧАГОВАЯ – обработка очагов инфекции, в которой обнаружен больной малярией, и прилегающие к ней территории. Обработки должны проводиться либо непосредственно перед вылетом комаров с зимовок, либо перед вылетом первой генерации. ШАҒЫН ОШАҚТЫ ӨҢДЕУ – безгек ауруы табылған инфекция ошағын және оның айналасындағы аумақты өңдеу. Өңдеу масалар қысқы ұйқысынан оянбай тұрып немесе алғашқы ұшып шығудың алдында жүргізілуі тиіс.
ОБРАБОТКА САНИТАРНАЯ – совокупность технологических приемов, обеспечивающих качество мытья и дезинфекции оборудования, посуды. САНИТАРЛЫҚ ӨҢДЕУ – жабдықтар мен ыдыстарды жуу және дизенфекциялау сапасын қамтамасыз ететін технологиялық тәсілдердің жиынтығы.
ОБРАБОТКА СПЛОШНАЯ – должна проводиться во всех заселенных помещениях и территориях, которые целиком заселены малярийными комарами. ЖАППАЙ ӨҢДЕУ – безгек ауруын тудыратын масалар жаппай көбейген барлық үй-жайлар мен аумақтарға жүргізілуі тиіс.
ОБСЕРВАЦИЯ – режимно-ограничительные мероприятия, предусматривающие наряду с усилением медицинского и ветеринарного наблюдения, проведением противоэпидемических, лечебно-профилактических и ветеринарно-санитарных мероприятий, ограничение перемещения и передвижения людей или сельскохозяйственных животных во всех сопредельных с зоной карантина административно-территориальных образованиях, которые создают зону обсерватории. ОБСЕРВАЦИЯ – медициналық, малдәрігерлік қадағалау қызметтерін күшейтумен қатар індеттерге қарсы, емдеу-профилактикалық және малдәрігерлік-санитарлық іс-шаралар жүргізуді, обсерватория аймағын құратын карантин аймағымен  шекаралас барлық әкімшілік-аумақтық құрылымдарда адамдардың және ауылшаруашылық жануарларын көшіру мен жылжытуды шектеуді көздейтін  тәртіптік-шектеу іс-шаралары.
 
ОБЩЕЕ МИКРОБНОЕ ЧИСЛО − общее число мезофильных, аэробных и факультативно анаэробых микроорганизмов, способных образовывать колонии на питательном агаре при температуре 37°С в течение 24 часов.
 
МИКРОБТЫҢ ЖАЛПЫ САНЫ – 24 сағат ішінде нәрлі агарда 37°С темпаратурада колония құрауға қабілетті мезофильдік, аэробтық және факультативті анаробтық микроорганизмдердің жалпы саны.
ОБЩИЙ УРОВЕНЬ ЗВУКОВОГО ДАВЛЕНИЯ − для инфразвука и низкочастотного шума характеризует давление воздуха или газа в контролируемом диапазоне частот. ДЫБЫС ҚЫСЫМЫНЫҢ ЖАЛПЫ ДЕҢГЕЙІ – инфрадыбыс және төменгі жиіліктегі шуыл үшін бақылаудағы жиілік ауқымындағы ауаның немесе газдың қысымын сипаттайды.
ОБЪЕКТ – 1) предмет (лицо, явление), на который направлена какая-либо деятельность, 2) предприятие, учреждение, а также все то, что является местом какой-либо деятельности. ОБЪЕКТ – 1) қандай да бір қызмет бағытталған зат (тұлға, құбылыс), 2) кәсіпорын, мекеме, сондай-ақ қандай да бір қызметтің орны болып табылатын ұйымның барлығы.
ОБЪЕКТ УГОЛЬНОЙ ПРОМЫШЛЕННОСТИ – объект, производящий добычу, обогащение и брикетирование углей. КӨМІР ӨНЕРКӘСІБІ ОБЪЕКТІСІ – көмірді шығаруды, байытуды және брикеттеуді (көмірді төртбұрыштап текшелеп престеу) өндіретін объекті.
ОБЪЕКТ ЦВЕТНОЙ МЕТАЛЛУРГИИ – объект промышленности, занимающийся добычей, обогащением руд, производством и обработкой цветных металлов и их сплавов. ТҮСТІ МЕТАЛЛУРГИЯ ОБЪЕКТІСІ – кен шығару және байытумен, түсті металдар мен олардың құймаларын өндіру және өңдеумен айналысатын өнеркәсіптік объект.
ОБЪЕКТЫ НЕФТЕДОБЫВАЮЩЕЙ ПРОМЫШЛЕННОСТИ – отрасль промышленности, осуществляющая нефтяные операции по разведке и разработке нефтяных и нефтегазовых месторождении, добычу углеводородного сырья. МҰНАЙ ӨНДІРЕТІН ӨНЕРКӘСІП ОБЪЕКТІЛЕРІ − өнеркәсіптің мұнай және мұнайгаз кенорындарына барлау жүргізу, пайдалануға дайындау, көмірсутегі шикізаттарын өндіру бойынша мұнай операцияларын жүзеге асыратын саласы.
ОБЪЕКТЫ ОБЩЕСТВЕННОГО ПИТАНИЯ МАЛОЙ ПРОИЗВОДИТЕЛЬНОСТИ – объекты с числом до пятидесяти посадочных мест, количеством не более десяти работающего персонала. Основной производственный процесс по приготовлению блюд в этих объектах сосредоточен в одном помещении по принципу учаскового деления. ШАҒЫН ӨНІМ ӨНДІРЕТІН ҚОҒАМДЫҚ ТАМАҚТАНУ ОБЪЕКТІЛЕРІ – орын саны елуге дейін, жұмысшы қызметкерлер саны оннан аспайтын объектілер. Бұл объектілерде тамақ дайындаудағы негізгі өндірістік процестер учаскелік принцип бойынша бір үй-жайда біріктірілген.
ОБЪЕКТЫ ПО ПЕРЕРАБОТКЕ МЯСА МАЛОЙ МОЩНОСТИ (МИНИПРОИЗВОДСТВО) – организаций, по объемам производства продукции до 3-х тонн в сутки. ЕТ ӨҢДЕУМЕН АЙНАЛЫСАТЫН ҚУАТЫ ШАҒЫН ҰЙЫМДАР (ШАҒЫН ӨНДІРІС) − өндіретін өнім көлемі тәулігіне 3 тоннадан аспайтын ұйымдар.
ОБЪЕКТЫ ПО ПРОИЗВОДСТВУ МОЛОКА И МОЛОЧНЫХ ПРОДУКТОВ МАЛОЙ МОЩНОСТИ (МИНИ-ПРОИЗВОДСТВО) – объекты, на которых объем перерабатываемого молоко не превышает 3 тонны в смену. СҮТ ЖӘНЕ СҮТ ӨНІМДЕРІН ӨНДІРЕТІН ҚУАТЫ ШАҒЫН ОБЪЕКТІЛЕР (ШАҒЫН ӨНДІРІС) – бір ауысымда өңдейтін сүт көлемі 3 тоннадан аспайтын объектілер.
ОБЪЕКТЫ ПО ПРОИЗВОДСТВУ, ЗАГОТОВКЕ, ХРАНЕНИЮ, ПЕРЕРАБОТКЕ И РЕАЛИЗАЦИИ ЖИВОТНЫХ ПРОДУКТОВ И СЫРЬЯ ЖИВОТНОГО ПРОИСХОЖДЕНИЯ – объекты, на которых осуществляются забой скота, переработка продуктов и сырья животного происхождения. МАЛДАРДАН АЛЫНАТЫН ӨНІМДЕР МЕН МАЛДАРДАН АЛЫНАТЫН ШИКІЗАТТЫ ӨНДІРУМЕН, ДАЙЫНДАУМЕН, САҚТАУМЕН, ҚАЙТА ӨНДІРУМЕН АЙНАЛЫСАТЫН ОБЪЕКТІЛЕР – малдарды соятын, малдардан алатын өнімдерді, шикізаттарды қайта өңдейтін объектілер.
ОБЪЕКТЫ, РЕАЛИЗУЮЩИЕ МЕДИЦИНСКУЮ ТЕХНИКУ И ИЗДЕЛИЯ МЕДИЦИНСКОГО НАЗНАЧЕНИЯ – магазины, отделы, склады, по реализации изделий медицинского назначения и медицинской техники, магазины оптики. МЕДИЦИНАЛЫҚ ТЕХНИКАНЫ ЖӘНЕ МЕДИЦИНАЛЫҚ БҰЙЫМДАРДЫ САТУМЕН АЙНАЛЫСАТЫН ОБЪЕКТІЛЕР – медициналық бұйымдар мен медициналық техниканы сатумен айналысатын дүкендер, бөлімдер, қоймалар және оптика дүкендері.
ОБЪЕМНАЯ БАКТЕРИЦИДНАЯ ДОЗА (ЭКСПОЗИЦИЯ) – объемная плотность бактерицидной энергии излучения (отношение энергии бактерицидного излучения к объему облучаемой среды). КӨЛЕМДІ БАКТЕРИЦИДТІК МӨЛШЕР (ЭКСПОЗИЦИЯ)  – сәулелендірудің бактерицидтік қуатының көлемді тығыздығы (бактерицидтік сәулелендіру қуатының сәулелендіретін  ортаға қатынасы).
ОБЩЕСТВЕННОЕ ПИТАНИЕ – торговая деятельность, связанная с производством, переработкой и продажей продуктов питания, а также предоставлением мест для их потребления. ҚОҒАМДЫҚ ТАМАҚТАНДЫРУ – қызметі тағам өнімдерін өндіруге, қайта өңдеуге және сатуға байланысты, сондай-ақ оларды қолдануға орын беретін сауда қызметі.
ОВОСКОПИРОВАНИЕ ЯЙЦ – просмотр яиц путем просвечивания электрической лампочкой через специальный прибор овоскоп с целью определения изменений в яйце. ЖҰМЫРТҚАЛАРДЫ ОВОСКОП АРҚЫЛЫ ҚАРАУ – жұмыртқалардағы өзгерістерді электр шамы арқылы жарықтандырылатын арнайы овоскоп құралымен анықтау.
ОВОСКОПИЯ – определение качества яиц просвечиванием электрическими лампами на специальном приборе (овоскоп).  ОВОСКОПИЯ (ЖҰМЫРТҚА ТЕКСЕРГІШ) – жұмыртқаның сапасын арнайы құрал (овоскоп) арқылы электр шамының жарығымен анықтау.
ОГНЕОПАСНЫЕ ВЕЩЕСТВА – легковоспламеняюшиеся и горючие жидкости, которые воспламеняются от внешнего источника зажигания при температуре до 61°С. ӨРТКЕ ҚАУІПТІ ЗАТТАР – Цельсия 61°С-қа дейінгі температурада жанудың сыртқы көздерінен оңай тұтанатын және жанғыш сұйықтар.
ОЗОКЕРИТ – горный воск, относящийся к минералогическому классу «органолитов». ОЗОКЕРИТ – «органолиттердің» минералды тобына жататын тау балауызы.
ОЗОКЕРИТОТЕРАПИЯ, ПАРАФИНОТЕРАПИЯ (ТЕПЛОЛЕЧЕНИЕ) – применение в лечебных целях медицинского озокерита и парафина. ОЗОКЕРИТПЕН, ПАРАФИНМЕН (ЖЫЛУМЕН ЕМДЕУ) ЕМДЕУ – емдеу мақсатында медициналық озокерит пен парафинді қолдану.
ОЗОНИРОВАНИЕ – метод обеззараживания воды озоном с помощью специального оборудования – озонатора. ОЗОНДАУ – арнайы жабдық – озонатордың көмегімен суды озонмен залалсыздандыру әдісі.
ОКИСЛЕНИЕ ЖИРА – возникает в результате нарушения условии сроков хранения рыбы. Поверхностное окисление жира – пожелтение жира под кожицей, легкий запах и привкус горечи. Может привести к желудочно-кишечным расстройствам. МАЙДЫҢ ТОТЫҒУЫ – балықтарды сақтау мерзімінің бұзылуынан пайда болады. Май бетінің тотығуы – терінің сыртындағы май сарғаяды, жеңіл және күйген иіс шығады.  Асқазан-ішек жұмысының бұзылуына әкеп соқтыруы мүмкін.
ОКИСЛЯЮЩИЕ ВЕЩЕСТВА – вещества, поддерживающие горение, вызывающие воспламенение и/или способствующие воспламенению других веществ в результате окислительно-восстановительной экзотермической реакции. ТОТЫҚТАНДЫРҒЫШ ЗАТТАР – жануды өршітетін, тұтануды тудыратын және/немесе тотықтандырғыш-қалыптандырғыш экзотермикалық әсер (реакция) нәтижесінде басқа заттардың тұтануына себеп болатын заттар.
ОКРУЖАЮЩАЯ СРЕДА – среда обитания, общественно-производственной деятельности человечества, включающая окружающую природную среду и созданную им искусственную (техногенную) среду, то есть совокупность элементов среды, созданных из природных веществ трудом и волей человека и не имеющих аналогов в девственной природе (здания, сооружения и т.п.). ҚОРШАҒАН ОРТА – адамзат өмір сүретін қоғамдық-өндірістік қызмет ететін орта, оған қоршаған табиғи орта және өзі құрған жасанды (техногендік) орта да қосылады, яғни адамның еңбегі мен еркі арқылы табиғи заттардан құрылған және жаратылған табиғатта ұқсасы жоқ (ғимараттар, құрылыстар және т.б.) орта элементтерінің жиынтығы.
ОКТАВНЫЕ ПОЛОСЫ ЧАСТОТ – участки слышимого диапазона частот определенной ширины, у которых частота верхней границы в два раза вышее частоты нижней границы. ЖИІЛІКТІҢ ОКТАВАЛЫҚ ЖОЛАҚТАРЫ – белгілі ендікте естілетін жиілік учаскелері, олардың жоғарғы шегінің жиілігі төменгі шегінің жиілігінен екі есе жоғары болады.
ОМЫЛЕНИЕ – процесс распада белка. На поверхности рыбы появляется вязкий, липкий налет в виде мылистой массы буроватого, молочно-белого, грязновато-белого цвета. Гнилостный запах с аммиачным оттенком – нарушение технологии. САБЫНДАНУ − белоктың ыдырау процесі. Балықтың үстінде жабысқақ, желімді, сүт түсті, кірлеген ақ түсті сабынды жиынтық пайда болады. Аммиак түріндегі шірік иіс –  технологияның бұзылғандығынан болады.
ОПАСНОЕ БИОЛОГИЧЕСКОЕ ВЕЩЕСТВО –  биологическое вещество природного или искусственного происхождения, неблагоприятно воздействующее на людей, сельскохозяйственных животных и растения в случае соприкасания с ними, а также на окружающую природную среду. ҚАУІПТІ БИОЛОГИЯЛЫҚ ЗАТ –  табиғи немесе жасанды биологиялық зат, онымен жанасқан жағдайда адамдарға, ауылшаруашылық    жануарларына, сондай-ақ қоршаған табиғи ортаға жағымсыз әсер етеді.
ОПАСНОЕ ВЕЩЕСТВО – вещество, которое вследствие своих физических, химических, биологических или токсикологических свойств предопределяет собой опасность для жизни и здоровья людей, сельскохозяйственных животных и растений. ҚАУІПТІ ЗАТ – өзінің физикалық, химиялық, биологиялық немесе уытты қасиеттерінің салдарынан  адамдардың өмірі мен денсаулығына, ауылшаруашылық жануарлары мен өсімдіктерге қауіп төндіреді.
ОПЕРАЦИОННОЙ БЛОК – изолированный комплекс помещений больницы для проведения операций.  ОПЕРАЦИЯ ЖАСАЙТЫН БЛОК – ауруханадағы операция жасауға арналған оқшауланған кешенді үй-жай.
ОПИСТОРХИС (кошачья двууска) – чаще у карповых пород рыб (линь, плотва, сазан, карп, язь). Опасен для человека, вызывает заболевание описторхоз. ОПИСТОРХИС (мысықтың екі мұрты) – көбінесе карп тұқымдас балықтарда кездеседі (линь, плотва, сазан, карп, язь). Адамдар үшін қауіпті, описторхоз ауруын тудырады.
ОПТИМАЛЬНЫЕ МИКРОКЛИМАТИЧЕСКИЕ УСЛОВИЯ – сочетание параметров микроклимата, которые при длительном и систематическом воздействии на человека обеспечивают сохранения нормального теплового состояния организма без напряжения механизмов терморегуляции. ОҢТАЙЛЫ МИКРОКЛИМАТТЫҚ ЖАҒДАЙ – адамға ұзақ және жүйелі түрде әсер еткенде организмнің қалыпты жылу сақтау мүмкіндігін қиналмай қамтамасыз ететін микроклимат параметрлерінің жиынтығы.
ОПТОВАЯ ТОРГОВЛЯ – продажа товара предпринимателем покупателю для использования в предпринимательской деятельности. КӨТЕРМЕ САУДА – бөлшек сауда кәсіпкерлік субъектілеріне арнайы сауда объектілері арқылы азық-түлік өнімдерін сату.
ОРГАНИЗАЦИИ БОЛЬНИЧНЫЕ – хозяйствующие субъекты системы здравоохранения, осуществляющие свою деятельность, связанную со стационарным наблюдени
ем, обследованием, лечением и изоляцией больных.
АУРУХАНА ҰЙЫМДАРЫ – стационарлық бақылау, емдеу, науқастарды оқшауландыру қызметін іске асыратын денсаулық сақтау жүйесіндегі шаруашылық жүргізуші субъектілер.
ОРГАНИЗАЦИЯ ЗДРАВООХРАНЕНИЯ – юридическое лицо, независимо от организационно-правовой формы и собственности осуществляющее деятельность в области здравоохранения. ДЕНСАУЛЫҚ САҚТАУ ҰЙЫМЫ – ұйымдастырушылық-құқықтық және меншіктік нысанына байланыссыз денсаулық сақтау саласында қызмет атқаратын заңды тұлға.
ОРГАНИЗАЦИЯ МАЛОЙ МОЩНОСТИ (ПЕКАРНИ И ЦЕХА) – организации, производящие: хлеб и хлебобулочные изделия производительностью до трех тонн в сутки; макароны и макаронные изделия – до одной тонны в сутки; кондитерские изделия без крема – до 500 килограмм в сутки; кондитерские изделия с кремом – до 300 килограмм в сутки. ҚУАТЫ ШАҒЫН ҰЙЫМ (НАУБАЙХАНАЛАР МЕН ЦЕХТАР) – тәулігіне үш тоннаға дейін нан және нан-тоқаш өнімдерін; тәулігіне бір тоннаға дейін макарон және макарон өнімдерін; тәулігіне 500 килограмға дейін кремсіз кондитер өнімдерін; тәулігіне 300 килограмға дейін кремді кондитер өнімдерін өндіретін ұйымдар.
ОРГАНИЗАЦИЯ ОХРАНЫ МАТЕРИНСТВА И ДЕТСТВА – это учреждение системы здравоохранения всех форм собственности, предназначенные для оказания акушерской, гинекологической  помощи родильный лом, родильное  и  гинекологическое отделение. АНА МЕН БАЛА ДЕНСАУЛЫҒЫН ҚОРҒАУ ҰЙЫМЫ – бұл денсаулық сақтау жүйесіндегі перзентханаларға, гинекологиялық бөлімшелерге акушерлік және гинекологиялық көмек көрсетуге арналған барлық меншік нысанындағы мекемелер.
ОРГАНЫ УПРАВЛЕНИЯ ЗДРАВООХРАНЕНИЯ – уполномоченный орган в области здравоохранения, местные органы государственного управления здравоохранения, органы медицинских служб Республики Казахстан. ДЕНСАУЛЫҚ САҚТАУ САЛАСЫНЫҢ БАСҚАРУ ОРГАНДАРЫ – денсаулық сақтау саласындағы өкілетті орган, мемлекеттік денсаулық сақтау басқармасының жергілікті органдары, Қазақстан Республикасындағы медициналық қызмет органдары.
ОРИЕНТИРОВОЧНЫЕ ДОПУСТИМЫЕ УРОВНИ ВЕЩЕСТВ В ВОДЕ − разработанные на основе расчетных методов прогноза токсичности и применимые только на стадии предупредительного санитарного надзора за проектируемыми или строющимися организациями, очистными сооружениями. СУДАҒЫ ЗАТТАРДЫҢ БОЛЖАЛДЫ РҰҚСАТ ЕТІЛГЕН ДЕҢГЕЙІ − заттардың уыттылық деңгейін шамалау арқылы есептеп, құрылысы жобаланған және жүріп жатқан кәсіпорынның тазалағыш қондырғыларынан шығатын уытты заттардың алдын алу үшін санитарлық қадағалау барысында қолданылатын судағы заттардың рұқсат етілген деңгейі.
ОСОБО ОПАСНАЯ ИНФЕКЦИЯ – состояние зараженности организма людей или животных, проявляющееся в виде инфекционной болезни, прогрессирующей во времени и пространстве и вызывающей тяжелые последствия для здоровья людей и сельскохозяйственных животных либо летальные исходы. ЕРЕКШЕ ҚАУІПТІ  ИНФЕКЦИЯ – уақыт пен кеңістікте өрбитін жұқпалы ауру түрінде білінетін адам немесе жануарлар организмінің ауру жұқтырған жағдайы және адамның, ауылшаруашылық жануарлардың саулығын ауыр салдарға немесе өлімге  әкеп соқтыратын ахуал.
ОСОБО ОПАСНОЕ ПРОИЗВОДСТВО – участок, установка, цех, хранилище, склад, станция или др. производство, на котором единовременно используют, производят, перерабатывают, хранят или транспортируют потенциально опасные вещества. ЕРЕКШЕ ҚАУІПТІ ӨНДІРІС –  қауіптілігі ықтимал заттарды бір уақытта пайдаланатын, өндіретін, қайта өңдейтін, сақтайтын немесе тасымалдайтын бөлім, қондырғы, цех, сақтау орны, қойма, бекет немесе басқа да өндіріс.
ОСМОЛКА − обработка емкостей специальными веществами. ШАЙЫРЛАУ – ыдыстарды арнайы заттармен өңдеу.
ОТДЕЛЕНИЕ  АСЕПТИЧЕСКОЕ –  помещения  для   оказания   медицинской   помощи   при отсутствии у больного гнойной инфекции. АСЕПТИКАЛЫҚ БӨЛІМШЕ − іріңді жұқпалы ауруы жоқ  науқастарға медициналық жәрдем көрсететін үй-жай.
ОТДЕЛЕНИЕ СЕПТИЧЕСКОЕ – помещения для оказания медицинской помощи больным с гнойной инфекцией. СЕПТИКАЛЫҚ БӨЛІМШЕ – іріңді жұқпалы аурулармен түскен науқастарға медициналық жәрдем көрсететін үй-жай.
ОТДЕЛЕНИЕ ФИЗИОЛОГИЧЕСКОЕ – помещение родильного дома, перинатального центра для госпитализации родильниц без признаков инфекционного заболевания. ФИЗИОЛОГИЯЛЫҚ БӨЛІМШЕ – перзентханалардағы, перинатальды орталықтардағы жұқпалы аурулардың белгісі жоқ босанатындарды жатқызатын үй-жай.
ОТХОДЫ – остатки сырья, материалов, некондиционные и побочные продукты, использованная и потерявшая свои первоначальные потребительские качества готовая продукция, размещаемые в определенных местах по определенным правилам, с последующим использованием, переработкой, ликвидацией, захоронением; в зависимости от источника образования различают отходы потребления и отходы производства. Кроме того, выделяются отходы опасные – отходы технологической деятельности, пришедшие в негодность химические продукты и т.п., приносящие вред человеку и экосистемам, а также отходы токсичные – отходы, содержащие вещества, которые при контакте с организмом человека (в быту или на производстве) могут вызвать отклонения в состоянии здоровья, обнаруживаемые как в процессе контакта с отходами, так и в отдаленные сроки жизни настоящего и последующих поколений. ҚАЛДЫҚТАР – шикізаттың, материалдардың, сапасыз және қосалқы өнімдердің, пайдаланылған және өзінің бастапқы тұтынушылық сапасын жоғалтқан даяр өнімдердің қалдықтары, олар белгіленген тәртіп бойынша белгіленген жерлерде орналастырылады, кейін пайдаланады, қайта өңделеді, жойылады; пайда болу көзіне байланысты тұтыну қалдықтары мен өндіріс қалдықтары болады. Бұдан басқа, қауіпті қалдықтар – технологиялық қызмет қалдықтары, пайдалануға келмейтін химиялық өнімдер және  адамға және экологиялық жүйеге зиян келтіретін және тағы басқалар, сондай-ақ уытты қалдықтар – құрамында қалдықтармен жанасу процесінде де, сондай-ақ осы қазіргі және кейінгі ұрпақ өмірінің кейінгі жылдары білінетін адам ағзасына тигенде денсаулығына ауытқулар тудыруы ықтимал заттары бар қалдықтар.
 
ОТНОСИТЕЛЬНАЯ СПЕКТРАЛЬНАЯ БАКТЕРИЦИДНАЯ ЭФФЕКТИВНОСТЬ УЛЬТРАФИОЛЕТОВОГО ИЗЛУЧЕНИЯ − относительное значение действия бактерицидного ультрафиолетового излучения от длины волны в спектральном диапазоне 205-315 нм, равное единице при длине волны 265 нм. УЛЬТРАКҮЛГІН СӘУЛЕЛЕНУДІҢ САЛЫСТЫРМАЛЫ СПЕКТРЛІК БАКТЕРИЦИДТІК ТИІМДІЛІГІ − бактерицидтік ультракүлгін сәулелену 205-315 нм спектрлік диапозонындағы толқын ұзындығынан,  265 нм толқынның ұзындығында тең бірліктегі әсерінің салыстырмалы мәні.
ОТРАВЛЯЮЩИЕ ВЕЩЕСТВА (ОВ) – высокотоксичные химические соединения. Применяются для снаряжения химических боеприпасов. Поражающее действие ОВ определяется их боевым состоянием и осуществляется через органы дыхания (ингаляционно), желудочно-кишечный тракт (перорально), кожные покровы (резорбтивно) и огнестрельные раны (микстовые поражения). УЛАНДЫРҒЫШ ЗАТТАР (УЗ) – өте улы химиялық қоспалар. Химиялық оқ-дәріні жарақтандыруға қолданылады. УЗ зақымдайтын күші олардың соғысатын жай-күйімен айқындалады және тыныс алу органдары (ингаляция), асқазан-ішек жолы (пероральдік), тері жабыны (резорбтивтік) және оқ-дәрі жарақаттары (микстік зақымданулар) арқылы жүзеге асырылады.
ОХРАНА ЗДОРОВЬЯ ГРАЖДАН – совокупность мер политического, экономического, правового, социального, культурного, научного, медицинского, санитарно-гигиенического и противоэпидемического характера, направленных на сохранение и укрепление физического и психического здоровья каждого человека, поддержание его долголетней активной жизни, предоставление ему медицинской помощи в случае утраты здоровья. АЗАМАТТАРДЫҢ ДЕНСАУЛЫҒЫН ҚОРҒАУ – әрбір адамның дене және психологиялық саулығын сақтауға және нығайтуға, оның ұзақ жылғы белсенді өмірін  сақтауға, денсаулығын жоғалтқан жағдайда оған медициналық көмек көрсетуге бағытталған саяси, экономикалық, құқықтық, әлеуметтік, мәдени, ғылыми, медициналық, санитарлық-гигиеналық және індетке қарсы сипаттағы іс-шаралар жиынтығы.
 

П
 

ПАЛАТКА – легко возводимое строение из сборно-разборных конструкций, оснащенное торговым оборудованием и располагаемое на специально определенном месте. ШАТЫР – арнайы белгіленген орында орнатылған, сауда құралдарымен жабдықталған тез алынып-салынатын құрылыс.
ПАНЗООТИЯ – массовое одновременное распространение инфекционной болезни сельскохозяйственных животных с высоким уровнем заболеваемости на огромной территории с охватом целых регионов, нескольких стран и материков. ПАНЗООТИЯ – ауылшаруашылық жануарлардың жоғары деңгейлі жұқпалы ауруларының бірнеше ел мен құрлықтарды, аймақтарды қамти отырып, үлкен аумақта бір уақытта жаппай таралуы.
ПАНФИТОТИЯ – массовое заболевание растений и резкое увеличение вредителей сельскохозяйственных растений на территории нескольких стран или континентов. ПАНФИТОТИЯ – өсімдіктердің жаппай ауруға шалдығуы және бірнеше ел мен құрлықтар аумағындағы ауылшаруашылық өсімдіктерінде зиянкестердің бірден көбеюі.
ПАРИКМАХЕРСКАЯ – объект, где оказываются услуги населению по уходу за волосами, лицом и ногтями. ШАШТАРАЗ – халыққа шашты, бетті және тырнақты күту (шашты тарау, қию, шаш, сақал алу) қызметін көрсететін объект.
ПАРОПРОНИЦАЕМОСТЬ – способность тканей одежды пропускать водяные пары, образующиеся в пододежном пространстве, и характеризуется количеством паров в миллиграмах, прошедших через единицу поверхности ткани в кубических сантиметрах за единицу времени, 1 час. БУ ӨТКІЗГІШТІК – киімнің астындағы кеңістікте түзілетін және белгілі уақыт бірлігінде 1 сағатта куб сантиметрмен мата бетінен өтетін миллиграмм бу мөлшерімен есептелетін киім маталарының су буын өткізу қабілеті.
ПАРТИЯ МЕТАЛЛОЛОМА – отдельно складированное количество металлолома (количество металлолома, загруженные в одну или несколько транспортных единиц – платформа, вагон, грузовой контейнер). МЕТАЛЛ СЫНЫҚТАРЫНЫҢ ЛЕГІ – металл сынықтарының жеке түрде жинақталған мөлшері (бір немесе бірнеше көліктік бірліктерге – платформаға, вагонға, жүк контейнеріне тиелген металл сынықтарының мөлшері).
ПАРФЮМЕРНО-КОСМЕТИЧЕСКАЯ ПРОДУКЦИЯ – средства для нанесения на тело человека с целью очищения, устранения запаха, защиты от факторов внешней среды, придания эстетического эффекта. ПАРФЮМЕРЛІК-КОСМЕТИКАЛЫҚ ӨНІМ – адам денесіне денені тазарту, иісті кетіру, сыртқы ортаның факторларынан қорғау, эстетикалық әсер беру мақсатымен жағуға арналған құралдар.
ПАСПОРТ РАДИАЦИОННО ГИГИЕНИЧЕСКИЙ ОРГАНИЗАЦИИ – документ, характеризующий состояние радиационной безопасности в организации и содержащий рекомендации по ее улучшению. ҰЙЫМНЫҢ РАДИАЦИЯЛЫҚ ГИГИЕНАЛЫҚ ПАСПОРТЫ – ұйымда радиациялық қауіпсіздікті сипаттайтын және оны жақсарту бойынша ұсынылатын құжат.
ПАСПОРТ РАДИАЦИОННО ГИГИЕНИЧЕСКИЙ ТЕРРИТОРИИ – документ, характеризующий состояние радиационной безопасности населения территории и содержащий рекомендации по ее улучшению. ӨҢІРДІҢ РАДИАЦИЯЛЫҚ ГИГИЕНАЛЫҚ ПАСПОРТЫ – аумақтағы халықтың радиациялық қауіпсіздігінің жағдайын сипаттайтын және оның жақсаруын кепілдендіретін құжат.
ПАСПОРТ САНИТАРНЫЙ – документ, разрешающий организации в течение установленного времени проводить регламентированные работы с источниками ионизирующего излучения в конкретных помещениях, вне помещений или на транспортных средствах. САНИТАРЛЫҚ ПАСПОРТ – анықталған уақыт аралығында  ұйымдарға нақты ғимараттарда, одан тыс жерде немесе көлік құралдарында иондалған сәулелену көзімен реттелген жұмыстарды жүргізуге рұқсат беретін құжат.
ПАСТЕРИЗАЦИЯ – способ уничтожения микробов в молоке однократным нагреванием до температуры 70-85 градусов Цельсия. ПАСТЕРЛЕУ – сүтті бір мәрте 70-85°С температураға дейін қыздыру арқылы микробтарды жою әдісі.
ПАТОГЕННАЯ МИКРОФЛОРА –  микроорганизмы способные вызывать заболевания людей, животных и растений. ПАТОГЕНДІК МИКРОФЛОРА –  адамдарға, жануарларға және өсімдіктерге ауру тудыруға қабілетті микроорганизмдер.
ПЕРЕРАБОТКА МОЛОКА – комплекс технологических операций, изменяющих исходные свойства молока. СҮТТІ ӨҢДЕУДЕН ӨТКІЗУ – сүттің алғашқы қасиеттерін өзгертетін технологиялық процестер кешені.
ПЕРИНАТАЛЬНЫЙ ЦЕНТР – является консультативным, организационно-методическим и учебным учреждением, оказывающим высококвалифицированную специализированную помощь женщинам высокого и среднего перинатального риска и их новорожденным детям, начиная от этапа планирования беременности до реабилитации их после родов. ПЕРИНАТАЛЬДЫҚ ОРТАЛЫҚ – жоғарғы және орта перинатальдық қатер төнген әйелдерге және олардың балаларына жүктілікті жоспарлағаннан бастап, босанғаннан кейінгі денсаулығын қалпына келтіруге дейінгі уақытта жоғарғы деңгейдегі арнайы ұйымдастырушылық-әдістемелік, оқыту және кеңес беру мекемесі.
 
ПЕРИОДИЧЕСКИЕ МЕДИЦИНСКИЕ ОСМОТРЫ – осмотры населения с целью обеспечения динамического наблюдения за состоянием здоровья, своевременного установления начальных признаков заболеваний, предупреждения и нераспространения общих, профессиональных, инфекционных и паразитарных заболеваний, проводимые в сроки, установленные уполномоченным органом в области санитарно-эпидемиологического благополучия населения. МЕРЗІМДІ ДӘРІГЕРЛІК ТЕКСЕРУ – уақытында аурудың бастапқы белгілерін анықтау, ортақ, кәсіби, жұқпалы және паразиттік аурулардың алдын алу және таралмауын өкілетті органдардың халықтың санитарлық-эпидемиологиялық салауаттылығы саласында белгілеген мерізіміне сәйкес тұрғындардың денсаулығына динамикалық тексеру жүргізу.
ПЕРОКСИДАЗА – фермент, используемый для контроля качества пастеризации молока при его нагревании 85°С. ПЕРОКСИДАЗА – сүтті пастерлеу үшін 85°С-қа дейін қыздыру кезінде сапасын бақылау үшін қолданылатын фермент.
ПЕРСОНАЛ – лица, работающие с техногенными источниками излучения (группа А) или находящиеся по условиям работы в сфере их воздействия (группа Б). ҚЫЗМЕТКЕРЛЕР – техногенді  сәулелену көздері мен (А тобы) жұмыс жасайтын немесе жұмыс барысында олардың әсер ету аймағында (Б тобы) болатын қызметкерлер.
ПЕРСОНАЛЬНЫЙ КОМПЬЮТЕР – микрокомпьютер, прежде всего предназначенный для автономного использования индивидуумом. ДЕРБЕС КОМПЬЮТЕР – жеке тұлға автономды түрде пайдаланатын микрокомпьютер.
ПИЛИНГ – удаление омертвевших клеток кожи путем ультразвука, лазера, химических средств и механического воздействия. ПИЛИНГ – терінің өлген жасушаларын ультрадыбыс, лазер сәулесі, химиялық заттар арқылы немесе механикалық жолмен жою.
 
ПИРСИНГ – прокалывание различных частей кожи тела и вдевание в проколы различных украшений. ПИРСИНГ – дененің әр тұсындағы терісін тесіп, тесікке әртүрлі әшекейлер тағу.
ПИСТОЛЕТ-РАСПЫЛИТЕЛЬ (ФОРСУНКА) – устройство для проведения обработки вымени коров перед доением. ШАШЫРАТҚЫШ ПИСТОЛЕТ (ФОРСУНКА) – сиырды сауар алдында желіндерін тазалауға арналған құрылғы.
ПИТЬЕВОЕ ВОДОСНАБЖЕНИЕ – деятельность, направленная на обеспечение потребителей питьевой водой, включающая в себя выбор, охрану источников и сооружений водоснабжения, проектирование, строительство, эксплуатацию систем водоснабжения, забор, подготовку, хранение, подачу к местам потребления и реализацию питьевой воды. АУЫЗСУМЕН ҚАМТАМАСЫЗ ЕТУ – тұтынушыларды ауызсумен қамтамасыз ету, су көздері мен сумен қамтамасыз ету құрылыстарын қорғау, сумен қамтамасыз ету жүйелерін жобалау, салу, пайдалалану, пайдалану орындарына ауызсуды  жеткізу, сақтау, дайындау бағытындағы қызмет.
ПИЩЕБЛОК – помещения, предназначенные для разделки продуктов, приготовления пищи, выпечки и хранения хлеба и хлебобулочных изделий, раздачи пищи, а также для мытья посуды (камбуз, хлебопекарня, разделочные, посудомоечные и т. п.). ТАҒАМ БЛОГЫ – тағам өнімдерін бөлшектейтін, тағам дайындайтын, нан пісіретін және нан өнімдерін сақтайтын, тағам тарататын, сондай-ақ ыдыс жууға (камбуз, наубайхана, бөлшектеу, ыдыс жуатын және т.б. бөлме) арналған үй-жай.
ПИЩЕВАЯ ЦЕННОСТЬ  ПРОДУКТА – совокупность свойств пищевого продукта, удовлетворяющих физиологические потребности человека в необходимых           веществах и энергии. ӨНІМНІҢ ТАҒАМДЫҚ ҚҰНДЫЛЫҒЫ – адамның физиологиялық қажеттілігін қажетті заттармен және қуатпен қамтамасыз ететін тағам өнімдері қасиетінің жиынтығы.
ПИЩЕВЫЕ ДОБАВКИ – натуральные и искусственные вещества и их соединения, специально вводимые в пищевые продукты в процессе их изготовления и производства в целях придания им определенных свойств и (или) сохранения их качества. ТАҒАМДЫҚ ҚОСПАЛАР – тағамдарды дайындау және өндіру процесі барысында белгілі бір қасиет беру және (немесе) олардың сапасын сақтау үшін тағам өнімдеріне қосатын табиғи және жасанды заттар немесе оның қосындылары.
ПИЩЕВЫЕ ПРОДУКТЫ – продукты в натуральном или переработанном виде, в том числе продукты детского питания, бутилированная вода, алкогольная продукция, жевательная резинка, а также продовольственное сырье, пищевые добавки и биологически активные добавки. ТАҒАМ ӨНІМДЕРІ – адам тамаққа, оның ішінде балалар тағамына пайдаланатын, шөлмекке құйылған су, алкоголь өнімдері, сағыз, сондай-ақ азық-түлік шикізаттары, тағамдық қоспалар түріндегі табиғи немесе өңдеуден өткен азық-түлік.
ПЛАВУЧАЯ БУРОВАЯ УСТАНОВКА – судно, предназначенное для выполнения буровых работ по разведке и (или) добыче подземных ресурсов морского дна. ЖҮЗГІШ БҰРҒЫЛАУ ҚОНДЫРҒЫСЫ – теңіз түбіндегі жерасты кен қорларын барлау және (немесе) өндіру үшін бұрғылау жұмыстарын орындауға арналған кеме.
ПЛАН ОТБОРА ПРОБ – документ, описывающий методику отбора проб в контролируемой среде, устанавливающий точки отбора проб, частоту и количество регулярно проводимых исследований, методы анализа данных и интерпретацию полученных результатов. СЫНАМАЛАРДЫ ІРІКТЕУ ЖОСПАРЫ – бақыланатын ортада сынамаларды алу, сынамаларды алу нүктелерін көрсететін, жүйелі өткізілетін зерттеулердің жиілігі мен санын, көрсеткіштерді сараптау әдістерін және алынған нәтижелерді пайымдау әдістемесін сипаттайтын құжат.
ПЛАНОВО-РЕГУЛЯРНАЯ ОЧИСТКА – система мероприятий по сбору и удалению отбросов с установленной кратностью. КЕЗЕҢДІ-ЖОСПАРЛЫ ТАЗАЛАУ – қалдықтарды жинау және жою үшін жиілігі анықталған іс-шаралар жүйесі.
ПЛАТА ЗА ЗАГРЯЗНЕНИЕ СРЕДЫ – денежное возмещение предприятиями социально-экономического ущерба, наносимого хозяйству и здоровью людей от загрязнения среды; зависит от состава и интенсивности техногенных выбросов.
 
ОРТАНЫ ЛАСТАҒАНЫ ҮШІН ТӨЛЕНЕТІН ТӨЛЕМ – қоршаған ортаның ластануынан адамдардың денсаулығына және шаруашылыққа келтірген әлеуметтік-экономикалық шығынның орнын кәсіпорындардың ақшалай толтыруы; төлем көлемі техногендік шығарындылардың құрамы мен қарқындылығына байланысты болады.
ПЛЕСНЕВЕНИЕ – появление плесени. Чаще поражается клип-фикс (полуфабрикат) в результате задержки рыбы перед уборкой в тару, недостаточного посола или подпрессовки.
 
ЗЕҢДЕНУ – зеңнің пайда болуы. Ыдысқа салынар алдында балықтың тұрып қалуына байланысты, дұрыс тұздалмағандықтан немесе дұрыс нығыздалмағандықтан көбіне клип-фикс (жартылай дайын өнім) зақымдалады.  
ПЛОЩАДЬ ЗОНЫ ВОЗМОЖНОГО ЗАРАЖЕНИЯ – площадь территории, в пределах которой под действием изменения направления ветра может перемещаться облако зараженного воздуха. ЗАҚЫМДАНУЫ ЫҚТИМАЛ АЙМАҚ АУДАНЫ – жел бағытының  өзгеруіне байланысты зақымданған ауаның бұлты ауысатын  аймақ ауданы.
ПЛОЩАДЬ ЗОНЫ ФАКТИЧЕСКОГО ЗАРАЖЕНИЯ – площадь территории, приземной слой воздуха на которой заражен парами (аэрозолем) ядовитого вещества в опасных для жизни или здоровья людей пределах. НАҚТЫ ЗАҚЫМДАНҒАН АЙМАҚ АУДАНЫ – адамдардың денсаулығы мен өміріне қауіпті улы заттың буымен (аэрозольмен)  зақымданған ауаның жердің үстіңгі қабатындағы аймағының ауданы.
ПОДВАРКА – сваренная масса сахара с добавлением пюре различных ягод и фруктов. ҚАЙНАТПА – әртүрлі жеміс-жидектердің езбесі қосылып, қайнатылған қант массасы.
ПОЛИГОНЫ ДЛЯ ТВЕРДЫХ БЫТОВЫХ ОТХОДОВ – специальные сооружения, предназначенные для изоляции и обезвреживания твердых бытовых отходов.  ҚАТТЫ ТҰРМЫСТЫҚ ҚАЛДЫҚТАРҒА АРНАЛҒАН ПОЛИГОНДАР − қатты тұрмыстық қалдықтарды оқшаулауға және залалсыздандыруға арналған арнайы құрылыс.
 
ПОЛУБОКС – помещение, не имеющее наружного выхода. ЖАРТЫЛАЙ БОКС – сыртқа шығатын есігі жоқ үй-жай.
ПОЛУФАБРИКАТЫ – сырые продукты питания, предварительно подготовленные к тепловой обработке. Подразделяются на мясные, рыбные, овощные, мучные и мяса птицы. ЖАРТЫЛАЙ ДАЙЫН ӨНІМДЕР – алдын ала жылыту арқылы өңдеуге дайындалған, шикі тағамдық азық-түлік. Олар еттен, балықтан, көкөністен, ұннан және құс етінен дайындалады.
ПОЛУФАБРИКАТЫ ИЗ ПТИЦЫ – тушки, филе, окорочка, котлеты, наборы для бульона и другие. ҚҰС ЕТІНЕН ДАЙЫНДАЛҒАН ЖАРТЫЛАЙ ДАЙЫН ӨНІМДЕР – құстың ұшасы, сүбесі (жон еті), саны, котлеттер, сорпалық жиынтықтар және басқалары.
ПОЛУФАБРИКАТЫ МУЧНЫЕ – тесто различных видов и полуфабрикаты для мучных блюд (блины, блинчики, оладьи, лапша дунганская). ҰННАН ДАЙЫНДАЛҒАН ЖАРТЫЛАЙ ДАЙЫН ӨНІМДЕР − әртүрлі қамыр және ұннан жасалатын тағамдарға арналған жартылай дайын өнімдер (құймақ, құймақшалар, оладьи, дүнген кеспесі).
ПОЛУФАБРИКАТЫ МЯСНЫЕ – подразделяются на натуральные, панированные, рубленные. ЕТТЕН ДАЙЫНДАЛҒАН ЖАРТЫЛАЙ ДАЙЫН ӨНІМДЕР – табиғи, ұнға немесе нанның ұнтағына аунатылған, шабылған ет болып бөлінеді.
ПОЛУФАБРИКАТЫ НАТУРАЛЬНЫЕ – крупнокусковые или мелко нарезанные кусочки мяса (вырезка, окорок, бефстроганов, рагу, гуляш). ТАБИҒИ ЖАРТЫЛАЙ ДАЙЫН ӨНІМДЕР – ірі кесектеп немесе ұсақтап туралған ет бөлшектері (кесек ет, сан немесе қол еті, бефстрогонов, рагу, гуляш).
ПОЛУФАБРИКАТЫ ОВОЩНЫЕ – овощи сырые очищенные, котлеты, шницели. КӨКӨНІСТЕН ЖАСАЛҒАН ЖАРТЫЛАЙ ДАЙЫН ӨНІМДЕР – картоп және тазартылған шикі көкөністер, котлеттер, шницельдер.
ПОЛУФАБРИКАТЫ ПАНИРОВАННЫЕ – отбитые куски мяса, смазанные яичной массой и обваленные в сухарной панировке. ҰНҒА (НАННЫҢ ҚОҚЫМЫНА) АУНАТЫЛҒАН ЖАРТЫЛАЙ ДАЙЫН ӨНІМДЕР – ұрып жұмсартылып, сыртына жұмыртқа жағылып, нан қоқымына (ұнға) аунатылған ет кесегі.
ПОЛУФАБРИКАТЫ РУБЛЕННЫЕ – фарш и изделия из него (бифштексы, шницели, котлеты). ШАБЫЛҒАН ЖАРТЫЛАЙ ДАЙЫН ӨНІМДЕР – туралған ет, одан жасалған өнімдер (бифштекстер, шницельдер, котлеттер).
ПОЛУФАБРИКАТЫ РЫБНЫЕ – тушки рыбы очищенные и разрезанные на куски, порционные куски рыбы для варки, жарки, котлетная и кнельная масса, изделия из них. БАЛЫҚТАН ДАЙЫНДАЛҒАН ЖАРТЫЛАЙ ДАЙЫН ӨНІМДЕР – тазартылып, кесектерге бөлінген балық ұшасы, пісіруге, қуыруға арналып, үлестерге бөлшектелген балық кесектері, котлетке және кнельге арналған масса, одан дайындалатын өнімдер.
ПОЛЯ АССЕНИЗАЦИИ, ПОЛЯ ЗАПАХИВАНИЯ – специально выделенная территория за пределами населенного пункта для сбора и обезвреживания жидких отбросов. АССЕНИЗАЦИЯЛАУҒА ЖӘНЕ ЖЫРТУҒА АРНАЛҒАН ТАНАПТАР – елді мекеннің сыртында орналасқан сұйық қалдықтарды жинауға және залалсыздандыруға бөлінген арнайы аумақ.
ПОКАЗАТЕЛИ БЕЗОПАСНОСТИ – характеристики продукции, обеспечивающие ее безвредность для организма человека. ҚАУІПСІЗДІК КӨРСЕТКІШТЕРІ – адам организміне өнімнің зиянсыздығын қамтамасыз ететін сипаттамасы.
ПОМЕЩЕНИЯ МЕДИЦИНСКОГО НАЗНАЧЕНИЯ – помещения, предназначенные для амбулаторного и стационарного лечения, проведения лечебно-профилактических мероприятий и оказания медицинской помощи экипажу при заболеваниях и несчастных случаях (медицинская каюта, стационар, помещение для оказания первой помощи водолазам и т.д.). МЕДИЦИНАҒА АРНАЛҒАН ҮЙ-ЖАЙЛАР – амбулаторлық және стационарлық емдеуге, емдеу-профилактикалық іс-шараларды және экипаж ауырып немесе жазатайым жағдай болған кезде экипажға медициналық жәрдем көрсететін үй-жайлар (медициналық каюта, стационар, сүңгуірлерге жедел жәрдем көрсететін үй-жай және т.б.).
ПОМЕЩЕНИЯ САНИТАРНО-ГИГИЕНИЧЕСКИЕ И САНИТАРНО-БЫТОВЫЕ – помещения, предназначенные для соблюдения личной гигиены и санитарно-бытового обслуживания экипажа (умывальные, душевые, уборные, прачечные, гладильни, сушильни и т. п.).
 
САНИТАРЛЫҚ-ГИГИЕНАЛЫҚ ЖӘНЕ САНИТАРЛЫҚ-ТҰРМЫСТЫҚ ЖАЙЛАР – жеке бас гигиенасын сақтауға және экипажға санитарлық-тұрмыстық қызмет көрсетуге арналған жайлар (қолжуғыштар, себізгілер, дәретханалар, кір жуатын бөлмелер, киім үтіктейтін бөлмелер, киім кептіретін бөлмелер және т.б.).
ПОРИСТОСТЬ – отношение в процентах объема пор к объему данного материала. КЕУЕКТІЛІК – кеуек көлемінің нақты материалдың көлеміне пайыздық қатынасы.
ПОСОЛОЧНАЯ – участок, на котором производится обработка мяса и фарша солью. ТҰЗДАУ ОРНЫ – етті өңдеуге және тартылған етті тұздауға арналған орын.
ПОСТВАКЦИНАЛЬНЫЕ ОСЛОЖНЕНИЯ – клинические проявления тяжелых, стойких нарушений состояния здоровья, возникшие вследствие профилактических  прививок, требующие  реанимационных мер (температуры тела свыше 40°С, анафилактический шок, афебрильные судороги, менингит). ЕГУДЕН КЕЙІН БОЛАТЫН АСҚЫНУ – профилактикалық егулердің салдарынан пайда болған реанимациялық шараларды қажет ететін денсаулық жағдайының бұзылуы (дене қызуы 40°С жоғары, анафилактикалық естен тану, афебрильды тырысу, менингит).
ПОСТОЯННОЕ РАБОЧЕЕ МЕСТО – рабочее место, где работающий находится более 50% (или более 2 ч непрерывно) своего рабочего времени. Если при этом работа осуществляется в различных пунктах рабочей зоны, постоянным рабочим местом считается вся рабочая зона. ТҰРАҚТЫ ЖҰМЫС ОРНЫ – жұмыс істеуші өз жұмыс уақытының 50%-ынан аса (2 сағаттан аса үздіксіз) болатын жұмыс орны. Егер жұмыс осы кезде жұмыс аумағының әртүрлі жерлерінде жүзеге асырылатын болса, онда бүкіл жұмыс аумағы жұмыс орны болып табылады.
ПОСТОЯННЫЙ ШУМ  − шум, уровень звука которого изменяется во времени (восемь часов днем и полчаса непрерывно – ночью, в наиболее шумные периоды) не более, чем на пять дБА при измерении на временной характеристике шумомера «медленно». ТҰРАҚТЫ ШУ – дыбыстың деңгейі уақытқа қарай өзгеріп отыратын (анағұрлым шулы уақытта күндіз сегіз сағат және түнде жарты сағат үздіксіз), шу өлшегіштің уақытша «ақырын» сипаттамасымен өлшегендегі бес дБА-дан артық емес шу.   
ПРАЧЕЧНАЯ – объект осуществляющий чистку, стирку, глажение, дезинфекцию белья, одежды и другого мягкого инвентаря. КІРЖУАР – іш киімдерді, киім-кешектер мен басқа да жұмсақ керек-жарақтарды тазалауға, жууға және үтіктеуге, залалсыздандыруға арналған объекті.
ПРЕБИОТИКИ – пищевые вещества, стимулирующие рост и (или) биологическую активность  защитной микрофлоры кишечника и способствующие  поддержанию ее нормального состава и биологической активности. ПРЕБИОТИКТЕР – ішектің қорғаныс микрофлорасының өсуін және биологиялық белсенділігін арттыратын және оның қалыпты құрамы мен биологиялық белсенділігін қамтамасыз ететін тағамдық заттар.
ПРЕДЕЛЬНО-ДОПУСТИМАЯ КОНЦЕНТРАЦИЯ – концентрация вредного вещества, которая при ежедневной работе (в течение 8 часов и не более 40 часов в неделю) в течение всего рабочего стажа не должна вызывать заболеваний или отклонений в состоянии здоровья или в отдаленные сроки жизни настоящего и последующего поколений. Воздействие вредного вещества на уровне ПДК не исключает нарушение состояния здоровья у лиц с повышенной чувствительностью.
         ПДК устанавливаются в виде максимально разовых и среднесменных нормативов.
Для веществ, способных вызывать преимущественно хронические интоксикации (фиброгенные пыли, аэрозоли дезинтеграции металлов и другие), устанавливаются среднесменные ПДК. Для веществ с остронаправленным токсическим эффектом (ферментные, раздражающие яды и другие) устанавливаются максимальные разовые концентрации.
РҰҚСАТ ЕТІЛГЕН ШЕКТЕГІ КОНЦЕНТРАЦИЯ – күнделікті жұмыс кезінде (8 сағат бойы және аптасына 40 сағаттан аспайтын) барлық жұмыс өтілі барысында денсаулығында немесе қазіргі өмірінің кейінгі уақыттарында және келесі ұрпақтарында ауруды немесе ауытқуды болдырмайтын зиянды заттар концентрациясы. РШК деңгейіндегі зиянды заттар әсері сезімталдылығы жоғары тұлғалар денсаулығының жай-күйіне әсерін тигізбей қоймайды.
         РШК барынша бір мерзімдік және орта ауысымдық нормативтер түрінде белгіленеді.
       Орта ауысымдық РШК көбіне созылмалы улануды тудыратын (фиброген шаңдары, металдарды дезинтеграциялау аэрозольдері және басқалар) заттарға арналып бекітіледі. Тікелей бағытталған улы әсері бар (ферментті, қоздырғыш улар және басқалар) заттарға барынша бір мерзімдік концентрациялар белгіленеді.
ПРЕДЕЛЬНО ДОПУСТИМАЯ КОНЦЕНТРАЦИЯ ОПАСНОГО ВЕЩЕСТВА – максимальное количество опасных веществ в почве, воздушной или водной среде, продовольствии, пищевом сырье и кормах, измеряемое в единице объема или массы, которое при постоянном контакте с человеком или при воздействии на него за определенный промежуток времени практически не влияет на здоровье людей и не вызывает неблагоприятных последствий. ҚАУІПТІ ЗАТТЫҢ РҰҚСАТ ЕТІЛГЕН ШЕКТЕГІ КОНЦЕНТРАЦИЯСЫ – суда, топырақта, ауада, азық-түлікте, тамақ және азық-түлік шикізатында болатын қауіпті заттың ең жоғары мөлшері, көлем немесе салмақ бірлігімен өлшенеді және адаммен ұдайы жанасқанда немесе оған белгілі уақыт аралығында әсер еткенде, адамдар өмірі мен денсаулығына ешқандай зиян әкелмейді және қолайсыз салдар тудырмайды.
ПРЕДЕЛЬНО ДОПУСТИМЫЙ ВЫБРОС – количество загрязняющего вещества, выделяемого объектом в окружающую среду за единицу времени, превышение которого ведет к неблагоприятным последствиям для природной среды на прилегающей территории (акватории) или опасно для здоровья человека. РҰҚСАТ ЕТІЛГЕН ШЕКТЕГІ ШЫҒАРЫНДЫ – уақыт бірлігі аралығында қоршаған ортаға объекті бөлген, ластанған заттарының мөлшері, оның артуы қоршаған ортаның аймағына (су айдыны) немесе адамдар денсаулығына қауіпті жағымсыз зардаптар әкеледі.
ПРЕДЕЛЬНО-ДОПУСТИМЫЙ СБРОС − количество допустимых сбросов в водные объекты сточных вод, которое не окажет вредного воздействия на состояние водоема и качества воды. РҰҚСАТ ЕТІЛГЕН ШЕКТЕГІ ҚАШЫРТҚЫ – суқоймасы мен оның сапасына теріс әсер етпейтін, ағынды сулардың су объектілеріне түсетін зиянды заттардың рұқсат етілген деңгейдегі мөлшері.
ПРЕДЕЛЬНО-ДОПУСТИМЫЙ УРОВЕНЬ ШУМА – это уровень фактора, который при ежедневной работе (не более сорока часов в неделю), не должен вызывать заболеваний или отклонений в состоянии здоровья, обнаруживаемых современными методами исследований, в процессе работы или в отдаленные сроки жизни настоящего и последующего поколений. ШУДЫҢ РҰҚСАТ ЕТІЛГЕН ШЕКТЕГІ ДЕҢГЕЙІ – күнделікті жұмыс барысында (апта ішінде қырық сағаттан артық емес), барлық жұмыс өтілі кезеңінде, жұмыс кезінде, қазіргі немесе кейінгі ұрпақтың өмірінде тексерудің озық әдістерімен анықталатын, ауру немесе денсаулыққа ауытқу тудырмайтын факторлардың деңгейі.
ПРЕДПРИЯТИЕ ПВ – добывающее и перерабатывающее предприятие, состоящее из нескольких рудников ПВ и необходимой для нормального функционирования контрольно-управленческой структуры. ЖС КӘСІПОРНЫ – бірнеше ЖС кен орындарынан тұратын, бақылау-басқару құрылымдарының қалыпты жұмыс жасауы үшін қажетті өндіруші және өңдеуші кәсіпорын. 
ПРЕРЫВИСТЫЙ ШУМ – шум, уровень звука которого изменяется ступенчато на 5 дБА и более с длительностью интервала 1 секунда и более в течение которого уровень остается постоянным. ҮЗІЛІСТІ ШУ – 1 секунд және одан да көп уақыт ішінде дыбыс деңгейі сатылап, 5 дБА және одан көп өзгеретін дыбыс деңгейі.
ПРЕФОРМА ИЗ ПОЛИЭТИЛЕНТЕРЕФТАЛАТА – заготовка, предназначенная для производства бутылок и розлива питьевой воды. ПОЛИЭТИЛЕНТЕРЕФТАЛАТТАН ЖАСАЛҒАН ПРЕФОРМА – бөтелкелер шығаруға және ауызсу құюға арналған дайындаушы зат.
ПРИВКУС И ЗАПАХ НЕФТЕПРОДУКТОВ – прижизненное или вторичное загрязнение нефтепродуктами. Воспримчивость запаха у жирной рыбы выше. При значительном загрязнении возможно накопление в ткани углеводородов. МҰНАЙ ӨНІМДЕРІНІҢ ӨЗІНДІК ДӘМІ ЖӘНЕ ИІСІ – мұнай өнімдерімен өмір сүру кезінде немесе екіншілей ластану. Семіз балықтың иісі күшті болады. Күштірек ластанған жағдайда тінде көмірсутектің жиналуы мүмкін.
ПРИВКУС ЛЕКАРСТВЕННЫЙ, ТРАВЯНИСТЫЙ, ИЛИСТЫЙ – приобретаются при жизни рыбы и зависят от мест обитания, флоры и фауны водоема. Лекарственный запах может появиться при нарушении условий хранения рыбы. ДӘРІ-ДӘРМЕКТЕРДІҢ, ШӨПТЕРДІҢ, ТҰНБАЛАРДЫҢ ӨЗГЕШЕ ДӘМІ – балықтың тіршілік ету кезінде пайда болады. Пайда болуы суқойма флорасы, фаунасы және мекендеу орнына байланысты болады. Дәрі-дәрмектің дәмі балықты сақтау шартының бұзылу салдарынан пайда болуы мүмкін.
ПРИЕМНОЕ ОТДЕЛЕНИЕ – функциональное подразделение больничной организации, предназначенной для приема и распределения больных по отделениям. ҚАБЫЛДАУ БӨЛМЕСІ – аурухана ұйымының ауруларды қабылдап, бөлімшелерге жіберуге арналған қызметтік бөлімшесі.
ПРИЗЕМНЫЙ СЛОЙ АТМОСФЕРЫ – часть пограничного слоя атмосферы высотой в несколько десятков метров от земной поверхности. АТМОСФЕРАНЫҢ ЖЕРГЕ ЖАҚЫН ҚАБАТЫ – жердің бетінен бірнеше он метр биіктіктегі атмосфераның шектік қабатының бөлігі.
ПРИМЕНЕНИЕ ЯДОВИТЫХ ВЕЩЕСТВ (ЯДОВ) – условия хранения, транспортировки, обезвреживания и уничтожения ядовитых веществ (ядов) в целях обеспечения санитарно-эпидемиологического благополучия, безопасности и охраны здоровья населения Республики Казахстан. УЛЫ ЗАТТАРДЫ (УЛАРДЫ) ҚОЛДАНУ – Қазақстан Республикасы халқының санитарлық-эпидемиологиялық саулығын, қауіпсіздігін және денсаулығын сақтауды қамтамасыз ету мақсатында улы заттарды сақтау, тасымалдау, залалсыздандыру мен жою талаптары.
ПРИРОДНЫЕ РАДИОНУКЛИДЫ – радиоактивные элементы рядов урана – 238, тория − 232 и калия − 40. ТАБИҒИ РАДИОНУКЛИДТЕР – уран − 238, торий − 232 және калий – 40 қатарындағы радиобелсенді элементтер.
ПРИРОДООХРАННЫЕ МЕРОПРИЯТИЯ – меры защиты подземной гидросферы и поверхности района размещения хвостохранилища и окружающей территории от негативного воздействия складируемых отходов, включающие:
      - комплекс сооружений (различные типы экранов, дренажей, завес и др.), предназначенных для снижения воздействия на подземную гидросферу;                                                   
      - применяемые в процессе эксплуатации способы защиты и технологические приемы, обеспечивающие эрозионную устойчивость складируемого материала и исключающие его поверхностное влияние на окружающую среду.
ТАБИҒАТТЫ ҚОРҒАУ ІСШАРАЛАРЫ – жерасты гидросферасын және қалдық қоймалары орналасқан жерүсті ауданын және қоршаған аумақты қоймада сақталатын қалдықтардың жағымсыз әсерінен қорғауға арналған шаралар:
        - жерасты гидросферасына әсерді азайтуға арналған құрылыс кешендері (әртүрлі экрандар, дренаждар, шымылдықтар және т.б.)      
       -   қоймадағы заттардың эрозиялық тұрақтылығын және қоршаған ортаға беретін әсерін болдырмайтын қолданыс кезінде қолданылатын қорғаныс тәсілдері және технологиялық әдістер.
ПРОБИОТИЧЕСКИЕ ПРОДУКТЫ – пищевые продукты, изготовленные с         добавлением живых культур пробиотических микроорганизмов и пребиотиков. ПРОБИОТИКАЛЫҚ ӨНІМДЕР – тірі пробиотикалық микроорганизмдер дақылдары және пребиотиктер қосып жасалған тағам өнімдері.
ПРОБООТБОРНИК АЭРОЗОЛЬНЫЙ – прибор, используемый для отбора заданных объемов воздуха за определенный временной промежуток, в целях определения количественного содержания микроорганизмов или механических частиц. АЭРОЗОЛЬДЫ СЫНАМА АЛАТЫН ЗАТ – ауада микроорганизмдердің және механикалық бөлшектердің сандық мөлшерін анықтау мақсатында белгілі уақыт арасында қолданылатын аспап. 
ПРОГРАММА МОНИТОРИНГА ОКРУЖАЮЩЕЙ СРЕДЫ – документально определенная программа, которая описывает правила текущего мониторинга производственной среды по всем контролируемым параметрам –  влажность, температура, скорость воздушных потоков, уровень перепада давления между помещениями, уровень контаминации бактериальными и механическими частицами и включает в себя план мероприятий при превышении результатов контроля уровня действия. ҚОРШАҒАН ОРТА МОНИТОРИНГІ БАҒДАРЛАМАСЫ – барлық бақылау параметрлері бойынша – ылғалдылық, температура, ауа ағымдарының жылдамдығы,  үй-жайлар арасындағы қысымның алмасу деңгейі, бактериялы және механикалық бөлшектермен контаминация деңгейі бойынша және белгіленген параметрлер  жоғарылаған жағдайда іс-шаралар жоспарын қосатын  өндірістік ортаны ағымдық бақылау ережелерін сипаттайтын құжатпен белгіленген бағдарлама.
 
ПРОГНОЗИРОВАНИЕ МЕДИКО-САНИТАРНОЙ ОБСТАНОВКИ – определение вероятности возникновения и масштабов развития эпидемий, эпизоотии, эпифитотий и их последствий с целью разработки и обоснования мероприятий по предупреждению распространения  инфекционных  болезней  и  вредителей сельскохозяйственных культур среди населения, животных и растений, снижению  общей  инфекционной заболеваемости  людей, сельскохозяйственных животных и ликвидации социально-экономических последствий эпидемий, эпизоотии, эпифитотий. МЕДИЦИНАЛЫҚ-САНИТАРЛЫҚ АХУАЛДЫ БОЛЖАУ – эпифитотиялар, эпизоотиялар, індеттердің таралу аумағын және пайда болу ықтималдығын және олардың зардаптарын анықтау, болжау, аталған жұмыстар өсімдіктер, жануарлар, адамдар, ауылшаруашылық дақылдары арасында қоздырғыштардың, жұқпалы аурулардың таралуын және ауылшаруашылық жануарларының жұқпалы аурумен ауыруын төмендету, эпизотиялар, эпифитотиялар, індеттердің әлеуметтік-экономикалық зардаптарын жою мақсатында жүргізілді.
ПРОДАВЕЦ – юридическое и (или) физическое лицо, являющееся самостоятельным субъектом права в соответствии с действующим законодательством Республики Казахстан, пользующийся услугами рынка для осуществления своей торговой деятельности. САТУШЫ – Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес саудамен айналысатын, өзінің сауда қызметін жүзеге асыру үшін нарық қызметін пайдаланатын  тәуелсіз құқық субъектісі болып табылатын заңды және (немесе) жеке тұлға.
ПРОДОВОЛЬСТВЕННОЕ СЫРЬЕ – сырье растительного, животного, микробиологического, минерального, искусственного происхождения и вода, используемые для изготовления пищевых продуктов. АЗЫҚ-ТҮЛІКТІК ШИКІЗАТ – тағамдық өнімдер дайындауға арналған өсімдіктен, жануардан алынған, микробиологиялық, минералдық, жасанды жолмен дайындалған шикізат және су.
ПРОДОВОЛЬСТВЕННЫЕ КЛАДОВЫЕ (ОХЛАЖДАЕМЫЕ И НЕОХЛАЖДАЕМЫЕ) – помещения, предназначенные для хранения запасов продовольствия, необходимого для питания экипажа. АЗЫҚ-ТҮЛІК ҚОЙМАЛАРЫ (САЛҚЫНДАТЫЛАТЫН ЖӘНЕ САЛҚЫНДАТЫЛМАЙТЫН) – экипаж тамақтанатын азық-түлік қорын сақтауға арналған үй-жайлар.
ПРОДОЛЖИТЕЛЬНОСТЬ ВАХТЫ – время пребывания на броту плавучей буровой установки. ВАХТАНЫҢ ҰЗАҚТЫҒЫ – жүзгіш бұрғылау қондырғының бортында болу уақытының ұзақтығы.
ПРОДУКТ ЖИВОТНОГО ПРОИСХОЖДЕНИЯ – мясо и мясо продукты, молоко и молокопродукты, рыба и рыбапродукты, яйцо и  яйцепродукты, не используемые без соответствующей обработки в пищу, а также продукция пчеловодства. ЖАНУАРЛАРДАН АЛЫНАТЫН ӨНІМ – тиісті өңдеусіз тамақ ретінде пайдалануға болмайтын ет және ет өнімдері, сүт және сүт өнімдері, балық және балық өнімдері, жұмыртқа және жұмыртқа өнімдері, сондай-ақ арашаруашылығының өнімдері.
ПРОДУКТЫ ДЕТСКОГО ПИТАНИЯ – специализированные пищевые продукты, отвечающие физиологическим особенностям детского организма. БАЛАЛАРҒА АРНАЛҒАН АЗЫҚ-ТҮЛІК – бала организмінің физиологиялық ерекшеліктеріне жауап беретін тағам өнімдері.
ПРОДУКТЫ ДИЕТИЧЕСКОГО ПИТАНИЯ – специализированные пищевые             продукты, предназначенные для лечебного и профилактического питания. ДИЕТАЛЫҚ АЗЫҚ-ТҮЛІК ӨНІМДЕРІ – профилактикалық және ем үшін тамақтануға арналған арнайы азық-түлік өнімдері.
ПРОИЗВОДИТЕЛЬНОСТЬ БАКТЕРИЦИДНОГО ОБЛУЧАТЕЛЯ − количественная оценка результативности использования бактерицидного облучателя как средства для снижения микробной обсемененности воздушной среды. БАКТЕРИЦИДТІК СӘУЛЕЛЕНДІРГІШТІҢ ӨНІМДІЛІГІ − ауадағы микробтың тұқымдануын төмендетуге арналған құрал ретінде бактерицидтік сәулелендіргішті пайдалану нәтижелілігінің сандық бағасы.
ПРОИЗВОДСТВЕННАЯ ДЕЯТЕЛЬНОСТЬ – совокупность действий людей с применением орудий труда, необходимых для превращения ресурсов в готовую продукцию, включающих в себя производство и переработку различных видов сырья, строительство, оказание различных видов услуг. ӨНДІРІСТІК ҚЫЗМЕТ – шикізаттарды дайын өнімге айналдыруға қажетті еңбек құралдарын қолдана отырып, адамдардың қызмет етуінің жиынтығы, оған түрлі шикізат, құрылыс түрлерін өңдеу және өндіру, қызметтің сан алуан түрін көрсету де кіреді.
ПРОИЗВОДСТВЕННАЯ ЛАБОРАТОРИЯ – лаборатория объекта, осуществляющая лабораторные исследования и испытания продукции в процессе производства. ӨНДІРІСТІК ЗЕРТХАНА − өндіріс барысында өнімдерге зертханалық тексеріс жүргізіп, өнімдерді сынайтын объекті зертханасы.
ПРОИЗВОДСТВЕННЫЕ ОТХОДЫ ПРЕДПРИЯТИЙ НЕФТЕГАЗОВОГО КОМПЛЕКСА – солевые отложения и шлам, извлеченные из технологического оборудования при его ремонте и очистке, элементы технологического оборудования и конструкций, не предназначенные для дальнейшего использования по их назначению, почва и грунты на территории предприятии, в которых могут накапливаться природные радионуклиды в процессе производственной деятельности предприятий НГК. МҰНАЙГАЗ КЕШЕНДЕРІ КӘСІПОРЫНДАРЫНЫҢ ӨНДІРІСТІК ҚАЛДЫҚТАРЫ – технологиялық жабдықтарды жөндеу және тазарту барысында жинақталған тұзды түзілімдер мен шламдар, технологиялық жабдықтар мен құрылғылардың әрі қарай қолдануға жатпайтын элементтері, кәсіпорынның аумағындағы МГК-нің өндірістік жұмысы барысында табиғи радионуклидтер жинақталуы мүмкін жер қабаты мен топырақ.
ПРОИЗВОДСТВЕННЫЕ ПОМЕЩЕНИЯ – замкнутые пространства в специально предназначенных зданиях и сооружениях, в которых постоянно (по сменам) или периодически (в течение рабочего дня) осуществляется трудовая деятельность людей. ӨНДІРІСТІК ҮЙ-ЖАЙЛАР – тұрақты түрде (ауысым ішінде) немесе кезеңді түрде (жұмыс күнінің ішінде) адамдар жұмыс атқаратын арнайы салынған үйлер пен ғимараттардағы жабық кеңістік. 
ПРОИЗВОДСТВЕННЫЙ ОБЪЕКТ – объект хозяйственной деятельности, связанной с производством продукции, выполнением работ и оказанием услуг, которые осуществлются с использованием процессов, оборудования и технологии, являющихся источниками воздействия на среду обитания и здоровье человека. ӨНДІРІСТІК ОБЪЕКТ − өнімді шығаруға, жұмысты атқаруға және қызмет көрсетуге байланысты шаруашылық қызметінің объектісі, олар адамның денсаулығы мен тіршілік ету ортасына әсер ету көзі болып табылатын процестерді, жабдықтарды және технологияны қолданумен жүзеге асырылады.
ПРОИЗВОДСТВЕННЫЙ ЭКОЛОГИЧЕСКИЙ КОНТРОЛЬ – непосредственная деятельность предприятий, организаций, учреждений по управлению воздействием на окружающую среду на основе описания, наблюдения, оценки и прогноза источников воздействия и отходов. ӨНДІРІСТІК-ЭКОЛОГИЯЛЫҚ БАҚЫЛАУ – әсер ету және қалдықтар ошақтарын болжау, бағалау, бақылау, сипаттау негізінде қоршаған ортаға әсер етуді басқару жөніндегі мекемелердің, ұйымдардың, кәсіпорындардың тікелей қызметі.
ПРОИЗВОДСТВО ЭКОЛОГИЧЕСКИ ЧИСТОЕ – производство, на котором фактически соблюдаются все установленные для него экологические нормы и правила, существуют необходимые методы и средства регулирования воздействия на окружающую среду, осуществляется    эффективное управление воздействием на окружающую среду. ЭКОЛОГИЯЛЫҚ ТҰРҒЫДАН ТАЗА ӨНДІРІС – өзіне бекітілген экологиялық нормалар мен ережелердің барлығын іс жүзінде шынайы сақтайтын кәсіпорын, онда қоршаған ортаға әсерді реттеудің құралдары мен амалдары бар және қоршаған ортаға әсер етуді тиімді басқару жүзеге асырылады.
ПРОТИВОЭПИДЕМИОЛОГИЧЕСКИЕ МЕРОПРИЯТИЯ – комп­лекс мер по предупреждению возникновения инфекционных заболеваний и ликвидации их в случае появления. Направлены на нейтрализацию источников инфекционных заболеваний, уничтожение возбудителей болезней, повышение устойчивости людей к заболеванию и их лечение. ІНДЕТКЕ ҚАРСЫ ІС-ШАРАЛАР – жұқпалы аурулардың пайда болуының алдын алу және пайда болған жағдайда, оларды жоюға арналған іс-шаралардың кешені. Жұқпалы аурулар көздерін, ауру қоздырғыштарын жоюға, ауруға адамдардың қарсы тұруын көтеруге және оларды емдеуге бағытталған.
 
ПРОТИВОЭПИДЕМИЧЕСКИЙ РЕЖИМ – комплекс мероприятий по предупреждению заноса и распространения в больнице инфекционных и паразитарных заболеваний. ІНДЕТКЕ ҚАРСЫ РЕЖИМ – ауруханаға инфекциялық және паразиттік аурулардың енбеуін және тарамауын қамтамасыз ететін алдын алатын іс-шаралар жиыны.
ПРОФПЛОМБИРОВАНИЕ – обжигание краев емкости. КӘСІБИ ПЛОМБЫЛАУ – ыдыстың жиегін жалынмен күйдіру.
ПУЛЬПА − отходы производства, имеющие рыхлую (мягкую) консистенцию. ПУЛЬПА − борпаң (жұмсақ) консистенциялы өндірістік қалдықтар.
ПУЛЬПОПРОВОД – оборудованный тракт, предназначенный для удаления пульпы и подачи ее к месту складирования хвостов на хвостохранилище. Пульпопровод может быть напорный или безнапорный, открытый или закрытый. ПУЛЬПАӨТКІЗГІШ – пулпаны жоюға және оны қалдықтарды жинақтайтын қоймаға жеткізуге арналған жол. Пульпопровод тегеурінді немесе тегеурінсіз, ашық немесе жабық болуы мүмкін. 
ПУЛЬПОПРОВОД МАГИСТРАЛЬНЫЙ – внешний участок пульпопровода, расположенный за пределами хвостохранилища. МАГИСТРАЛЬДЫҚ ПУЛЬПАӨТКІЗГІШ – қалдықтар қоймасының сыртында орналасқан пульпаөткізгіштің сыртқы бөлігі.
ПУЛЬПОПРОВОД РАСПРЕДЕЛИТЕЛЬНЫЙ – участок пульпопровода, обеспечивающий равномерное складирование пульпы; расположен внутри огражденной рабочей зоны хвостохранилища. ҮЛЕСТІРМЕЛІ ПУЛЬПА ӨТКІЗГІШ – пульпа өкізгіштің пульпаны бірқалыпты орналастыруға арналған бөлігі; ол қалдықтар қоймасының қоршалған жұмыс аймағының ішінде орналасады.
 

Р
 

РАБОТА С ИСТОЧНИКОМ ИОНИЗИРУЮЩЕГО ИЗЛУЧЕНИЯ – все виды обращения с источником излучения на рабочем месте, включая радиационный контроль. ИОНДАЛҒАН СӘУЛЕЛЕНУ КӨЗДЕРІМЕН ЖҰМЫС ІСТЕУ – радиациялық бақылауды қоса алғандағы жұмыс орынында сәулелену көздерімен жұмыс істеудің  барлық түрі.
РАБОЧАЯ ЗОНА – пространство производственных помещений, на которых находятся места постоянного пребывания работающих. ЖҰМЫС АУМАҒЫ – жұмыс істейтін адамдардың тұрақты жұмыс орны болып табылатын өндірістік үй-жайлар аумағы.
 
РАБОЧЕЕ МЕСТО – место постоянного или временного пребывания персонала для выполнения производственных функций в условиях воздействия ионизирующего излучения в течение более половины рабочего времени или двух часов непрерывно. ЖҰМЫС ОРНЫ – жұмыс күнінің жартысында немесе үздіксіз екі сағат бойы, иондалған сәулелену жағдайында өндірістік қызметті орындауға арналған тұлғаның тұрақты немесе уақытша жұмыс орны.
РАЗДАТОЧНЫЙ ПУНКТ – объект, предназначенный для выдачи детского питания. ТАРАТУ ПУНКТІ – балалар тағамын беруге арналған объекті.
РАЗРЕЗ – это совокупность открытых горных выработок, образованных при разработке угольного месторождения. ОЙЫЛМА – көмір кенорнын пайдалану кезінде түзілген ашық таулы өндіру орындарының жиынтығы.
РАЙОН БИОЛОГИЧЕСКОГО ЗАРАЖЕНИЯ – территория (акватория), в пределах которой распространены опасные биологические средства поражения людей и животных или патогенные микроорганизмы, создающие опасность для здоровья и жизни личного состава войск (сил) и населения, животных и растений, а также для окружающей природной среды. Разделяется на зоны опасного (вероятность поражения личного состава аэрозолем биологических средств не менее 50 %), умеренного (от 20 до 50 %) и слабого (от 1 до 20 %) заражения. БИОЛОГИЯЛЫҚ ЖАҒЫНАН ЗАҚЫМДАНҒАН АУДАН – әскерлердің (күштердің) жеке құрамы мен тұрғындардың өмірі мен денсаулығына, жануарлар мен өсімдіктерге, сонымен қатар қоршаған ортаға қауіп төндіретін, адамдар мен жануарларды зақымдайтын қауіпті биологиялық құралдар немесе потогенді микроорганизмдер аумағында (шегінде) дамыған аймақ (су айдыны). Ол қауіпті аймақ (жеке құрамның биологиялық құралдар аэрозолімен 50%-дан аса мөлшерде зақымдануы), орташа (20-дан 50-ға дейін) және әлсіз (1-ден 20%-ға дейін зақымдану) болып бөлінеді.
РАЙОН СПЕЦИАЛЬНОЙ ОБРАБОТКИ – район, предназначенный для проведения полной специальной обработки войск, формирований ГО и населения, подвергшихся сильному (опасному) химическому, радиоактивному или бактериологическому заражению. Основные элементы Р.с.о.: район ожидания, один или несколько пунктов специальной обработки, район сбора после специальной обработки. АРНАЙЫ ӨҢДЕУ АУДАНЫ – күшті (қауіпті) химиялық, радиобелсенді немесе бактериологиялық зақымдануға ұшыраған тұрғындарға, АҚ бөлімшелеріне, әскерлерге толық арнайы тексеріс, өңдеулер жүргізуге арналған аймақ. А.ө.а. негізгі элементтері: күту ауданы, арнайы өңдеудің бір немесе бірнеше орны, арнайы өңдеуден кейінгі жинау ауданы.
РАЙОН ЭКОЛОГИЧЕСКИ НЕБЛАГОПОЛУЧНЫЙ – территория, регион, населенный пункт с неблагоприятными для здоровья человека воздействиями различных факторов внешней среды в результате стихийных бедствий, хозяйственной либо иной деятельности человека, могущие повлечь за собой нарушение природного равновесия, разрушение естественных экологических систем, деградацию флоры и фауны. ЭКОЛОГИЯЛЫҚ ЖАҒЫНАН ҚОЛАЙСЫЗ АУДАН – авариялар салдарынан, шаруашылық немесе адамның басқа да түрлі әрекеттері нәтижесінде қоршаған ортаның түрлі факторларының адам денсаулығына қолайсыз әсер ететін елді мекен, өңір, аймақ; аталған жағдайлар табиғи тұрақтылықты бұзады, экологиялық табиғи жүйелер бұзылады, топырақ пен фауналарды нашарлатады.
РАПИСТОСТЬ – появление кристаллов соли на поверхности. РАПИСТОСТЬ – заттың бетінде тұз кристалдарының пайда болуы
РАСКОЛЫ ДЛЯ ПРИЕМА СКОТА – отдельные загоны для содержания скота. МАЛДАРДЫ БӨЛІП ҚАМАУҒА АРНАЛҒАН ОРЫН – мал ұстауға  арналған жеке қашалар.
 
РАССТОЙКА ТЕСТОВЫХ ЗАГОТОВОК – выдерживание тестовых заготовок при температуре и влажности воздуха в соответствии нормативным техническим документам. ҚАМЫР ДАЙЫНДАМАСЫН АШЫТУ – нормативтік техникалық құжаттарға сәйкес температура мен ауа ылғалдылығында қамыр дайындамасын ұстау.
РАСФАСОВАННАЯ ПИТЬЕВАЯ ВОДА – питьевая вода, расфасованная в бутылки, контейнеры, пакеты. ЫДЫСТАРҒА ҚҰЙЫЛҒАН АУЫЗСУ – бөтелкелерге, контейнерлерге, пакеттерге құйылған ауызсу.
РАСХОДНЫЕ СКЛАДЫ ЯДОВИТЫХ ВЕЩЕСТВ – склады, предназначенные для хранения ядовитых веществ в количествах, необходимых для производственных нужд организации. УЛЫ ЗАТТАРДЫ ЖІБЕРЕТІН ҚОЙМАЛАР – ұйымдардың өндірістік қажеттіліктеріне қажетті улы заттарды мөлшеріне қарай сақтауға арналған қоймалар.
РАТИЦИДЫ (РОДЕНТИЦИДЫ) – средства (препараты) химической природы, обеспечивающие гибель грызунов. РАТИЦИДТЕР (РОДЕНТИЦИДТЕР) – кеміргіштердің өлуін қамтамасыз ететін химиялық құралдар (препараттар).
РЕБЁНОК  РАННЕГО ВОЗРАСТА – лицо, в возрасте от 12 месяцев до трех лет. БҮЛДІРШІН БАЛА – 12 айдан 3 жасқа дейінгі бала.
РЕБЕНОК ГРУДНОГО ВОЗРАСТА – лицо, не старше 12 месяцев. НӘРЕСТЕ – 12 айға толмаған бала.
РЕВЕРСИРОВАНИЕ – изменение направления движения машины или отдельных ее элементов на обратное. БАҒЫТЫН ӨЗГЕРТУ – машинаның қозғалыс бағытын өзгерту немесе оның жекеленген элементтеріне кері жұмыс істету.
РЕЖИМ ОБЛУЧЕНИЯ − длительность и последовательность работы облучателей – это непрерывный режим (в течение всего рабочего дня или более) или повторно-кратковременный (чередование сеансов облучения и пауз). СӘУЛЕЛЕНУ РЕЖИМІ − сәулелендіргіштер жұмысының ұзақтығы мен реттілігі (жүйелілігі) – бұл үзіліссіз (жалпы жұмыс күні немесе одан да көп) немесе қайталама қысқа мерзімді (сәулелену сеанстары мен үзілістеріеің кезектілігі) режим.
РЕКРЕАЦИЯ − водный объект или его участок с прилегающим к нему берегом, используемый для массового отдыха, туризма и спорта. РЕКРЕАЦИЯ − жалпы демалу орындары, туризм және спорт үшін пайдаланатын жағалаулы сулы объекті немесе оның бір бөлігі.
РЕКУЛЬТИВАЦИЯ ЗЕМЕЛЬ – комплекс работ, направленный на восстановление продуктивности и народно-хозяйственной ценности нарушенных земель, а также на улучшение условий окружающей среды. ЖЕРДІ ҚАЛПЫНА КЕЛТІРУ – қоршаған ортаны және бұзылған жерлердің құнарлылығы мен халықтық-шаруашылықтық құндылығын қалпына келтіруге бағытталған жұмыстар кешені.
РЕКУПЕРАЦИЯ – возвращение части материалов для повторного использования в том же технологическом процессе. РЕКУПЕРАЦИЯ – қандай да бір технологиялық процеске қайтадан қолдану үшін материалдардың бір бөлігін қайтару.
РЕПЕЛЛЕНТЫ – средства (препараты) химической природы, отпугивающие насекомых и других членистоногих. РЕПЕЛЛЕНТТЕР – жәндіктерді және басқа да бунақаяқтыларды үркітетін химиялық құралдар (препараттар).
РЕПРОДУКТИВНАЯ ФУНКЦИЯ – воспроизведение организмами себе подобных. ҰРПАҚ ЖАҢҒЫРТУ ҚЫЗМЕТІ – организмнің өзіне ұқсастарды көбейту қасиеті.
РЕТОРТА – химический сосуд, служащий для нагревания и перегонки различных веществ с отводной трубкой. РЕТОРТА – әртүрлі заттарды қыздыруға және айдауға арналған бұрып апаратын құбыры бар химиялық түтік.
РЕЦИРКУЛЯЦИЯ – многократное, полное или частичное возвращение потока газов, жидких и твердых веществ в технологический процесс с целью регулирования температуры и концентрации компонентов в смесях. РЕЦИРКУЛЯЦИЯ – температураны және қоспадағы компоненттердің концентрациясын реттеу мақсатымен технологиялық процеске газдардың, сұйық және қатты заттардың ағымының толығымен немесе жекелей қайтып келуі.
РЖАВЧИНА – окисление жира на поверхности до проникновения в толщу мяса – пожелтение поверхности, привкус горечи, запах прогоркло-оливковый – нарушение условий и сроков хранения рыбы. ТАТ – еттің ішіне енбеген, тері бетінде майдың тотығуы – сыртының сарғаюы, ащы дәм, зәйтүннің ашқылтым иісі –балықты сақтау талаптарының және мерзімінің бұзылуы.
РОЗНИЧНАЯ ТОРГОВЛЯ − продажа товара предпринимателем покупателю товара, предназначенного для личного, семейного, домашнего или иного использования, не связанного с предпринимательской деятельностью. БӨЛШЕК САУДА – кәсіпкерлердің сатып алушыға кәсіпкерлік қызметке байланысты емес, әдетте жеке өзіне, отбасында, үйінде немесе өзге де пайдалануға арналған тауарларды сатуы.
РЫБА – это природный продукт, получаемый после вылова первичных водных челюстноротых, обитающих в естественных или искусственных водоемах.
 
БАЛЫҚ – табиғи немесе қолдан жасалған суларда мекендейтін жақауыздыларды аулағаннан кейін алынатын табиғи азық-түлік. 
РЫБА ВЯЛЕНАЯ – продукт, приготовленный из жирных пород рыб путем посола, а затем медленного подсушивания в естественных условиях или в специальных установках при температуре +20°...+25°С. ҚАҚТАЛҒАН БАЛЫҚ – семіз тұқымды балықтарды тұздап, содан кейін арнайы қондырғыларда +20°... +25°С температурада немесе табиғи жағдайларда баяу кептіріп жасалатын өнім.
РЫБА И ПРОДУКТЫ ЕЕ ПЕРЕРАБОТКИ – соленая, вяленая, сушеная, копченая, кулинарные изделия из рыбы, рыбные консервы, икра.
 
БАЛЫҚ ЖӘНЕ ОНЫ ӨҢДЕГЕННЕН КЕЙІН АЛЫНАТЫН ӨНІМ – тұздалған, қақталған, кептірілген, ысталған балықтан жасалған аспаздық өнім, балық консервілері, балық уылдырығы.
РЫБА ПОДВЯЛЕННАЯ – продукт, близкий к вяленой рыбе, но готовится чаще из океанических пород рыб, содержит большее количество влаги (55-60%) и меньшее количество соли (4-7%), что делает подвяленную рыбу нестойким продуктом.
 
ШАЛА ҚАҚТАЛҒАН БАЛЫҚ  – қақталған балыққа жақын өнім, ол көбінесе мұхитта тіршілік ететін балық тұқымдарынан жасалады. Қақталған балыққа қарағанда ылғалдылығы жоғары (55-60%) және тұзы аз болады (4-7%). Сондықтан оның сақтау төзімділігі төмен болады.
РЫБА СУШЕНАЯ –  приготавливается из мелких нежирных пород рыб путем посола с последующей горячей сушкой. Сушеная рыба используется как полуфабрикат. КЕПТІРІЛГЕН БАЛЫҚ – балықтың ұсақ майсыз түрлерін тұздап, содан кейін ыстыққа кептіріп жасалатын өнім. Кептірілген балық жартылай өңделген өнім ретінде қолданылады.
РЫНОК КРЫТЫЙ – капитальное здание, прочно связанное с землей фундаментом, имеющее постоянные инженерные коммуникации. Торговые места в крытом рынке не имеют связи со стационарными типовыми отделами (в которых осуществляется предпродажная подготовка товаров) в них. Как правило, допускается ежедневная смена продавцов, товарный запас на торговом месте в крытых рынках ограничивается одним рабочим днем. ЖАБЫҚ БАЗАР (ШАТЫРЛЫ, ҚОРШАЛҒАН БАЗАР) – тұрақты инженерлік қатынас жолдары, фундаменті, жермен тығыз байланысы бар іргелі ғимарат.  Жабық базардың сауда орындары стационарлық типті бөлімдермен (саудаға шығарар алдында дайындық болатын жер) байланысы жоқ. Тауар қоры бір күндік жұмыс күнімен шектелген және сатушылар кезек-кезегімен жұмыс жасау тәртібі бойынша жұмыс жасайды.
РЫНОК ОПТОВЫЙ – это рынок, на котором осуществляется купля-продажа товаров партиями (большими количествами) с целью дальнейшей реализации или использования в производстве. КӨТЕРМЕ БАЗАР –  сату немесе әрі қарай қолдану мақсатымен көп мөлшердегі тауар сауда-саттыққа шығарылатын базар.
РУДНИК ПВ –  добывающий объект, ведущий добычу полезных ископаемых по технологии выщелачивания через скважины, пробуренные с поверхности в зону залегания рудных тел месторождения и включает в свой состав добычные полигоны раствороперерабатывающий комплекс и всю необходимую для нормального функционирования структуру. ЖС КЕН ОРНЫ –  кенді өз орны аумағында үстінен бұрғылап алып, ұңғыма арқылы сілтісіздендіру технологиясы бойынша пайдалы қазбаларды өндіретін, құрамына ерітінді жасау және құрылымның қалыпты жұмыс істеуі үшін қажетті барлық кешендерді қамтитын өндіріс объектісі.
 

С

 
САЛОН, ЦЕНТР КРАСОТЫ – объекты, оказывающие разнообразные парикмахерские и косметические услуги. СҰЛУЛЫҚ САЛОНЫ, ОРТАЛЫҒЫ – әртүрлі шаштараздық жұмыстар мен косметикалық қызмет көрсететін объектілер.
САНИТАРНАЯ БОЙНЯ – помещение для убоя больного скота. САНИТАРЛЫҚ СОЮ ОРНЫ – ауру малдарды союға арналған үй-жай.
САНИТАРНАЯ ДРУЖИНА –предназначена для розыска и оказания первой медицинской помощи в очагах массового поражения, участия в организации выноса и вывоза пораженных к местам погрузки их на транспортные средства, работы в других формированиях ГО, работы в медицинских учреждениях ГО. САНИТАРЛЫҚ ЖАСАҚ – жаппай зақымдану ошағында алғашқы медициналық жәрдем көрсетуге және іздестіруге арналған. Зардап шеккендерді оқиға орнынан көлік құралдарына апаруды, одан түсіруді ұйымдастыруға арналған АҚ құрамалары, АҚ медициналық мекемелері жұмыстарына қатысушы жасақ.
САНИТАРНАЯ ЗАЩИТА – совокупность мероприятий по сохранению санитарно-гигиенического и санитарно-эпидемиологического благополучия на данной территории. Включает мероприятия по санитарной охране территории, организации зон санитарной охраны водных источников, контролю за соблюдением санигарно-гигиенических нормативов, санитарной охране почв, воздуха. САНИТАРЛЫҚ ҚОРҒАУ – нақты аймақтың санитарлық-гигеналық және санитарлық-эпидемиологиялық саулығын, амандығын сақтау жөніндегі іс-шаралардың жиынтығы. Аймақты санитарлық қорғауды ұйымдастыру, санитарлық-гигиеналық нормативтерді, ауаны, топырақты санитарлық сақтауды бақылау бойынша іс-шаралар.
 
САНИТАРНАЯ ОБРАБОТКА – прием душа или ванны, стрижка волос и ногтей, смена одежды, при необходимости, проведение дезинсекции и дезинфекции. САНИТАРЛЫҚ ӨҢДЕУ – душ немесе ванна қабылдау, шаш қию мен тырнақ алу, киімін айырбастау, керек болған жағдайда дезинсекциялау және дезинфекциялау жұмыстарын жүргізу.
САНИТАРНАЯ ОДЕЖДА – комплект защитной одежды персонала, предназначенной для защиты сырья, вспомагательных материалов и готового продукта от загрязнения механическими частицами, микроорганизмами и других загрязнений. САНИТАРЛЫҚ КИІМ – шикізаттарды, қосымша материалдарды және дайын өнімдерді механикалық заттармен, микроорганизмдермен және басқа заттармен ластанудан сақтайтын қызметкерлердің қорғаныс киімінің жиынтығы.
САНИТАРНАЯ ОХРАНА ТЕРРИТОРИИ – комплекс мероприятий, направленных на предупреждение заноса карантинных и др. инфекционных болезней на территорию страны из-за рубежа. АЙМАҚТАҒЫ САНИТАРЛЫҚ КҮЗЕТ – ел аймағына шет елден карантинді және басқа да жұқпалы ауруларды алып кірудің алдын алуға бағытталған іс-шаралар кешені.
 
САНИТАРНАЯ ОЧИСТКА – система мероприятий, имеющих целью сбор, удаление и обезвреживание отбросов (отходов), образующихся в населенном месте в результате жизнедеятельности населения. САНИТАРЛЫҚ ТАЗАЛАУ – елді мекендердегі халықтың өмір сүру барысында пайда болған қалдықтарды (қоқыстарды) жинап, залалсыздандыруға және жоюға арналған іс шаралар жүйесі.
САНИТАРНАЯ ОЧИСТКА ТЕРРИТОРИИ – действия специальных подразделений сил и средств ликвидации ЧС по поиску и сбору представляющих опасность предметов и продуктов органического и неорганического происхождения, образовавшихся в результате возникновения ЧС, и их захоронению в специально отведенных для этого местах, а также по обеззараживанию мест их нахождения. АУМАҚТЫ САНИТАРЛЫҚ ТАЗАЛАУ – ТЖ туындауы салдарынан қалыптасқан, шығу тегі органикалық және органикалық емес, қауіп төндіретін өнімдерді және заттарды іздестіру мен жинау жөніндегі ТЖ-ны жою құралдары мен арнайы күштері бөлімшелерінің әрекеттері, бұған аталған өнімдер мен заттарды арнайы бөлінген орынға көму, сонымен қатар олардың жатқан жерлерін залалсыздандыру да кіреді.
САНИТАРНАЯ СУМКА – набор медицинского имущества для оказания первой медицинской помощи пораженным (больным), размещенный в сумке (чехле) специального образца. САНИТАРЛЫҚ СӨМКЕ – арнайы үлгімен жасақталған сөмкедегі құралдармен зақымданған (науқас) адамға алғашқы медициналық жәрдем көрсетуге арналған медициналық құралдардың жинағы.
САНИТАРНО-ГИГИЕНИЧЕСКИЕ МЕРОПРИЯТИЯ – комплекс организационных, технических, хозяйственных, медицинских и др. мероприятий, направленных на сохранение здоровья военнослужащих и повышение их боеспособности; составная часть медицинского обеспечения. Осуществляются на основе изучения характера и условий воинского труда, быта личного состава, его физического развития, общей, профессиональной и инфекционной заболеваемости. САНИТАРЛЫҚ-ГИГИЕНАЛЫҚ ІС-ШАРАЛАР – әскери қызметкерлер мен олардың соғысқа қабілеттілігін сақтауға бағытталған ұйымдастырушылық, техникалық, шаруашылық, медициналық және т.б. іс-шаралардың кешені; медициналық тұрғыдан қамтамасыз етудің құрамдас бөлігі. Әскери еңбектің сипаты мен жағдайы, жеке құрамның тұрмысы, оның физикалық дамуы, жалпы кәсіби, жұқпалы ауру-сырқаттарын зерттеу негізінде жүзеге асырылады.
САНИТАРНО-ГИГИЕНИЧЕСКОЕ ОБЕСПЕЧЕНИЕ – комплекс мероприятий, проводимых с целью сохранения здоровья населения и личного состава, участвующего в ликвидации ЧС, путем: медицинского контроля за состоянием их здоровья; санитарного надзора за условиями размещения (вне мест постоянного жительства), питанием, водоснабжением, санитарным состоянием территории, удалением нечистот, захоронением трупов погибших людей и животных; прогнозирования влияния неблагоприятных факторов на состояние здоровья населения и личного состава и разработки предложений по улучшению этого влияния; гигиенического воспитания. САНИТАРЛЫҚ-ГИГИЕНАЛЫҚ ҚАМТАМАСЫЗ ЕТУ – жеке құрамның денсаулығын сақтау мақсатымен өткізілетін іс-шаралар кешені, олар төмендегідей жолдармен іске асырылады: олардың денсаулық жағдайына медициналық бақылау жасау; тамақпен, сумен қамтамасыз етудің, аумақтың санитарлық жағдайын, таза емес заттарды жоюдың, өлген адамдар мен жануарларды көму орындарының жағдайларын санитарлық қадағалау (тұрақты мекенжайдан тыс жерлер), жеке құрам мен тұрғындар денсаулығына жағымсыз факторлардың әсеріне болжам жасау және осы әсерлерді жақсарту жөніндегі ұсыныстар әзірлеу; гигиеналық тәрбие жүргізу іс-шараларының кешені.
САНИТАРНО-ГИГИЕНИЧЕСКОЕ СОСТОЯНИЕ ЗОНЫ – комплексная характеристика уровня заболеваемости и работоспособности населения, наличия средств жизнеобеспечения населения, санитарного состояния территории и гигиенически значимых объектов, условий проведения санитарно-гигиенических мероприятий. Санитарно-гигиеническое состояние может быть благополучным, неустойчивым, неблагополучным и чрезвычайным. Благополучное состояние: отсутствие массовых разрушений гигиенически значимых объектов, незахороненных трупов погибших людей и животных; удовлетворительное санитарное состояние территории, объектов водоснабжения; коммунальная благоустроенность; качественное проведение всего комплекса санитарно-гигиенических мероприятий; отсутствие массовых неинфекционных заболеваний и отравлений. Неустойчивое состояние: умеренный рост уровня заболеваемости или возникновение отдельных групповых заболеваний (отравлений); массовая гибель скота; наличие незахороненных трупов погибших людей и животных; неудовлетворительное санитарное состояние территории, объектов экономики, водоснабжения и питания; расположение района ЧС в непосредственной близости от источников или зоны химического, биологического заражения или радиоактивного загрязнения. Неблагополучное состояние: возникновение среди населения групповых поражений или отравлений, либо единичных неинфекционных заболеваний (отравлений) с тяжелой клинической картиной и неблагополучными исходами; появление участков химического, биологического заражения или радиоактивного загрязнения; наличие значительного числа неубранных трупов погибших людей и животных; неудовлетворительное санитарное состояние территории, производственных и социально-бытовых объектов. Чрезвычайное состояние: резкое нарастание числа опасных для жизни заболеваний (отравлений) среди пострадавшего населения в короткий срок; залповый выброс (сброс, выпуск) в зоне ЧС высокотоксичных, радиоактивных или биологически опасных веществ; наличие большого числа незахороненных трупов людей и животных;
неудовлетворительное санитарное состояние территории (разрушения системы водоснабжения и канализации).
АЙМАҚТЫҢ САНИТАРЛЫҚ-ГИГИЕНАЛЫҚ ЖАҒДАЙЫ – тұрғындардың еңбекке жарамдылығы мен ауруға шалдығу деңгейі, оларды тіршілікпен қамтамасыз ету құралдары, аймақтың және гигиеналық тұрғыдан маңызды объектілердің санитарлық жағдайы, санитарлық-гигиеналық іс-шараларды өткізу жағдайларының кешенді сипаттамасы.  Санитарлық-гигиеналық жағдай қанағаттандырарлық (жағымды), тұрақсыз, қанағаттандырарлықсыз (жағымсыз) және төтенше болуы мүмкін. Жағымды  ахуал: өлген адамдар мен жануарлардың көмілмеген мәйіттері, гигиеналық тұрғыдан маңызды объектінің жаппай қирауының болмауы; аймақтың, сумен қамтамасыз ету объектілерінің санитарлық қанағаттандырарлық жағдайы; коммуналды тұрмысқа жайлылық, барлық санитарлық-гигиеналық кешенді іс-шараларды сапалы өткізу; жаппай жұқпалы емес аурулар мен уланудың болмауы. Тұрақсыз ахуал: ауру деңгейінің орташа өсуі немесе жекеленген аурулар (уланулар) түрінің пайда болуы, жануарлардың жаппай қырылуы: өлген адамдар мен жануарлардың көмілмеген мәйіттері; тамақтану және сумен қамтамасыз ету, экономика объектілерінің, аймақтың санитарлық қанағаттандырарлықсыз жағдайы; ТЖ ауданының радиобелсенді ластанған немесе биологиялық, химиялық зақымданған аймақтардың немесе көздердің тікелей жанында орналасуы. Жағымсыз ахуал: тұрғындар арасында жаппай зақымдану немесе уланудың білінуі немесе жағымсыз қорытынды мен қиын клиникалық ауыр жағдайларға апаратын жұқпалы емес аурулардың түрлері; радиобелсенді ластану немесе химиялық, биологиялық зақымданудың білінуі; өлген адамдар мен жануардың көмілмеген мәйіттерінің айтарлықтай көптігі; аймақтың, өндірістік және әлеуметтік-тұрмыстық объектілерінің қанағаттандырарлықсыз санитарлық жағдайы. Төтенше ахуал: зардап шеккен тұрғындар арасында олардың өмірі үшін қауіпті  аурулардың (уланудың) өте қысқа мерзімде бірден артуы; ТЖ аймағында күшті уландырғыш, радиобелсенді немесе биологиялық қауіпті заттардың бірден шығуы (шығарындысы); адамдар мен жануарлар көмілмеген мәйіттерінің өте көп кездесуі; аймақтың қанағаттандырарлықсыз санитарлық жағдайы (сумен қамтамасыз ету мен кәріз жүйесінің бұзылуы).
САНИТАРНО-ЗАЩИТНАЯ ЗОНА – территория вокруг источника ионизирующего излучения, на которой уровень облучения людей в условиях нормальной эксплуатации данного источника может превысить установленный предел дозы облучения для населения. В санитарно- защитной зоне запрещается постоянное и временное проживание людей, вводится режим ограничения хозяйственной деятельности и проводится радиационный контроль. САНИТАРЛЫҚ-ҚОРҒАУ  АЙМАҒЫ – иондалған сәулелену көзінің жанындағы аймақ, оны қалыпты қолдану жағдайында адамдардың сәулелену деңгейі, тұрғындардың сәулеленуінің қалыпты мөлшері шегінен асып кетуі мүмкін. Санитарлық-қорғау аймағында адамдардың тұрақты және уақытша тұруына тыйым салынады, шаруашылық қызметіне шектеу тәртібі бекітіледі және радиациялық бақылау жүргізіледі.
САНИТАРНО-КАРАНТИННАЯ СТАНЦИЯ – профилактическое учреждение, расположенное в крупных портах, в обязанности которого входит организация и проведение профилактических и противоэпидемических мероприятий по предупреждению завоза карантинных и других инфекционных болезней людей. САНИТАРЛЫҚ-КАРАНТИНДІ БЕКЕТ – карантинді және басқа да жұқпалы ауру адамдарды кіргізудің  алдын алу жөніндегі індетке қарсы және алдын алу жөніндегі іс-шараларды ұйымдастыру мен жүргізу міндеті жүктелген ірі порттарда орналасқан профилактикалық мекеме.
САНИТАРНО-КАРАНТИННЫЙ ПУНКТ – специальное учреждение или структурное подразделение центра санитарно-эпидемиологического надзора, расположенное в открытых для движения через границу аэропортах, на автодорожных трассах, портах и на пограничных железнодорожных станциях, которое организует и проводит мероприятия по предупреждению завоза карантинных и других инфекционных болезней людей. САНИТАРЛЫҚ-КАРАНТИНДІ ПУНКТ – карантинді және басқа да жұқпалы аурумен зақымданған адамдардың енгізілуі жөніндегі іс-шараларды ұйымдастыратын және жүргізетін шекаралық теміржолда, көлік тасжолдарында, шекарадан ашық өтуге арналған әуежайларда орналасқан арнайы мекеме немесе санитарлық-эпидемиологиялық қадағалау орталығының құрылымдық бөлімшесі.
САНИТАРНО-ОБМЫВОЧНЫЙ ПУНКТ – стационарный или подвижной пункт, предназначенный для полной санитарной обработки и развертываемый на базе бань, санпропускников, дезстанций, изоляционно-пропускных пунктов, душевых павильонов, в приспособленных помещениях или палатках с использованием дезинфекционно-душевых установок, оборудованных для работы по пропускной системе. САНИТАРЛЫҚ-ЖУУ ПУНКТІ – қадағалау жүйесіне арналған жұмыстар үшін жабдықталған, дезинфекциялық душ қондырғысын қолдануға мүмкіндік беретін шатыр немесе ғимараты бар монша, санитарлық-рұқсаттама пункті, залалсыздандыру бекеті, оқшаулау-рұқсаттама пункті, душты павильондар негізінде жасақталған немесе толық санитарлық өңдеуге арналған стационарлық немесе жылжымалы пункт.
САНИТАРНО-ПОКАЗАТЕЛЬНЫЙ МИКРООРГАНИЗМ – микроорганизм, характеризующий микробное загрязнение объектов окружающей среды и отобранный для контроля эффективности обеззараживания. САНИТАРЛЫҚ-ТӘЖІРИБЕЛІК МИКРООРГАНИЗМ –  қоршаған орта объектілерінің микробтармен зақымдануын сипаттайтын және залалсыздандыруды бақылау тиімділігі үшін іріктеп алынған микроорганизм.
САНИТАРНО-ПРОПУСКНОЙ РЕЖИМ – комплекс технических и организационных мероприятий для снижения доз облучения путем предупреждения разноса радиоактивного загрязнения при перемещении людей и передвижении транспорта из более загрязненных зон в менее загрязненные и наоборот. САНИТАРЛЫҚ-РҰҚСАТТАМА ТӘРТІБІ – адамдарды аса ластанған аймақтан шамалы ластанған аймаққа немесе керісінше орналастырғанда және көліктер қозғалысында радиобелсенді ластанудың таралуын алдын алу жолымен сәулелену мөлшерін азайту жөніндегі техникалық және ұйымдастырушылық іс-шаралар кешені.
САНИТАРНО-ПРОТИВОЭПИДЕМИЧЕСКИЕ (ПРОФИЛАК­ТИЧЕСКИЕ) МЕРОПРИЯТИЯ – организационные, административные, инженерно-технические, медико-санитарные, ветеринарные и иные меры, направленные на устранение или уменьшение вредного воздействия на человека факторов среды обитания, предотвращение возникновения и распространения инфекционных заболеваний и массовых неинфекционных заболеваний (отравлений) и их ликвидацию. САНИТАРЛЫҚ-ІНДЕТКЕ ҚАРСЫ (ПРОФИЛАКТИКАЛЫҚ) ІС-ШАРАЛАР – жаппай таралған жұқпалы емес ауруларды (улануды) жоюға және жұқпалы аурулардың пайда болуы мен таралуын болдырмауға, мекен ету ортасы факторының адамға беретін қауіпті әсерін жоюға немесе азайтуға бағытталған ұйымдастырушылық, әкімшілік, инженерлік-техникалық, медициналық-санитарлық, малдәрігерлік және басқа да шаралар.
 
САНИТАРНО-ПРОТИВОЭПИДЕМИЧЕСКОЕ (ПРОТИВО­ЭПИДЕМИЧЕСКОЕ) ОБЕСПЕЧЕНИЕ – комплекс организационных, правовых, медицинских и противоэпидемических мероприятий, направленных на предупреждение возникновения и ликвидацию инфекционных заболеваний, а также соблюдение санитарных правил и норм при резком ухудшении санитарно-эпидемиологического состояния. Включает: мероприятия по предупреждению заноса инфекционных заболеваний; активное раннее выявление, изоляцию инфекционных больных и их эвакуацию в инфекционные больницы; выявление лиц с хроническими формами инфекционных заболеваний и бактерионосителей;  соблюдение противоэпидемического режима на этапах медицинской эвакуации; выявление лиц, подвергшихся риску заражения, и организацию за ними наблюдения; изоляционно-ограничительные мероприятия;
дезинфекцию, дезинсекцию, дератизацию; специфическую и экстренную профилактику; санитарно-просветительскую работу.
САНИТАРЛЫҚ-ІНДЕТКЕ ҚАРСЫ (ІНДЕТКЕ ҚАРСЫ) ҚАМТАМАСЫЗ ЕТУ – жұқпалы аурулардың пайда болуының алдын алу мен жоюға, сонымен қатар санитарлық-эпидемиологиялық жағдайдың бірден төмендеуі кезінде санитарлық ереже мен норманы сақтауға бағытталған ұйымдастырушылық, құқықтық, медициналық және індетке қарсы іс-шаралардың кешені. Оған төмендегілер кіреді: жұқпалы ауруларды енгізудің алдын алу жөніндегі іс-шаралар; жұқпалы аурулармен зақымданған адамдарды белсенді түрде анықтау, оқшаулау және оларды жұқпалы аурулар ауруханасына көшіру; жұқпалы аурудың созылмалы түрімен ауыратын адамдарды және бактерия тасымалдаушыларды анықтау; медициналық көшіру кезеңдерінде індетке қарсы тәртіпті сақтау; зақымдану қаупі бар адамды табу және оларға бақылау ұйымдастыру, оқшаулау, шектеу қою іс-шаралары: дезинфекция, дезинсекция, дератизация; ерекше және жедел алдын алу іс-шаралары; санитарлық-ағартушылық жұмыстар.
САНИТАРНО-ПРОТИВОЭПИДЕМИЧЕСКИЙ РЕЖИМ – комплекс мероприятий по предупреждению распространения в больничных организациях и за ее пределами инфекционных и паразитарных заболеваний. САНИТАРЛЫҚ-ІНДЕТКЕ ҚАРСЫ ТАЗАЛЫҚ САҚТАУ ТӘРТІБІ – аурухана ұйымдарының ішінде және олардан тыс жерде жұқпалы, паразиттік аурулардың таралуын болдырмау үшін жүргізілетін іс-шаралар кешені.
САНИТАРНО-ЭПИДЕМИОЛОГИЧЕСКАЯ  БЕЗОПАСНОСТЬ – условия
жизнедеятельности населения, при которых отсутствует возможность формирования эпидемических штаммов возбудителей инфекции и реализации механизмов возникновения и распространения массовых инфекционных заболеваний.
САНИТАРЛЫҚ-ЭПИДЕМИОЛОГИЯЛЫҚ ҚАУІПСІЗДІК – тұрғындардың тіршілік әрекеттерінің жағдайы, ол кезде инфекция қоздырғыштарының індет штаммаларының қалыптасу мүмкіндігі және туындау механизмдерінің жүзеге асырылуы және жұқпалы аурулардың жаппай таралуы болмайды.
САНИТАРНО-ЭПИДЕМИОЛОГИЧЕСКАЯ РАЗВЕДКА – сбор и передача данных о санитарно-эпидемиологическом состоянии предполагаемых районов расположения или действий своих войск, а также выявления эпидемиологической обстановки у соседей и в войсках противника для плани­рования и проведения противоэпидемиологических мероприятий. САНИТАРЛЫҚ-ЭПИДЕМИОЛОГИЯЛЫҚ БАРЛАУ – өз әскерлерінің орналасуы және іс-қимыл жасауы ықтимал аудандардың санитарлық-эпидемиологиялық жағдайы жайлы деректер беру, сонымен қатар індетке қарсы іс-шараларды жоспарлау мен жүргізу үшін көршілер мен қарсылас әскерлерінің эпидемиологиялық жағдайларын анықтау.
САНИТАРНО-ЭПИДЕМИОЛОГИЧЕСКАЯ СЛУЖБА (СЭС) – органы и учреждения, осуществляющие государственный санитарный надзор в форме предупредительного и текущего надзора за выполнением министерствами, ведомствами, предприятиями, организациями, учреждениями и гражданами установленных гигиенических норм, санитарно-гигиенических и санитарно-эпидемиологических правил. САНИТАРЛЫҚ-ЭПИДЕМИОЛОГИЯЛЫҚ ҚЫЗМЕТ (СЭҚ) – бекітілген санитарлық-гигиеналық және санитарлық-эпидемиологиялық ережелер, гигиеналық нормаларды министрліктердің, ведомстволардың, кәсіпорындардың, ұйымдардың, мекемелер мен азаматтардың орындауына санитарлық бақылауды жүзеге асырушы органдар мен мекемелер.
САНИТАРНО-ЭПИДЕМИОЛОГИЧЕСКИЕ МЕРОПРИЯТИЯ В ЗОНЕ ЧС – поддержание санитарного состояния в зоне ЧС, проведение контроля за состоянием территории, в том числе систем водоснабжения, канализации, запасов продовольствия, канализирования объектов с применением средств экстренной профилактики, а также проведение работ по дезинфекции, детоксикации, дератизации и дезинсекции. ТЖ АЙМАҒЫНДАҒЫ САНИТАРЛЫҚ-ЭПИДЕМИОЛОГИЯЛЫҚ ІС-ШАРАЛАР – ТЖ аумағындағы санитарлық жағдайды қолдау, аймақ жағдайына қадағалау жүргізу, соның ішінде сумен қамтамасыз ету объектілеріне, кәрізге, азық-түлік қорларына жедел алдын алу құралдарын қолданумен объектілерге кәрізжасау, сонымен қатар дезинфекциялау, детоксикациялау, дератизациялау және дезинсекциялау жұмыстарын жүргізу.
САНИТАРНО-ЭПИДЕМИОЛОГИЧЕСКИЙ НАДЗОР –  деятельность специально уполномоченных государственных органов, санитарно-эпидемиологических учреждений и специализированных формирований санитарно-эпидемиологической службы по обнаружению, пресечению и предупреждению нарушений санитарного законодательства РК; осуществлению контроля за состоянием потенциально опасных объектов, санитарно-эпидемиологической обстановкой; прогнозированию эпидемий и других массовых заболеваний и отравлений. САНИТАРЛЫҚ-ЭПИДЕМИОЛОГИЯЛЫҚ ҚАДАҒАЛАУ – ҚР санитарлық заңнамаларын бұзудың алдын алу, жолын кесу, айқындау жөніндегі санитарлық-эпидемиологиялық қызметтің арнайы бөлімшелерінің, арнайы мемлекеттік өкілетті органдардың әрекеттері; санитарлық-эпидемиологиялық жағдайды, қауіптілігі ықтимал объектілердің жағдайын қадағалауды іске асыру; індеттер мен басқа да жаппай аурулар мен улануларға болжам жасау әрекеттері.
 
САНИТАРНО-ЭПИДЕМИОЛОГИЧЕСКОЕ БЛАГОПОЛУЧИЕ НАСЕЛЕНИЯ – состояние общественного здоровья и среды обитания людей, при котором отсутствует их вредное влияние на организм человека и имеются благоприятные условия для его жизнедеятельности. ТҰРҒЫНДАРДЫҢ САНИТАРЛЫҚ-ЭПИДЕМИОЛОГИЯЛЫҚ САУЛЫҒЫ – адамдардың мекен ету ортасы мен қоғамдық денсаулық сақтау  жағдайы, бұл кезде олардың адам ағзасына зиянды әсері болмайды және оның тіршілік әрекеттері үшін қолайлы жағдайы болады.
САНИТАРНО-ЭПИДЕМИОЛОГИЧЕСКОЕ ЗАКЛЮЧЕНИЕ – документ; удостоверяющий соответствие (несоответствие) санитарным правилам факторов среды обитания, хозяйственной и иной деятельности, продукции, работ и услуг, а также проектов нормативных актов, проектов строительства объектов, эксплуатационной документации. САНИТАРЛЫҚ-ЭПИДЕМИОЛОГИЯЛЫҚ ҚОРЫТЫНДЫ – мекендеу ортасы факторларының, шаруашылық және басқа да әрекеттердің, азық-түліктің, жұмыстың, қызметтің санитарлық ережелерге сәйкестігін (сәйкес еместігін), сонымен қатар нормативтік актілердің жобаларын, құрылыс объектілерінің, қолдану құжаттамаларының жобаларын растайтын құжат.
САНИТАРНО-ЭПИДЕМИОЛОГИЧЕСКОЕ СОСТОЯНИЕ ВОЙСК (СИЛ) – степень поражения военнослужащих и местного населения инфекционными болезнями, санитарное состояние территории, объектов водоснабжения и степень коммунального благоустройства. Может быть благополучным, неустойчивым, неблагополучным и чрезвычайным. ӘСКЕРЛЕРДІҢ (КҮШТЕРДІҢ) САНИТАРЛЫҚ-ЭПИДЕМИОЛОГИЯЛЫҚ ЖАҒДАЙЫ – әскери қызметкерлер мен жергілікті тұрғындардың жұқпалы аурулармен зақымдану деңгейі, аймақтың, сумен қамтамасыз ету объектілерінің санитарлық ахуалы және коммуналды абаттылық дәрежесі. Ол жағымды, тұрақсыз, жағымсыз және төтенше болуы мүмкін.
САНИТАРНЫЕ ПРАВИЛА, НОРМЫ И ГИГИЕНИЧЕСКИЕ НОРМАТИВЫ – нормативные акты, устанавливающие критерии безопасности и/или безвредности для человека факторов среды его обитания и требования к обеспечению, благоприятных условий его жизнедеятельности. САНИТАРЛЫҚ ЕРЕЖЕЛЕР, НОРМАЛАР МЕН ГИГИЕНАЛЫҚ НОРМАТИВТЕР – мекендеу ортасы факторларының адам үшін қауіпті және/немесе қауіпсіз межелерін бекітетін нормативтік актілер және адамның тіршілік етуінің қолайлы жағдайын қамтамасыз етуге қойылатын талаптар.
САНИТАРНЫЙ БРАК – изменение органолептических и потребительских свойств продукта, возникшее вследствие нарушений норм в ходе технологической операции, перевозки и складирования, приводящее к невозможности использования его по прямому назначению. САНИТАРЛЫҚ ЖАРАМСЫЗ ӨНІМ – технологиялық операциялар, тасымалдау және қоймада сақтау жұмыстары барысында пайда болған нормаларды бұзу салдарынан, өнімдер сапасының органолептикалық және тұтыну қасиеттерінің өзгеруінен тікелей мақсатына сай қолдануға жарамсыздығы.
САНИТАРНЫЙ ДЕНЬ – специально отведенное время (не менее одного раза в месяц) для проведения генеральной уборки помещений, мойки оборудования и инвентаря, при необходимости – дезинфекции, дезинсекции, дератизации. САНИТАРЛЫҚ КҮН – үй-жайларды толық тазартуға және жабдықтар мен керек-жарақтарды жууға, қажет болған жағдайда дезинфекция, дезинсекция, дератизация жүргізу мақсатында арнайы бөлінген уақыт (айына бір реттен кем емес).
САНИТАРНЫЕ ПОТЕРИ – пораженные (оставшиеся в живых) и заболевшие в результате ЧС. САНИТАРЛЫҚ ШЫҒЫНДАР – ТЖ-ның нәтижесінде зақымдану (тірі қалғандардың) және ауруға шалдығу.
САНИТАРНЫЕ ПРАВИЛА, НОРМЫ И ГИГИЕНИЧЕСКИЕ НОРМАТИВЫ – нормативные акты, устанавливающие критерии безопасности и/или безвредности для человека факторов среды его обитания и требования к обеспечению, благоприятных условий его жизнедеятельности. САНИТАРЛЫҚ ЕРЕЖЕЛЕР, НОРМАЛАР МЕН ГИГИЕНАЛЫҚ НОРМАТИВТЕР – мекендеу ортасы факторларының адам үшін қауіпті және/немесе қауіпсіз межелерін бекітетін нормативтік актілер және адамның тіршілік етуінің жағымды жағдайын қамтамасыз етуге қойылатын талаптар.
САНПРОПУСКНИК – помещение, предназначенное для смены одежды, санитарной обработки персонала и контроля радиоактивного загрязнения кожных покровов и спецодежды. САНИТАРЛЫҚ РҰҚСАТТАМА ПУНКТІ – киімді ауыстыру, қызметкерлерге санитарлық өңдеу жүргізу және арнайы киім мен тері қабаттарының радиобелсенді ластануына бақылау жасауға арналған үй-жай.
САНШЛЮЗ – помещение между зонами радиационного объекта, предназначенное для предварительной дезактивации и смены дополнительных средств индивидуальной защиты. САНШЛЮЗ – алдын ала дезактивация мен жеке қорғаныстың қосымша құралдарын ауыстыруға арналған радиациялық объектілер аймағы арасындағы үй-жай.
САТУРАТОР – аппарат для насыщения жидкостей углекислым газом. САТУРАТОР – сұйықтықты көмірқышқыл газымен байытуға арналған аппарат.
СВАРКА – процесс получения неразъемного соединения деталей машин, конструкций и сооружений, при их местном или общем нагреве.  БАЛҚЫТЫП ПІСІРУ – машинаның, құрылымдардың және ғимараттардың бөлшектерін жергілікті түрде немесе жалпылай қыздыру арқылы ажырамастай етіп балқытып біріктіру.
СВЕТОЛЕЧЕНИЕ (ФОТОТЕРАПИЯ) – применение с лечебной целью энергии света, включающей инфракрасное, видимое и ультрафиолетовое излучение. ЖАРЫҚПЕН ЕМДЕУ (ФОТОТЕРАПИЯ) – емдеу мақсатында инфрақызыл, көрінетін және ультракүлгін сәулелерден тұратын жарықтың қуатын қолдану.
СЕЛЕЗАЩИТА – мероприятия, специальные сооружения, предназначенные для защиты населенного пункта, строений от разрушения селевым потоком. СЕЛДЕН ҚОРҒАУ – елді мекендерді, құрылыстарды сел ағынынан қорғау үшін жасалған арнайы құрылыстар, жүргізілетін іс-шаралар.
СЕЛЬ – грязевые или грязекаменные потоки, внезапно возникающие в руслах горных рек вследствие резкого паводка.
 
СЕЛ – тау өзендерінің арнасында су деңгейінің күрт көтерілуінің салдарынан кейін кенеттен пайда болатын тас немесе лай ағыны.
 
СЕРЕБРЯНКА – это рыба в начальной стадии нерестовых изменений. Ее характерный признак – серебристая чешуя, которая легко отделяется. Более значительные анатомо-морфологические изменения не наблюдаются. СЕРЕБРЯНКА – уылдырық шашу кезеңінің бастапқы сатысындағы балық. Оған тән белгілер: тез аршылатын күміс тәрізді қабыршық. Одан маңызды анатомиялық-морфологиялық өзгерістер бақыланбаған.
СЕРОЛОГИЧЕСКАЯ ДИАГНОСТИКА НА СИФИЛИС – исследование крови на сифилис. МЕРЕЗГЕ СЕРОЛОГИЯЛЫҚ ДИАГНОЗ ҚОЮ – мерезді анықтау үшін қанға тексеру жүргізу.
СЕРОРЕЗИСТЕНТНОСТЬ – остающиеся положительными серологические реакции после лечения сифилиса. СЕРОРЕЗИСТЕНТТІЛІК – мерезді емдегеннен кейін серологиялық реакциялар оң нәтиже береді.
СЕТЬ НАБЛЮДЕНИЯ И ЛАБОРАТОРНОГО КОНТРОЛЯ САНИТАРНО-ЭПИДЕМИОЛОГИЧЕСКОЙ СЛУЖБЫ – система санитарно-эпидемиологических учреждений и ведомств, входящих в состав сети наблюдения и лабораторного контроля и осуществляющих обнаружение и индикацию радиоактивного, химического, биологического (бактериологического) загрязнения (заражения) питьевой воды, пищевого и фуражного сырья, продовольствия и объектов окружающей среды. САНИТАРЛЫҚ-ЭПИДЕМИОЛОГИЯЛЫҚ ҚЫЗМЕТТЕГІ ЗЕРТХАНАЛЫҚ БАҚЫЛАУ МЕН ҚАДАҒАЛАУ ЖЕЛІСІ – ауызсу, тамақ және жем-шөп шикізаттары, азық-түлік және қоршаған орта объектілерінің радиобелсенді, химиялық, биологиялық (бактериологиялық) ластануын (зақымдануын) анықтауды және индикациялауды жүзеге асыратын және қадағалау желісі мен зертханалық бақылау құрамына кіретін санитарлық-эпидемиологиялық ведомстволар, мекемелер жүйесі.
СИЛОС – металлическая емкость для бестарного хранения муки. СИЛОС – қапталмаған бос ұнды салып, сақтауға арналған темір ыдыс.
СИНТЕТИЧЕСКИЕ (ПОЛИМЕРНЫЕ) МАТЕРИАЛЫ – получаемые из синтетических высокомолекулярных соединений, являющихся продуктами переработки каменного угля, нефти и природного газа. СИНТЕТИКАЛЫҚ (ПОЛИМЕРЛІК) МАТЕРИАЛДАР – таскөмір, мұнай және табиғи газдарды өңдеу арқылы синтетикалық жоғарғы молекулярлық қосындылардан алынатын материалдар.
СИНТЕТИЧЕСКИЕ (ПОЛИМЕРНЫЕ) ТЕКСТИЛЬНЫЕ МАТЕРИАЛЫ – материалы, получаемые из синтетических высокомолекулярных соединений – продуктов переработки каменного угля, нефти и природного газа. СИНТЕТИКАЛЫҚ (ПОЛИМЕРЛІК) ТОҚЫМА МАТЕРИАЛДАР – синтетикалық жоғары молекулярлы қосындылардан – тас көмірден, мұнайдан және табиғи газдан алынатын материалдар.
СИСТЕМА ЗДРАВООХРАНЕНИЯ – совокупность государственных органов и субъектов здравоохранения, деятельность которых направлена на обеспечение прав граждан на охрану здоровья и получение медицинской помощи. ДЕНСАУЛЫҚ САҚТАУ ЖҮЙЕСІ – азаматтардың денсаулық сақтау және медициналық жәрдем алу құқығын жүзеге асыруға бағытталған мемлекеттік органдардың және денсаулық сақтау субъектілерінің жиынтығы.
СИСТЕМА ОБЕЗЗАРАЖИВАНИЯ – использование бактерицидных облучателей совместно с общеобменной приточно-вытяжной вентиляцией с механическим побуждением или без нее. ЗАЛАЛСЫЗДАНДЫРУ ЖҮЙЕСІ – бактерицидтік сәулелендіргіштерді механикалық қозғаушысы бар немесе қозғаушысы жоқ жалпылай айырбасталып үйлестіре сорып алатын желдеткішпен бірге қолдану.
СИФОННОЕ ОРОШЕНИЕ – лечебная процедура с использованием принципа «сифона» при введении минеральной воды. СИФОНДЫ СУАРУ – минералды суды енгізу кезінде «сифон» амалын қолдану арқылы жүргізілетін емшара.
СКОРОМОРОЗИЛЬНАЯ КАМЕРА – помещение с низким температурным режимом от минус 28°С и ниже. ТЕЗ МҰЗДАТАТЫН КАМЕРА – минус 28°С және одан да төменгі температуралық режимдегі үй-жай.
СКОРОМОРОЗИЛЬНЫЙ ХОЛОДИЛЬНИК – холодильная установка или холодильное помещение для быстрой заморозки мяса при температуре минус 30°С и ниже.  ТЕЗ МҰЗДАТАТЫН ТОҢАЗЫТҚЫШ – етті минус 30°С және одан да төмен температурада тез тоңазытатын қондырғы немесе мұздататын үй-жай.
СКОРОПОРТЯЩИЕСЯ ПИЩЕВЫЕ ПРОДУКТЫ – пищевые продукты, требующие специальных условий транспортировки, хранения и реализации в строго регламентируемые сроки. ТЕЗ БҰЗЫЛАТЫН ТАҒАМ ӨНІМДЕРІ – белгіленген мерзім ішінде арнайы тасымалдау, сақтау және сату жағдайларын талап ететін тағам өнімдері.
СКОТОМОГИЛЬНИК – огражденная яма, с земляными буртами, предназначенная для захоронения (уничтожения) павшего скота. МАЛ ӨЛЕКСЕСІН КӨМЕТІН ОРЫН – топырақ үйіндісімен қоршалған, өлген малды көмуге (жоюға) арналған шұңқыр. 
СКРЕБНИ (акантофелы, колючеголовые) – не опасны для человека, но имеют яркий оранжевый цвет, не исчезающий при термической обработке. Могут вызвать чувство брезгливости у потребителя. Часто встречаются у сайры. СКРЕБЕНЬДЕР (акантофелдер, тікенек бастылар) – адамға қауіпті емес, алайда термиялық өңдеу кезінде жойылып кетпейтін ашық қызғылт сары түсті. Тұтынушы тарапынан жеркеніш сезімін тудыруы мүмкін. Көбінесе сайрада кездеседі.
СЛИВНЫЕ СТАНЦИИ – сооружения для сбора и слива жидких отбросов в канализацию. ТӨГУ СТАНСЫЛАРЫ – сұйық қалдықтарды кәріз жүйесіне құюға арналған құрылыс.
СЛУЧАЙ ВЕРОЯТНЫЙ – постановка диагноза по предположительному случаю и дополнительным эпидемиологическим данным и/или положительным результатам вспомогательных (неспецифичных) или предварительных лабораторных исследований. БОЛУЫ МҮМКІН ЖАҒДАЙ – болжалды жағдай мен қосымша эпидемиологиялық мәліметтер және/немесе қосымша (бейспецификалық) және  алдын ала зертханалық зерттеулердің  оң нәтижелері бойынша диагноз қою.
СЛУЧАЙ ПОДТВЕРЖДЕННЫЙ – постановка диагноза по положительным результатам специфичных лабораторных исследований, подтверждающих наличие текущей или недавно перенесенной инфекции. РАСТАЛҒАН ЖАҒДАЙ – ағымдағы немесе жақында жұқпамен ауырғанын растайтын арнайы зертханалық зерттеулердің оң нәтижелері бойынша диагноз қою.
СЛУЧАЙ ПРЕДПОЛОЖИТЕЛЬНЫЙ – постановка диагноза по клиническим признакам. БОЛЖАМДЫ ЖАҒДАЙ – клиникалық белгілері бойынша диагноз қою.
СМОТРОВОЙ КАБИНЕТ – помещение, для проведения осмотра поступающих больных. ТЕКСЕРУ КАБИНЕТІ – ауруханаға түсетін науқастарды тексеруге арналған үй-жай.
СОБСТВЕННИК РЫНКА –юридическое и/или физическое лицо с правом владения, пользования, распоряжения имуществом рынка с целью предоставления торговых мест и оказания других видов услуг для осуществления торговой деятельности, действующее в соответствии с законодательством Республики Казахстан. БАЗАР ИЕСІ –  бұл Қазақстан Республикасының  заңнамасына сәйкес әрекет ететін  сауда қызметін жүзеге асыру үшін  сауда орындары мен басқа да қызмет көрсету мақсатында базар мүлкіне иелік етуге, пайдалануға, билік етуге  құқығы бар заңды немесе жеке тұлға.
СОЛЛЮКС – настольная лампа накаливания, используется для лечебного применения инфракрасного излучения. СОЛЛЮКС – инфрақызыл сәулелерді емдік мақсатта пайдаланатын, үстел үстіне қоюға арналған қыздырғыш шам.
СОЛЯРИЙ – помещение (площадка), оборудованная для приема солнечных ванн. СОЛЯРИЙ – күн ваннасын қабылдауға арналған жабдықталған үй-жай (алаң).
СПЕЦИАЛИСТ ИНФЕКЦИОННОГО КОНТРОЛЯ – врач-эпидемиолог и специально обученная медицинская сестра, которые выполняют эпидемиологический надзор в медицинской организации. ЖҰҚПАЛЫ АУРУЛАРДЫ БАҚЫЛАЙТЫН МАМАН – медициналық ұйымдарда эпидемиологиялық қадағалауды жүзеге асыратын эпидемиолог дәрігер немесе арнайы оқытылған медбике.
СПОНЖИК – приспособление из мягкой ткани в виде подушечки, шарика для нанесения крема, пудры, теней. СПОНЖИК – далап ұнтағын, кремді, бет бояуын жағу үшін қолданатын жұмсақ тіннен жасалған кішкентай жастықшалар мен домалақ түйіндер.
СРЕДА КОНТРОЛИРУЕМАЯ – среда производственных помещений, в которой содержание механических и живых частиц поддерживается на определенных уровнях.
 
БАҚЫЛАУҒА АЛЫНҒАН ОРТА – механикалық және тірі бөліктердің сақталуын белгілі бір деңгейде ұстап тұратын өндірістік үй-жайдың ортасы.
СРЕДНЕСУТОЧНАЯ ТЕМПЕРАТУРА НАРУЖНОГО ВОЗДУХА – средняя величина температуры наружного воздуха, измеренная в определенные часы суток через одинаковые интервалы времени. СЫРТҚЫ АУАНЫҢ ТӘУЛІКТІК ОРТАША ТЕМПЕРАТУРАСЫ – тәулік ішіндегі белгілі бір сағаттарда, бірдей уақыт ішіндегі сыртқы ауа температурасының орташа деңгейі.
СРЕДСТВА ГИГИЕНЫ ПОЛОСТИ РТА – это любые вещества или средства, предназначенные для контакта с зубами или слизистой оболочкой ротовой полости с целью их очищения, профилактики и дезодорирования, но не отнесенные к разряду лекарственных препаратов.  АУЫЗ ҚУЫСЫ ГИГИЕНАСЫНЫҢ ҚҰРАЛДАРЫ – бұл тістің немесе ауыз қуысының шырышты қабатын тазарту, профилактикалық және иісін кетіру мақсатымен, онымен қатынаста болатын, бірақ дәрілік препараттардың қатарына жатпайтын кез келген заттар немесе құралдар.
СРОК ГОДНОСТИ – период времени, по истечении которого пищевой продукт считается непригодным для использования по назначению. ЖАРАМДЫЛЫҚ МЕРЗІМІ – белгіленген уақыт өткеннен кейінгі азық-түлікті белгілі мақсатқа қолдануға жарамсыздығын анықтайтын уақыт кезеңі.
СРОК РЕАЛИЗАЦИИ – дата до которой пищевой продукт может предлагаться любому потребителю для использования по назначению и до которой он не теряет своих потребительских характеристик.
 
САТУ МЕРЗІМІ – бұл азық-түлік өнімінің кез келген тұтынушыға белгілі бір мақсатта пайдалануға ұсынылатын және аталған күнге дейін өзінің тұтыну қасиеттерін жоғалтпайтын уақыт.
 
СРОК ХРАНЕНИЯ – период, в течение которого пищевой продукт при соблюдении установленных условий хранения сохраняет все свои свойства, указанные в нормативных документах. САҚТАУ МЕРЗІМІ – тағам өнімдерінің белгіленген сақтау уақытын және жағдайларын орындау барысында нормативтік құжаттардағы көрсетілген өзінің барлық қасиеттерін сақтайтын кезең.
СРОК ХРАНЕНИЯ И РЕАЛИЗАЦИИ – период, в течение которого пищевой продукт при соблюдении установленных условий хранения сохраняет все свои свойства, указанные в нормативной документации или договоре купли-продажи. САҚТАУ ЖӘНЕ САТУ МЕРЗІМІ – сақтау жағдайы дұрыс болғанда, тамақ өнімі өзінің барлық қасиеттерін сақтайтын нормативтік құжатта көрсетілген уақыт кезеңі.
СТАНДАРТЫ ИНФЕКЦИОННОГО КОНТРОЛЯ – требования к организации системы инфекционного контроля и проводимых мероприятий. ЖҰҚПАЛЫ АУРУЛАРДЫ БАҚЫЛАУДЫҢ СТАНДАРТТАРЫ – жұқпалы ауруларды бақылау мен өткізілетін іс-шаралар жүйелерінің ұйымдастырылуына қойылатын талаптар.
СТВОР – участок реки, на котором располагаются сооружения гидроузла, обеспечивающие подъем уровня воды и воспринимающие ее напор. ӨЗЕННЕН СУ АЛАТЫН АУМАҚ – су деңгейі мен қарқынына қарсы тұра алатын гидротүйінінің құрылымы орналасқан өзен арнасының бір бөлігі.
СТЕРИЛИЗАЦИЯ – полное уничтожение всех видов возбудителей, в том числе спор, путем воздействия на них физическим, химическим, термическим или смешанными способами. СТЕРИЛЬДЕУ – қоздырғыштардың барлық түрлерін, оның ішінде ұсақ ұрықтарды оларға физикалық, химиялық, термиялық немесе аралас әдістермен әсер етіп толық жою.
СТЕРИЛИЗАЦИЯ ТЕРМИЧЕСКАЯ – процесс, при котором продукт стерилизуется в своей конечной емкости. ТЕРМИЯЛЫҚ СТЕРИЛЬДЕУ  – өнімді соңғы салынған ыдысында стерилдеу процесі.
СТИХИЙНАЯ ТОРГОВЛЯ – места где производится торговля товарами различного назначение не имеющие разрешение официальных госучреждений и не соблюдающие санитарные правилы нормы торговли. РЕТСІЗ САУДА – тиісті мемлекеттік мекемелерден рұқсат берілмеген және санитарлық норма ережелерін сақтамайтын түрлі тауарлар сататын орын.
СТОЙЛО – помещения для содержания дойных коров. СИЫР ҚОРА (СТОЙЛО) – сауылатын сиырларды қамайтын қора.
СТОМАТОЛОГИЧЕСКАЯ ОРГАНИЗАЦИЯ – физические и юридические лица независимо от форм собственности, занимающиеся медицинской деятельностью по оказанию терапевтического. хирургического, ортопедического, ортодоптического лечения зубов и полости рта. ТІС ЕМДЕУ ҰЙЫМЫ – меншік нысанына қарамастан, тіс пен ауыз қуысын медициналық, терапевтік, хирургиялық, ортапедтік, ортодопты
қызмет көрсету бойынша медициналық қызметпен айналысатын жеке немесе заңды тұлғалар.
СУБЪЕКТ ТОРГОВОЙ ДЕЯТЕЛЬНОСТИ – это физическое или юридическое лицо, осуществляющее в установленном законодательством Республики Казахстан порядке торговую деятельность. САУДА ҚЫЗМЕТІНІҢ СУБЪЕКТІСІ  – Қазақстан Республикасы заңнамасында көзделген тәртіпте сауда қызметін іске асырушы жеке немесе заңды тұлға.
СУБЪЕКТЫ ЗДРАВООХРАНЕНИЯ – организации здравоохранения и физические лица, занимающиеся частной медицинской практикой. ДЕНСАУЛЫҚ САҚТАУ СУБЪЕКТІЛЕРІ – жекеменшік медицина тәжірибесімен айналысатын денсаулық сақтау ұйымдары мен жеке тұлғалар.
СУЛЬФИТРЕДУЦИРУЮЩИЕ КЛОСТРИДИИ – спорообразующие анаэробные палочковидные бактерии, редуцирующие сульфиты до сульфидов.
 
СУЛЬФИТРЕДУЦИРЛЕЙТІН КЛОСТРИДИЙЛЕР – сульфиттерді сульфидке дейін редуцирлейтін спора түзуші анаэробты таяқша тәрізді бактериялар.
 
СУММАРНАЯ УЧЕБНАЯ НАГРУЗКА – сумма учебных часов с часами, выделяемыми на проведение факультативных и секционных занятий, кружков и других. ОҚУ ЖҮКТЕМЕСІНІҢ ЖИЫНТЫҒЫ – факультетті, секциялық сабақтарды және үйірме жұмыстарын өткізуге бөлінген оқыту сағаттарының жиынтығы.
СУСЛО – водный раствор солода, предназначенный для сбраживания. СЫРА АШЫТҚЫСЫ – ашытуға қойылған уыттың сулы ерітіндісі.
СЫРОСТЬ – появляется при недостаточной просоленности и созревания рыбы – в жабрах может быть сукровица, около позвоночника выделяется несвернувшаяся кровь – нарушение технологии.
 
ДЫМҚЫЛДЫҚ – балықтың жеткілікті тұздалмауы, толық пісіп жетілмеуі, желбезектерінде сарысу мен омыртқа жотасында тазартылмаған қан бөліну мен дайындау технологиясы бұзылу салдарынан пайда болады.
СЫРЬЕ ЖИВОТНОГО ПРОИСХОЖДЕНИЯ – шкура, шерсть, щетина, пушнина, пух, перо, эндокринные железы, внутренности, кровь, кости, рога, копыта, другие продукты, получаемые от животных, предназначенные на корм животным и (или) используемые в промышленности. ЖАН-ЖАНУАРЛАРДАН АЛЫНАТЫН ШИКІЗАТТАР – тері, жүн, қыл, аң терісі, түбіт, қауырсын, іштен сөл бөлетін бездер, ішек-қарын, қан, сүйек, мүйіз, бақай және мал азығы үшін және (немесе) өндірісте қолданылатын басқа өнімдер.
 

 

Т

ТАТУИРОВКА (ТАТУАЖ) – нанесение на тело узоров и рисунков, путем наколов на коже и введение в них краски. ТАТУИРОВКА (ТАТУАЖ) – теріні шанши тесіп, оған бояу жіберу арқылы адам денесіне өрнек пен сурет салу.
ТВЕРДЫЕ ОТБРОСЫ – домовой мусор, отходы от организаций, учреждений, отходы котельных, промышленных предприятий, стройтельный мусор.  ҚАТТЫ ҚАЛДЫҚТАР – үй қоқыстары, ұйымдардан, мекемелерден шығатын қалдықтар, өнеркәсіптік кәсіпорындардың қазандықтарынан шығатын қалдықтар, құрылыс қоқыстары.
ТЕПЛИЦА, ПАРНИК – сооружения для культивирования (выращивания) овощных, цветочных культур, а так же рассады растений. ЖЫЛЫЖАЙ, КӨШЕТЖАЙ – көкөністерді, гүлді дақылдарды, сондай-ақ көшеттерді өсіруге арналған құрылыс.
ТЕПЛОВОЕ СОПРОТИВЛЕНИЕ – теплозащитное свойства материала, характеризующееся временем в часах, в течение которого пройдет 1 ккал тепла через квадратный метр ткани при перепаде температур в один градуса Цельсии (°С) или коэффициентом теплопередачи – единицей, обратной  тепловому сопротивлению. ЖЫЛУЛЫҚ КЕДЕРГІ – белгілі бір уақыт ішінде (сағат) температура бір градус Цельсии (°С) түскенде, бір шаршы метр матадан 1 ккал жылу өтуімен немесе жылу өткізу коэффициентімен сипатталатын материалдың жылу сақтағыш қасиеті.
ТЕРАПИЯ АЭРОИОННО-АЭРОЗОЛЬ, ЭЛЕКТРО-АЭРОЗОЛЬТЕРАПИЯ – лечение вдыханием распыленных в воздухе жидких или твердых лекарственных веществ в форме аэрозоля;
дарсонвализация – метод электролечения, при котором используется импульсный переменный ток высокой частоты (110 килогерц), высокого напряжения (20 киловатт) и малой силы  (0,02 мегаампер).
АЭРОИОНДЫҚ-АЭРОЗОЛЬ ТЕРАПИЯСЫ, ЭЛЕКТР АЭРОЗОЛЬТЕРАПИЯ – ауада шашыраған аэрозоль формасында сұйық немесе қатты дәрілік заттармен дем алу арқылы емделу;
дарсонвализация – жоғары жылдамдықтағы (110 килогерц), жоғары кернеулі (20 киловатт) және күштілігі аз (0,02 мегаампер)  импульсті айнымалы тоқты пайдаланатын электрмен емдеу әдісі.
ТЕРАПИЯ МИКРОВОЛНОВАЯ – применение с лечебной целью электромагнитного поля сверхвысокой частоты. ҚЫСҚАТОЛҚЫНДЫ ТЕРАПИЯ – жиілігі жоғары  электромагниттік өрісті емдік мақсатта пайдалану.
ТЕРАПИЯ УЛЬТРАВЫСОКОЧАСТОТНАЯ – лечебное использование электрической составляющей переменного электромагнитного поля высокой и ультравысокой частот. УЛЬТРА ЖОҒАРЫ ЖИІЛІКТІ ТЕРАПИЯ – жоғары және ультра жоғары жиілікті ауыспалы электромагниттік өрісті құрайтын қуатты емдік мақсатта пайдалану.
 
ТЕРМОГРАММА – графическое  изображение процесса термической обработки колбас.  ТЕРМОГРАММА – шұжықты ыстықпен өңдеуден өткізу процесінің графикалық бейнесі.
ТЕРРАТОГЕННОЕ ДЕЙСТВИЕ – способность веществ или факторов вызвать аномалии и пороки развития. ТЕРРАТОГЕНДІК ӘСЕР – факторлар немесе заттардың  ауытқушылық және кемістік тудыратын қасиеті.
ТЕХНИЧЕСКИЙ РЕГЛАМЕНТ – нормативный документ, устанавливающий обязательные требования либо непосредственно, либо путем ссылки на стандарт или правила, либо путем включения содержания этих документов. ТЕХНИКАЛЫҚ РЕГЛАМЕНТ – стандарт пен ережеге  тікелей немесе сілтеме жасау арқылы міндетті талаптарды белгілейтін немесе осы құжаттардың мазмұнын қамтитын  нормативтік құжат.
ТЕХНОЛОГИЧЕСКИЙ БРАК – продукция, не подлежащая использованию на пищевые цели. ТЕХНОЛОГИЯЛЫҚ ЖАРАМСЫЗ ӨНІМ – тағамдық мақсатта қолдануға жарамсыз өнім.
ТЕХНОЛОГИЧЕСКОЕ ОБОРУДОВАНИЕ – совокупность механизмов, машин, устройств, приборов, необходимых для работы производства. ТЕХНОЛОГИЯЛЫҚ ЖАБДЫҚ – өндірістің жұмыс істеуіне керекті механизмдер, машиналар, құрылғылар, құралдар жиынтығы.
ТОВАРНОЕ СОСЕДСТВО – условия, исключающие совместное хранение и реализацию сырых и готовых продуктов, предотвращающие их загрязнение и проникновение посторонних запахов, отражающихся на качестве товара. ТАУАРЛЫҚ КӨРШІЛЕСТІК – шикі және піскен өнімдердің ластануына және жағымсыз иісті сіңіруіне жол бермеу мақсатында, олардың бірге сақталуын және сатуын болдырмау жағдайлары.
ТОВАР – любой, не изъятый из оборота продукт труда, предназначенный для продажи или обмена. ТАУАР – сатуға немесе айырбастауға арналған айналымнан алып тасталмаған кез келген еңбек өнімі.
ТОВАРЫ ДЕТСКОГО АССОРТИМЕНТА – белье нательное и постельное, подгузники, верхнее платье, зимняя одежда, чулочно-носочные изделия, головные уборы, перчатки, варежки, обувь для всех сезонов года. БАЛАЛАР ТАУАРЛАРЫНЫҢ ТҮРЛЕРІ – іш киімдер және төсек әбзелдері, жаялық, көйлек, қысқы киім, шұлық-ұйық бұйымдары, бас киімдер, биялай, қолғап, жылдың барлық мезгілдеріне арналған аяқ киімдер.
ТОРГОВАЯ ДЕЯТЕЛЬНОСТЬ – предпринимательская деятельность физических и юридических лиц, направленная на осуществление купли-продажи товаров. САУДА ҚЫЗМЕТІ – тауарлар сауда-саттығымен айналысуға бағытталған жеке немесе заңды тұлғалардың кәсіпкерлік қызметі.
ТОРГОВЛЯ ОПТОВАЯ – предпринимательская деятельность по реализации товаров, предназначенных для последующей продажи или иных целей, не связанных с личным, семейным, домашним и иным подобным использованием. КӨТЕРМЕ САУДА – жеке, отбасылық, үйге және осыған ұқсас пайдаланумен байланысты емес, сату немесе басқа да мақсаттарға арналған тауарларды сату жөніндегі кәсіпкерлік қызмет.
ТОРГОВЛЯ РОЗНИЧНАЯ – предпринимательская деятельность по продаже товаров потребителям для их личного использования. БӨЛШЕК САУДА – тұтынушылардың жеке мақсаттарына пайдаланылатын тауарларды сату бойынша кәсіпкерлік қызметі.
ТОРГОВОЕ МЕСТО НА РЫНКЕ – зона работы продавца (продавцов), оборудованное прилавком для расположения товаров, торгового инвентаря и хранения запаса товаров, предназначенных для продажи. Торговое место должно соответствовать необходимым санитарно-техническим условиям с учетом ассортимента реализуемых товаров. БАЗАРДАҒЫ САУДА ОРНЫ – сатуға арналған тауарлардың орналасуына қажетті сауда керек-жарақтары мен азық-түлік қорларын сақтауға арналған сөрелермен жабдықталған сатушының (сатушылардың) жұмыс аймағы. Сауда орны сататын тауардың ассортиментін есепке ала отырып, тиісті санитарлық-техникалық жағдайларға сәйкес келуі керек.
ТОРГОВЫЙ АВТОМАТ – автоматизированное устройство, предназначенное для продажи товаров. САУДА АВТОМАТЫ – тауарларды сатуға арналған автоматтандырылған құрылғы.
ТОРГОВЫЙ ИНВЕНТАРЬ – предметы, предназначенные для осуществления торговой деятельности. САУДА ҚҰРАЛ-ЖАБДЫҒЫ – сауда қызметін іске асыруға арналған заттар.
ТОРГОВЫЙ МИНИ-РЫНОК –  рынок, количество торговых мест которого не превышает 25, предназначенный для продажи товаров штучно в заводской упаковке (таре), а также товаров, не требующих специальных условий хранения товаров. САУДА ЖАСАЙТЫН ШАҒЫН БАЗАР – сауда орындары 25-тен аспайтын, тауарларды зауыттық орамада даналап және арнайы сақтау шартын талап етпейтін тауарларды сатуға арналған базар.
ТОРГОВЫЙ ОБЪЕКТ – имущественный комплекс, используемый субъектами для осуществления торговой деятельности. К торговым объектам относятся: торговый дом, магазин, выносной прилавок, автолавка, палатка, киоск, торговый автомат.
 
САУДА ОБЪЕКТІСІ – сауда-саттықты жүзеге асыру үшін сауда субъектілері пайдаланатын мүліктік кешен. Сауда объектілеріне: сауда үйі, дүкен, шығарылатын сауда сөресі, автодүкен, сауда шатыры, дүңгіршек, сауда автоматы жатады. 
ТОРГОВЫЙ РЫНОК – обособленный имущественный комплекс с централизацией функций хозяйственного обслуживания территории, управления и охраны, действующий на постоянной основе, изолированный от прилегающей территории, предназначенный для торговой деятельности и обеспеченный площадкой для стоянки автотранспортных средств в пределах границ своей территории. САУДА БАЗАРЫ – сауда қызметін іске асыруға және өз аумағының шегінде автокөлік тұрағына арналған алаңмен қамтамасыз етілген, іргелес аумақтан оқшауланған, аумақта шаруашылық және басқару мен күзеттің орталықтандырылған қызметтері үнемі жұмыс істейтін өзіндік мүліктік кешен.
ТОЧКА ОТБОРА ПРОБЫ – отраженное в документах место в контролируемой зоне, где производится отбор пробы для дальнейших микробиологических исследований. Точка выбирается, исходя из потенциального влияния на стерильность продукта. СЫНАМА АЛУ НҮКТЕСІ – одан әрі микробиологиялық зерттеулерге сынама алу жүргізілетін құжаттарда көрсетілген  бақыланатын аймақтағы орын. Нүкте өнімнің стерилденуіне ықтимал ықпал ететін орыннан тыс таңдалады.
ТРЕМАТОДЫ – среди них некоторые образуют цисты в ткани рыбы (опасны), другие развиваются в рыбе в половозрелую форму (не опасны). Погибают при замораживании при температуре ниже -18°С и при тепловой обработке. ТРЕМАТОДТАР – олардың ішінде кейбіреуі балық тінінде цистілер түзеді (қауіпті), ал басқалары балықта жартылай жетілген формада (қауіпті емес) дамиды. Бұлар -18ºС төмен температурада мұздатқанда және жылумен өңдеген кезде өледі.
 

У

 
УДЕЛЬНАЯ ПРОИЗВОДИТЕЛЬНОСТЬ БАКТЕРИЦИДНОГО ОБЛУЧАТЕЛЯ – количественная оценка эффективности использования электрической энергии, потребляемой из питающей сети облучателем, для достижения заданного уровня бактерицидной эффективности в единице объема воздушной среды (отношение производительности облучателя к мощности облучателя). БАКТЕРИЦИДТІК СӘУЛЕЛЕНДІРГІШ ӨНІМДІЛІГІНІҢ ҮЛЕС САЛМАҒЫ – ауа көлемінде белгіленген деңгейдегі бактерицидтік деңгейге жету үшін сәулелендіргіштің қуат алу желісінен пайдаланатын электр энергиясын қолдану тиімділігінің сандық бағасы (сәулелендіргіш өнімділігінің сәулелендіргіш қуатына қатынасы).
УДОСТОВЕРЕНИЕ КАЧЕСТВА И БЕЗОПАСНОСТИ ПИЩЕВЫХ ПРОДУКТОВ – документ, которым изготовитель (поставщик) пищевых продуктов удостоверяет соответствие качества и безопасности партии пищевых продуктов требованиям нормативных, технических документов. ТАМАҚ ӨНІМДЕРІНІҢ САПАСЫ МЕН ҚАУІПСІЗДІГІНІҢ КУӘЛІГІ – тамақ өнімдерін дайындап шығарушы (жеткізуші) тамақ өнімдері тобының сапасы мен қауіпсіздігінің нормативтік, техникалық құжаттардың талаптарына сәйкестігін растайтын құжат.
УЛЬТРАВЫСОКОЧАСТОТНАЯ ТЕРАПИЯ – лечебное использование электрической составляющей переменного электромагнитного поля высокой и ультравысокой частот. УЛЬТРА ЖОҒАРЫ ЖИІЛІКТІ ТЕРАПИЯ – емдеу мақсатында айнымалы электрмагнитті өрістің жоғары және ультражоғары жиіліктегі электр қуатын қолдану.
УЛЬТРАЗВУКОВАЯ ТЕРАПИЯ – применение в лечебных целях упругих механических колебаний с частотой от 500 килогерц выше. УЛЬТРАДЫБЫС ТЕРАПИЯСЫ – емдеу мақсатында 500кГц жиіліктегі серіппелі механикалық толқындарды қолдану.
УЛЬТРАФИОЛЕТОВОЕ БАКТЕРИЦИДНОЕ ИЗЛУЧЕНИЕ – электромагнитное излучение ультрафиолетового диапазона длин волн в интервале от 205 нм до 315 нм. УЛЬТРАКҮЛГІН БАКТЕРИЦИДТІК СӘУЛЕЛЕНДІРУ –  толқын ұзындығы 205 нм-ден 315 нм аралығындағы ультракүлгін диапазонында электромагниттік сәулелендіру.
УЛЬТРАФИОЛЕТОВОЕ ИЗЛУЧЕНИЕ – электромагнитные волны в диапазоне 0,4-0,2 микрометра, используемые для обеззараживания воды, воздуха помещений. УЛЬТРАКҮЛГІН СӘУЛЕЛЕНДІРУ – диапазоны 0,4-0,2 микрометр болатын электромагнитті толқынды суды, үй-жайдағы ауаны залалсыздандыру үшін пайдалану.
УКУПОРОЧНЫЙ КОЛПАЧОК (КРОНЕН – ПРОБКА) – специальная пробка для укупорки бутылок, препятствующая выходу газа. ТЫҒЫНДАҒЫШ ҚАЛПАҚША (КРОНЕНДІК ТЫҒЫН) – газдың шығуына кедергі жасайтын, бөтелкені берік тығындауға арналған арнайы тығын.
УПОЛНОМОЧЕННЫЙ ОРГАН В ОБЛАСТИ ЗДРАВООХРАНЕНИЯ – центральный исполнительный орган Республики Казахстан, осуществляющий руководство в области охраны здоровья граждан, медицинского и фармацевтического образования. ДЕНСАУЛЫҚ САҚТАУ САЛАСЫНДАҒЫ ӨКІЛЕТТІ ОРГАН – азаматтардың денсаулығын қорғау, медициналық және фармацевтикалық білім беру саласында басшылық етуші Қазақстан Республикасындағы орталық атқарушы орган.
УРОВЕНЬ ЗАГРЯЗНЕНИЯ − абсолютная или относительная величина содержания в среде загрязняющих веществ. ЛАСТАНУ ДЕҢГЕЙІ − қоршаған ортадағы ластанғыш заттардың абсолютті немесе салыстырмалы мөлшері.
УРОВЕНЬ ДЕЙСТВИЯ – установленный критический уровень содержания микробов или механических частиц, требующий немедленного вмешательства и корректирующих действий, если он превышен. ӘРЕКЕТ ЕТУ ДЕҢГЕЙІ – саны  шектен асқан болса, оларға тез арада араласу мен түзету әрекеттерін қажет ететін микробтардың немесе оның механикалық бөліктері құрамының белгіленген              өлшемдік дейгейі.
УРОВЕНЬ ЗВУКА – логарифмический показатель переменной составляющей давления воздуха или газа, возникающей в результате звуковых колебаний во всем слышимом диапазоне частот, обозначение – L, дБА. ДЫБЫС ДЕҢГЕЙІ – барлық естілетін жиіліктер ауқымында дыбыстардың ауытқуынан пайда болатын, ауа немесе газдың қысымынан тұратын айнымалы логарифмдік көрсеткіш, белгіленуі – L, дБА.
УРОВЕНЬ ТРЕВОГИ – установленный докритический уровень содержания микробов или механических частиц, дающий раннее предупреждение о возможном отклонении от нормальных рабочих условий производства, не требующий немедленного вмешательства и исправляющих действий, но который является поводом для проведения дополнительных контролей. ДАБЫЛ ДЕҢГЕЙІ – тез арада араласуды және түзету әрекеттерін қажет етпейтін, алайда қосымша бақылау жүргізуге себеп болатын  өндірістің дұрыс жұмыс жағдайының ауытқу мүмкіндігін алдын ала ескертетін, микробтардың немесе оның механикалық бөліктерінің құрамының белгіленген өлшеулі деңгейге дейінгі қауіп деңгейі.
УРОВЕНЬ ШУМА ПРЕДЕЛЬНО-ДОПУСТИМЫЙ – это уровень фактора, который при ежедневной работе (не более сорока часов в неделю), в течение всего рабочего стажа, не должен вызывать заболеваний или отклонений в состоянии здоровья, обнаруживаемых современными методами исследований, в процессе работы или в отдаленные сроки жизни настоящего и последующего поколений. ШУЫЛДЫҢ РҰҚСАТ ЕТІЛГЕН ДЕҢГЕЙІ – жұмыс процесінде немесе қазіргі және келесі болашақ ұрпақ өмірін зерттеудің қазіргі заманғы әдістерімен анықтау кезінде күнделікті жұмыста (аптасына кем дегенде қырық сағат) барлық жұмыс өтілі кезінде ауру мен ауытқу тудырмауы тиіс фактор деңгейі.
УРОВНИ ЗВУКОВОГО ДАВЛЕНИЯ – логарифмические показатели переменной составлющей давления воздуха или газа, возникающей в результате звуковых колебаний в отдельно взятом участке слышимого диапазона (спектра). ДЫБЫС ҚЫСЫМЫНЫҢ ДЕҢГЕЙЛЕРІ – естілетін ауқымдағы (спектрдегі) жеке алынған учаскеде дыбыстардың ауытқуынан пайда болатын, ауа немесе газдың қысымынан тұратын айнымалы логарифмдік көрсеткіш.
УСЛОВНО-ГОДНОЕ МЯСО – туши от больных животных, допускаемые в пищу только после обеззараживания (проваривание, изготовление колбасных изделий, консервов, обезвреживание финнозного мяса замораживанием или посолом). ШАРТТЫ ТҮРДЕГІ ЖАРАМДЫ ЕТ – ауырған малдардың залалсыздандырылғаннан (пісірген өнімдерді, шұжық өнімдерін, консервілерді, етті мұздату немесе тұздау арқылы залалсыздандырылғаннан кейінгі) кейін пайдалануға рұқсат етілген ұшасы.
УСЛОВИЯ ОБЕЗЗАРАЖИВАНИЯ ПОМЕЩЕНИЯ – обеззараживание в присутствии или отсутствии людей в помещении. ҒИМАРАТТЫ ЗАЛАЛСЫЗДАНДЫРУ ЖАҒДАЙЫ – ғимаратта адамдардың болуы немесе болмауы жағдайында залалсыздандыру.
УСЛОВИЯ ХРАНЕНИЯ – заранее установленный специальный порядок хранения (пониженная температура и влажность окружающего воздуха, определенный световой режим). САҚТАУ ШАРТТАРЫ – алдын ала арнайы бекітілген сақтау тәртібі (төмендетілген температура және қоршаған ауаның ылғалдылығы, белгілі жарықтандыру тәртібі).
УЧАСТОК ЗАРАЖЕНИЯ местность, где проявляется поражающее действие ОВ, радиоактивных веществ (РВ), боевых биологических средств (БС). Характеризуется размерами, видом ОВ (РВ, БС), способом его применения и временем поражающего действия. У.з. ОВ, кроме того, характеризуется плотностью заражения, а У.з. РВ — степенью радиоактивного заражения. ЗАҚЫМДАНҒАН УЧАСКЕ (аудан) − УЗ, радиобелсенді заттардың (РЗ), соғыс биологиялық құралдарының (БҚ) бүлдіру әсері пайда болған жер. УЗ (РЗ, БҚ) түріне, көлеміне, қолданылу тәсілі мен бүлдіру уақытына  қарай сипатталады. Сондай-ақ УЗ-мен зақымданған бөлік жұғу тығыздығына, ал РЗ-мен зақымданған бөлік – радиобелсенді ластану деңгейіне қарай сипатталады.
УЧЕБНЫЕ ЗАВЕДЕНИЯ – организации начального профессионального образования, среднего профессионального, высшего профессионального образования. ОҚУ ОРЫНДАРЫ – бастауыш кәсіби білім беретін, орта кәсіби білім беретін, жоғарғы кәсіби білім беретін ұйымдар.
УЧЕБНАЯ НАГРУЗКА – число часов учебных занятий учащегося в учебном заведении за принятую в учебном заведении учебную неделю. ОҚУ ЖҮКТЕМЕСІ – оқыту орнындағы оқитындарға берілетін қабылданған сабақтың бір апталық сағат саны.
УТИЛИЗАЦИЯ ПИЩЕВЫХ ПРОДУКТОВ – процедура отнесения пищевых продуктов к непригодным, не отвечающим требованиям нормативных документов и представляющим угрозу для жизни и здоровья людей, а также окружающей среды, и их уничтожение. ТАМАҚ ӨНІМДЕРІН КӘДЕГЕ ЖАРАТУ – тамақ өнімдерін жарамсыз, нормативтік құжаттардың талаптарына жауап бермейтін және адам өмірі мен денсаулығына, қоршаған ортаға қауіп келтіретін заттардың қатарына қосу әрекеті және оларды жою.
 

 

Ф

 
ФАКТОРЫ РИСКА – элементы окружающей среды, принимающие участие в передаче возбудителя инфекции. ҚАТЕР ФАКТОРЛАРЫ – инфекция қоздырығышын тасымалдауға қатысатын қоршаған орта элементтері.
ФАЛЬСИФИКАЦИЯ – один из возможных результатов идентификации, поэтому очень важно для санитарного врача своевременное выявление и подтверждение подделки товаров. БҰРМАЛАУ – сәйкестендірудің ықтимал нәтижелерінің бірі, сондықтан санитар дәрігер үшін тауардың жасандылығын уақытысында анықтау мен растаудың маңызы ерекше.
ФИЗИОТЕРАПИЯ – использование природных и физических факторов (электромагнитное, световое, лазерное, тепловое излучение, ультразвуковые колебания и другие воздействия) в лечебных целях. ФИЗИОТЕРАПИЯ – емдеу мақсатында табиғи және физикалық (электрмагниттің, жарықтың, лазердің, жылу көздерінің сәулесімен, ультрадыбыстық толқынды және басқа да әсерлерді) факторларды қолдану.
ФЛОКУЛЯНТ – специальное вещество, добавляемое для осуществления процесса флокуляции. ФЛОКУЛЯНТ – флокуляция процесін жүзеге асыру үшін қосылатын арнайы зат.
ФЛОКУЛЯЦИЯ – процесс объединения коллоидных частиц в рыхлые, хлопьевидные агрегаты. ФЛОКУЛЯЦИЯ – коллоидты бөлшектердің борпылдақ, үлпек тәріздес агрегаттарға бірігу процесі.
ФЛОРА ОКРУЖАЮЩАЯ –  микроорганизмы, выделенные из производственной среды совокупностью микробиологических методов исследования. ҚОРШАҒАН ӨСІМДІКТЕР ДҮНИЕСІ – өндірістік ортадан зерттеудің микробиологиялық әдістерінің жиынтығы арқылы алынатын микроорганизмдер.
ФЛОТАЦИЯ – процесс разделения мелких, твердых частиц, при обработке минералов, основанный на различии их в смачиваемости водой. ФЛОТАЦИЯ – ұсақ және қатты бөлшектердің сумен дымқылдағыштығының айырмашылығына негізделген, минералмен өңдеу кезіндегі олардың бөліну процесі.
ФЛОТОРЕАГЕНТ – вещество, применяемое при процессе флотации. ФЛОТОРЕАГЕНТ – флотация процесінде қолданылатын зат.
ФОРС-МАЖОР − неотвратимое событие, чрезвычайные обстоятельства (например, стихийное бедствие), освобождающие полностью или частично от исполнения договорных обязательств сторон. ФОРС-МАЖОР − шарт жасасқан тараптар міндеттерінен толық немесе жартылай босатылатын дүлей күштер, төтенше жағдайлар (мысалы, зілзалалар).
ФОСФОТАЗА – фермент, используемый для контроля качества пастеризации молока при его нагревании до 70°С. ФОСФОТАЗА – сүтті 70°С дейін қыздыру кезінде пастерлеу сапасын бақылау үшін қолданылатын фермент.
ФОТАРИЙ – помещение, оборудованное для проведения группового ультрафиолетового облучения людей с профилактической целью. ФОТАРИЙ – аурудың алдын алу мақсатында адамдарды ультракүлгін сәулелендіру арқылы емдеуге арналған үй-жай. 
ФРИЗЕР – оборудование, предназначенное для изготовления мороженого. ФРИЗЕР – балмұздақ дайындауға арналған жабдық.
ФРИЗЕРОВАНИЕ – технологический процесс охлаждения молочной смеси для мороженого с одновременным ее взбиванием. ФРИЗЕРЛЕУ – балмұздаққа арналған сүт  қоспасын көпсіте отырып, салқындатудың технологиялық процесі.
ФУКСИН – появляются красноватые пятна за счет сохранения галофильных бактерии в соли. ФУКСИН – тұзда галофильді бактериялардың сақталуы салдарынан қызыл дақтар пайда болады.
ФУМИГАНТЫ – жидкие, твердые, газообразные химические препараты, предназначенные для уничтожения вредителей и возбудителей болезней сельскохозяйственных растений, путем отравления ядовитыми парами, газами и аэрозолями. ФУМИГАНТТАР – сұйық, қатты және газ күйіндегі химиялық дәрмектерді пайдалану арқылы ауылшаруашылық зиянкестерін және өсімдіктердің ауру қоздырғыштарын жою үшін улы бу немесе газ және аэрозоль күйінде қолданылатын химиялық заттар.
ФУМИГАЦИЯ – насыщение воздуха фумигантами с целью уничтожения вредителей и возбудителей болезней сельскохозяйственных растений. ФУМИГАЦИЯ – ауаны ауылшаруашылық өсімдіктерінің ауру қоздырғыштарынан және зиянкестерінен қорғау үшін қолданатын бу немесе газ тәрізді күйдегі фумиганттармен қанықтыру.
ФУНГИЦИДЫ − химические препараты для уничтожения − возбудителей болезней сельскохозяйственных растений. Фунгициды вносят в почву, ими протравливают семена, проводят опыление и опрыскивание растений. ФУНГИЦИДТЕР − ауылшаруашылық өсімдіктердің ауру қоздырғыштарын жоюға арналған химиялық дәрі-дәрмектер. Фунгицидтерді топыраққа араластырады, тұқымдарға құяды, өсімдіктерді тозаңдандырады және бүркеді.
 

Х
 

ХВОСТОВАЯ ПУЛЬПА – смесь твердых хвостовых частиц с водой (гидросмесь). ҚАЛДЫҚ ЕЗІНДІСІ – қатты қалдық бөліктерінің сумен араласқан қоспасы (гидроқоспа).
ХВОСТОВОЕ ХОЗЯЙСТВО – комплекс зданий и сооружений, обеспечивающих безопасное складирование хвостов. ҚАЛДЫҚ ШАРУАШЫЛЫҒЫ – қалдықтардың қауіпсіз қапталуын қамтамасыз ететін ғимараттар мен құрылыстар кешені.
ХВОСТОХРАНИЛИЩЕ – место организованного и безопасного складирования хвостов. ҚАЛДЫҚТАРДЫ САҚТАЙТЫН ОРЫН – қалдықтарды ұйымдастырылған және қауіпсіз жағдайда орналастырған орын.
 
ХИЛУРИЯ (галактурия) – патологическое состояние: примесь лимфы в моче.
ХИЛУРИЯ (галактурия) – патологиялық күй: несептегі лимфа араласпасы.
 
ХИМИОПРОФИЛАКТИКА – метод предупреждения инфекционных заболеваний с помощью химиотерапевтических средств, обладающих специфическим действием на соответствующих возбудителей (напр., X. малярии в эндемичных по малярии регионах).
ХИМИОПРОФИЛАКТИКА – тиісті ауру қоздырғыштарына ерекше әсер ететін химиотерапиялық құралдардың көмегімен жұқпалы аурулардың алдын алу әдісі (мысалы, безгек ауруы тарайтын аймақтардағы безгек Х.-сы).
 
ХИМИОТЕРАПИЯ – общее название лекарственных методов лечения инфекционных и опухолевых заболеваний.
ХИМИОТЕРАПИЯ – жұқпалы және ісік ауруларын дәрі-дәрмектермен емдеу әдістерінің жалпы атауы.
ХЛАМИДИОЗЫ – группа инфекционных болезней (антропонозов и зоонозов), вызываемых хламидиями. К ним относят, в частности, трахому, урогенитальный хламидиоз, венерическую лимфогранулему, орнитоз, хламидийную пневмонию. ХЛАМИДИОЗДАР – хламидиялардан туындайтын жұқпалы аурулар (антропоноздар мен зооноздар) тобы. Оларға, атап айтқанда, трахома, урологиялық жыныс хламидиозы, жыныстық қатынас лимфогранулемасы, орнитоз, хламидиялық пневмония жатқызылады.
ХЛОРИРОВАНИЕ ВОДЫ − обработка питьевой воды или сточных вод раствором хлора с целью их обеззараживания. СУДЫ ХЛОРЛАУ − залалсыздандыру мақсатында ауызсуды немесе ағынды суды хлор ерітіндісімен өңдеу.
ХОЛЕРА – особо опасная (карантинная) инфекционная болезнь; вызывается холерным вибрионом (открыт Р. Кохом в 1883). Известна с глубокой древ-ности. Природными очагами X. являются Индия и Бангладеш, откуда она распространяется по всему миру. Начиная с 1817 было 6 пандемий, унесших миллионы жизней. В 1957 началась 7-я пандемия X., вызванная новой разновидностью возбудителя – вибрионом Эль-Тор. ТЫРЫСҚАҚ – ерекше қауіпті (карантинді) жұқпалы ауру; тырысқақ вибрионы (Р.Кох 1883 жылы ашқан) қоздырады. Ежелгі кездерден бері белгілі. Тырысқақтың табиғи ошақтары – Үндістан мен Бангладеш, ол сол жерлерден бүкіл әлемге жайылады. 1817 жылдан бастап миллиондардың өліміне алып келген 6 әлемдік індет болған. 1957 жылы тырысқақтың 7-ші әлемдік індеті басталды, оған ауру қоздырғыштың жаңа түрі – Эль-Тор вибрионы себеп болды.
ХОЛОДИЛЬНЫЙ  ЭЛЕМЕНТ  –   пластиковая   или металлическая емкость прямоугольной формы, с герметически закрывающейся пробкой для заполнения водой, которая замораживается перед использованием и служит для поддержания температуры в контейнере в пределах от плюс 2°С до плюс 8°С. МҰЗДАТҚЫШ ЭЛЕМЕНТ –  пайдаланудан бұрын мұздататын және контейнерде температураны плюс 2ºС пен плюс 18ºС  шамасында ұстап тұратын суды толтыру үшін герметикалық қақпағы бар пластикалық немесе тік бұрышты формадағы ыдыс.
 

Ц

 
ЦЕНТР САНИТАРНО-ЭПИДЕМИОЛОГИЧЕСКОГО НАДЗОРА − специализированное учреждение в системе санитарно-эпидемиологической службы, в обязанности которого входит осуществление государственного санитарного надзора, контроль за санитарным состоянием объектов и ликвидацией инфекционных, паразитарных и профессиональных болез­ней людей. САНИТАРЛЫҚ-ЭПИДЕМИОЛОГИЯЛЫҚ ҚАДАҒАЛАУ ОРТАЛЫҒЫ − міндеттеріне мемлекеттік санитарлық қадағалауды жүзеге асыру, объектілердің санитарлық жағдайын бақылау және адамдардың жұқпалы, паразиттік және кәсіби ауруларын таратпау жұмыстары кіретін санитарлық-эпидемиологиялық қызмет жүйесіндегі арнайы мекеме.
ЦЕНТРАЛИЗОВАННАЯ СИСТЕМА ВОДОСНАБЖЕНИЯ – комплекс устройств, сооружений и трубопроводов, предназначенных для забора, подготовки, хранения, подачи к местам потребления питьевой воды и открытый для общего пользования. СУМЕН ҚАМТАМАСЫЗ ЕТУДІҢ ОРТАЛЫҚТАНДЫРЫЛҒАН ЖҮЙЕСІ  – тұтынатын орындар мен жалпы пайдаланатын ашық жерлерге ауызсу беруге, жинауға, дайындауға, сақтауға арналған қондырғылар, ғимараттар мен құбыр кешені.
ЦЕНТРАЛЬНАЯ РАССТАНОВКА – расстановка мебели и оборудования в центре помещения группами. ОРТАЛЫҚҚА ОРНАЛАСТЫРУ – жиһаздар мен құрал-жабдықтарды үй-жайдың ортасында топтап орналастыру.
ЦЕРЕБРАЛЬНАЯ АМИЛЛОИДНАЯ АНГИОПАТИЯ (лат. сеrеbrum –головной мозг; син. конгофильная ангиопатия) –  патологическое состояние: отложение амилоидного белка в стенках мелких мозговых сосудов, что патоморфологически выявляется при окрашивании красителем конго красным. МИДЫҢ АМИЛОЛОИДТЫ АНГИОПАТИЯСЫ (лат.  сеrеbrum – бас миы; син. конгофильді ангиопатия) – патологиялық күй: амилоидті белоктың мидағы ұсақ тамырлар қабырғаларына жабысуы, оның өзі конгоны қызыл бояумен бояған кезде патоморфологиялық жолмен байқалады.
ЦЕРЕБРАЛЬНОЕ СОЛЕВОЕ ИСТОЩЕНИЕ – патологическое состояние, обусловленное снижением содержания натрия в крови (гипонатриемия) на фоне гиповолемии вследствие усиленной секреции натрийуретических факторов и повышенной потери натрия с мочой. МИДА ТҰЗДЫҢ ТАУСЫЛУЫ – натрийуретикалық факторлардың үдемелі секрециясы және натрийдің несеппен бірге көп шығуының нәтижесінде қан мөлшерінің азаюы салдарынан қанда натрий құрамының азаюы әсер ететін патологиялық күй.
ЦЕРЕБРАЛЬНЫЕ НАСЛЕДСТВЕННЫЕ АРТЕРИОПАТИИ – группа редких наследственных заболеваний, избирательно поражаюших мелкие мозговые артерии. ТҰҚЫМ ҚУАЛАЙТЫН МИ АРТЕРИОПАТИЯСЫ  –  мидағы кейбір ұсақ тамырларды зақымдайтын тұқым қуалайтын сирек аурулар тобы.
ЦЕРЕБРИТ – патологическое состояние: воспалительная инфильтрация мозговой ткани, обычно гнойного характера, вызванная, напр., бактериями или грибками и предшествующая развитию абсцесса мозга. ЦЕРЕБРИТ – патологиялық күй: ми тінінің, мысалы, бактериялардан немесе уақ саңырауқұлақтан  туындайтын және ми абсцесінің асқынуына себеп болатын қабыну инфильтрациясы.
ЦЕФАЛОСПОРИНЫ – бактерицидные антибиотики широкого спектра действия из группы бета-лактамов. ЦЕФАЛОСПОРИНДЕР – бета-лактамдар тобындағы алуан түрлі әсер ететін бактерицидті антибиотиктер.
ЦИТОМЕГАЛИЯ (цитомегаловирусная инфекция) – распространенная инфекционная болезнь; возбудитель – особый вирус. ЦИТОМЕГАЛИЯ (цитомегаловирусты инфекция) – кең тараған жұқпалы ауру; қоздырғышы – ерекше вирус.

 
Ч

ЧЕРВИ ЛЕНТОЧНЫЕ (лентецы) − широкий лентец поражает различные виды пресноводной рыбы. Опасен для человека, вызывает заболевание дифиллоботриоз. ТАСПА ҚҰРТТАР  (лентецтер) – тұщы суда тіршілік ететін балықтардың алуан түрлерін зақымдайтын енді таспа құрт. Адамға қауіпті, дифиллоботриоз ауруын тудырады.
ЧИХАНЬЕ – рефлекторный форсированный выдох, обеспечивающий удаление из верхних дыхательных путей пыли, слизи и др. раздражающих агентов. ТҮШКІРУ – ауаны рефлексті жылдам шығару арқылы жоғарғы тыныс жолдарының тозаңнан, сілемейден және т.б. тітіркендіргіш заттардан тазартылуын қамтамасыз ету.
ЧРЕСКОЖНАЯ ЧРЕСПЕЧЁНОЧНАЯ ХОЛАНГИОГРАФИЯ – метод рентгенодиагностики: рентгенография после чрескожного введения контрастного вещества во внутрипеченочные желчные протоки путем прямой пункции печени. ТЕРІ АРҚЫЛЫ БАУЫР АРҚЫЛЫ ЖАСАЛАТЫН ХОЛАНГИОГРАФИЯ – рентгенодиагностика әдісі: бауыр ішіндегі өт жолдарына бауырды тікелей тесу жолымен тері арқылы контрастілі зат енгізілгеннен кейінгі рентгенография.
ЧУВСТВИТЕЛЬНОСТИ НАРУШЕНИЯ – расстройства восприятия внешних раздражителей, возникающие при поражениях периферийческой или центральной нервной системы.: СЕЗГІШТІКТІҢ БҰЗЫЛУЫ  – сыртқы тітіркендіргіштерді қабылдаудың шеткері немесе орталық жүйке жүйесіне зақым келген кезде бұзылуы.
ЧУМА (лат. реstіlеnnіа – зараза, эпидемия) – острая, особо опасная инфекционная болезнь. ОБА (лат. реstіlеnnіа – жұқпалы ауру, індет) – өте қауіпті жіті жұқпалы ауру.
 

 

Ш

 
ШИРОКОПОЛОСНЫЙ ШУМ – шум с непрерывным спектром шириной более одной октавы. КЕҢЖОЛАҚТЫ ШУ – кеңдігі бір октавадан асатын үздіксіз спектрлі шу.
ШЛАМООТВАЛ – место сбора, хранения шлама. ШЛАМ САҚТАЙТЫН ЖЕР – шламды жинайтын, сақтайтын жер.
ШЛИКЕР – побочный продукт рафинирования свинца. ШЛИКЕР – қорғасын тазартатын қосымша шикізат.
ШЛЮЗ – часть помещении между палатой, отделением и общим коридором больницы. ШЛЮЗ – аурухананың  палата, бөлімшелер мен жалпы дәліз арасындағы үй-жайдың бөлігі.
ШПИГАТ – отверстие в палубе судна для удаления воды за борт. ШПИГАТ – кеменің палубасындағы суды борттың сыртына шығаруға арналған тесік.
ШПРИЦ САМОБЛОКИРУЮЩИЙСЯ – который после одной инъекции автоматически блокируется и становится непригодным для повторного использования. ӨЗІН-ӨЗІ БҰҒАТТАЙТЫН ШПРИЦ – бір еккеннен кейін автоматты түрде бұғаттауға түсіп, келесі пайдалануға жарамсыз болып қалатын шприц.
ШПРИЦ САМОРАЗРУШАЮЩИЙСЯ – шприц, который после одной инъекции приходит в негодность в связи с отмалыванием поршня. ӨЗІН-ӨЗІ ЖОЯТЫН ШПРИЦ – поршенінің сынып қалуына байланысты бір рет еккеннен кейін жарамсыз болып қалатын шприц.
ШУМ – звуки, неблагоприятно действующие на организм человека, мешающие его работе и отдыху. ШУЫЛ – адамның денсаулығына жағымсыз әсер ететін, оның жұмыс істеуіне кедергі келтіретін жағымсыз дыбыс.
ШУМ АКУСТИЧЕСКИЙ – беспорядочные звуковые колебания разной физической природы, характеризующиеся изменениями амплитуды и частоты. АКУСТИКАЛЫҚ ШУЫЛ – амплитудасы  мен жиілігі өзгеріп тұратын әртүрлі физикалық себептерден пайда болған ретсіз дыбыстардың тербелісі.
 
ШУМ ИМПУЛЬСНЫЙ – непостоянный шум, состоящий из одного или нескольких звуковых сигналов, каждый длительностью менее одной секунды, при этом уровни звука, дБА, измеренные на временных характеристиках шумомера «медленно» и «импульс», отличаются не менее, чем на семь дБА. СЕРПІНДІ ШУЫЛ – әрқайсысының ұзақтығы бір секундқа жуық, сонымен қоса шуылөлшегіштің уақытша сипаттамаларында өлшенген «ақырын» және «серпінді»  жеті дБА жуық ерешеленетін дыбыс деңгейі, дБА бір немесе бірнеше дыбыстық сигналдардан тұратын, тұрақсыз шуыл.
ШУМ НЕПОСТОЯННЫЙ – шум, уровень звука которого изменяется во времени более, чем на пять дБА при измерении на временной характеристике шумомера «медленно». ТҰРАҚСЫЗ ШУЫЛ – бес дБА жуық уақытқа өзгеретін дыбыс деңгейі, шуылөлшегіштің уақытша сипаттамасында өлшенгенде «ақырын» болып табылатын шуыл.
ШУМ НИЗКОЧАСТОТНЫЙ – шум, частотные характеристики которого находятся на границе между инфразвуковыми и слышимыми частотами. ТӨМЕН ЖИІЛІКТІ ШУЫЛ – жиілік сипаттамасы инфрадыбыс пен естілетін жиілік арасында болатын шуыл.
ШУМ ПОСТОЯННЫЙ – шум, уровень звука которого изменяется во времени (восемь часов днем и полчаса непрерывно – ночью, в наиболее шумные периоды) не более, чем на пять дБА при измерении на временной характеристике шумомера «медленно». ТҰРАҚТЫ ШУЫЛ – бес дБА жуық уақытқа өзгеретін (ең шуылды кезеңде күндіз сегіз сағат және түнде жарты сағат үздіксіз) дыбыс деңгейі, шуылөлшегіштің уақытша сипаттамасында өлшенгенде «ақырын» болып табылатын шуыл.
ШУМ ШИРОКОПОЛОСНЫЙ – шум с непрерывным спектром шириной более одной октавы. КЕҢ ЖИЕКТІ ШУЫЛ – ені бір  октавадан артық  үздіксіз спектрлі шуыл.
ШУМОВАЯ ХАРАКТЕРИСТИКА – объективный технический показатель параметров шума машины при регламентированных режимах и условиях испытаний. ШУЫЛ СИПАТТАМАСЫ – регламенттелген жұмыс режимінде және сынақ жағдайында машинадан шығатын шуыл параметрлерінің объективті техникалық көрсеткіші.
ШУМОМЕР – прибор для измерений шума. ШУЫЛ ӨЛШЕГІШ – шуды өлшеуге арналған құрал.
 

 

Э

 
ЭКВИВАЛЕНТНОЙ УРОВЕНЬ ЗВУКА – непостоянный шум усредненный по энергии уровень звука, который оказывает на человека аналогичное воздействие, что и постоянный шум такого же уровня. ДЫБЫСТЫҢ БАЛАМА ДЕҢГЕЙІ – дыбыс деңгейінің қуаты бойынша біріктірілген, адамға әсері осы деңгейдегі тұрақты шуылға ұқсас, тұрақты емес шуыл.
ЭКОЛОГИЧЕСКАЯ АВАРИЯ − производственная или транспортная авария, не предусмотренная действующими технологическими регламентами и правилами и сопровождающаяся существенным увеличением воздействия на окружающую среду. ЭКОЛОГИЯЛЫҚ АВАРИЯ − қолданыстағы технологиялық реттемелер мен ережелерде көзделмеген өндірістік немесе көлік авариясы, ол қоршаған ортаға айтарлықтай күшті әсер етеді.
 
ЭКОЛОГИЧЕСКАЯ БЕЗОПАСНОСТЬ − состояние защищенности жизненно важных интересов личности, общества, окружающей природной среды от угроз, возникающих в результате антропогенных и природных воздействий на нее.
 
ЭКОЛОГИЯЛЫҚ ҚАУІПСІЗДІК − антропогендік және табиғи әсер нәтижесінде туындайтын қауіптен, қоршаған табиғи ортаны, қоғамды, тұлғалардың өмірлік маңызды мүдделерін қорғайтын жағдай.
 
ЭКОЛОГИЧЕСКАЯ КАТАСТРОФА − 1) природная аномалия (длительная засуха, массовый мор скота и т.п.), нередко возникающая в результате прямого или косвенного воздействия хозяйственной деятельности человека на природные процессы, приводящая к неблагоприятным экологическим последствиям или даже гибели населения определенного региона; 2) авария технического устройства (атомной электростанции, танкера и т.п.), приведшая к остронеблагоприятным изменениям в природной среде и, как правило, к массовой гибели живых организмов. ЭКОЛОГИЯЛЫҚ АПАТ − 1) табиғи ауытқу (ұзақ қуаңшылық, малдардың жаппай қырылуы және т.б.), зиянды экологиялық зардаптарға немесе тіпті белгілі өңірдегі адамдар өліміне әкелетін табиғи процестерге адамның шаруашылық қызметінің тікелей немесе жанама әсері нәтижесінде жиі туындайды; 2) табиғи ортада шұғыл қолайсыз өзгеріс тудыратын, әдетте тірі организмдердің жаппай өлуіне әкелетін, техникалық қондырғылардың (атом электр станциясы, танкер т.б.) аварияға ұшырауы.
 
 
ЭКОЛОГИЧЕСКАЯ ОПАСНОСТЬ − состояние, угрожающее жизненно важным интересам личности, обществу и окружающей природной среде в результате антропогенных и природных воздействий на нее. ЭКОЛОГИЯЛЫҚ ҚАУІП-ҚАТЕР − антропогендік және табиғи әсер ету нәтижесінде қоршаған ортаға, қоғамға, адамдардың өмірлік маңызды мүдделеріне қауіп төндіретін жағдай.
 
ЭКОЛОГИЧЕСКАЯ СИСТЕМА (ЭКОСИСТЕМА) − единый сложный природный комплекс, в котором живые организмы и неживая материя, связанные между собой обменом веществ и энергией, образуют вместе устойчивую целостность. ЭКОЛОГИЯЛЫҚ ЖҮЙЕ (ЭКОЖҮЙЕ) − бірыңғай күрделі табиғи кешен, онда зат пен қуаттың өзара алмасуына байланысты тірі организмдер мен өлі материя бірлікте тұрақты тұтастық қалыптастырады.
 
ЭКОЛОГИЧЕСКИЙ НАДЗОР − деятельность специально уполномоченных органов охраны окружающей среды по обнаружению, пресечению и предупреждению нарушений экологического законодательства РК, осуществлению контроля за состоянием природной среды, прогнозированию изменений экологической обстановки, опасных для природных биоценозов, жизни и здоровья людей. ЭКОЛОГИЯЛЫҚ ҚАДАҒАЛАУ − ҚР экологиялық заңнамасы бұзылуының алдын алу мен оны болдырмауға бағытталған қоршаған ортаны қорғаудың өкілетті органдарының арнайы қызметі, аталған орган табиғи ортаның жағдайын қадағалауды, табиғи биоценоздар үшін қауіпті экологиялық жағдайын, адамдардың өмірі мен денсаулығындағы өзгерістерді болжауды жүзеге асырады.
ЭКОЛОГИЧЕСКИЙ НОРМАТИВ − показатель, определяющий степень максимально допустимого негативного воздействия хозяйственной деятельности человека на окружающую природную среду, обеспечивающий сохранение экологических компонентов и безопасность населения. ЭКОЛОГИЯЛЫҚ НОРМАТИВ − экологиялық құрамалар мен тұрғындар қауіпсіздігін қамтамасыз ететін, қоршаған ортаға адамзаттың қолайсыз шаруашылық әрекеті әсерінің рұқсат етілген дәрежесін анықтайтын көрсеткіш.
 
ЭКОЛОГИЯ − наука об организмах и образуемых ими сообществах между собой и с окружающей средой. ЭКОЛОГИЯ − организмдер жайлы және олардың өзара және қоршаған ортамен арасындағы түзілетін қауымдастық туралы ғылым.
ЭКОТОКСИКАНТЫ − химические вещества, способные при поступлении в окружающую среду в дозах, превышающих предельно допустимые, вызывать нарушения нормальной деятельности экологических систем. ЭКОТОКСИКАНТТАР − қоршаған ортаға рұқсат етілген шектен асатын мөлшерде түскенде экологиялық жүйелердің қалыпты әрекетінің бұзылуын тудыратын химиялық зат.
 
ЭКОЦИД − умышленное воздействие на окружающую природную среду таким образом, чтобы сделать ее непригодной для жизни человека. ЭКОЦИД − қоршаған табиғи ортаға адамзат өміріне табиғатты жарамсыз етуге апаратындай қасақана әрекет жасау.
 
ЭКРАНИРОВАННАЯ КАБИНА – помещение или его часть, закрытая специальным материалом (металлической сеткой, тканью с микропроводом) для защиты от электромагнитного излучения. ЭКРАНДАЛҒАН КАБИНА  – электромагниттік сәулеленуден қорғану үшін арнайы материалмен (металл тор, микроөткізгіш мата) жабылған үй-жай немесе оның бөлігі.
 
ЭЛЕКТРОЛЕЧЕНИЕ – применение с лечебной целью различных тока, магнитных электрических полей. К электролечению относятся: ультравысокочастотная терапия, микровалновая (сверхвысокочастотная) терапия, магнитотерапия, индуктотермия, дарсонвализация, постоянный, переменный и импульсный ток, электросон, электрофорез. ЭЛЕКТРМЕН ЕМДЕУ – емдеу мақсатында әртүрлі электр тогын, магнитті электр өрістерін қолдану. Электр әдісімен емдеуге ультра жоғары жиілікті терапия, қысқатолқынды (аса жоғары жиілікті) терапия, магнитпен емдеу, индуктотермия, дарсонвализация, тұрақты, айнымалы және импульсты токтар арқылы емдеу, электр арқылы ұйықтату, электрофорез жатады.
 
ЭЛЕКТРОСОНТЕРАПИЯ – лечебное воздействие импульсных токов на структуры головного мозга. ЭЛЕКТРМЕН ҰЙЫҚТАТУ – импульсты токтың бас миының құрылымына емдік әсер етуі.
ЭЛЕКТРОФОРЕЗ – сочетанное воздействие на организм постоянного электрического тока и вводимого с его помощью лекарственного вещества. ЭЛЕКТРОФОРЕЗ – тұрақты электр тогының әсері және оның көмегімен адам организміне дәрі-дәрмек заттарын жіберу арқылы әсер ету.
ЭНЕРГИЯ БАКТЕРИЦИДНОГО ИЗЛУЧЕНИЯ – произведение бактерицидного потока излучения на время облучения. БАКТЕРИЦИДТІК СӘУЛЕЛЕНУ ҚУАТЫ – сәулелендіру кезінде сәулеленудің бактерицидтік ағымын жасау.
ЭНЗООТИЯ − одновременное распространение инфекционной болезни среди сельскохозяйственных животных в определенной местности, хозяйстве или пункте. ЭНЗООТИЯ − белгілі аймақта, шаруашылықта немесе пунктте ауылшаруашылық жануарлары арасында жұқпалы аурудың бір уақытта таралуы.
ЭНТЕРОВИРУСЫ (КИШЕЧНЫЕ ВИРУСЫ) – род рибонуклеинов окислотно содержащие вирусы, обитающие преимущественно в желудочно-кишечном тракте человека и животных, вызывающие инфекционные заболевания. ЭНТЕРОВИРУСТАР (ІШЕК ВИРУСТАРЫ) – көбінесе адам мен жануарлардың ішек-қарын жолдарында тіршілік етіп, жұқпалы аурулар тудыратын рибонуклейнқышқылды вирустың түрі.
ЭНФИТОТИЯ − массовое заболевание растений, которое проявляется на одной и той же территории и в течение ряда лет имеет незначительные колебания. ЭНФИТОТИЯ −  өсімдіктің жаппай ауруы, ол бір аймақта бірнеше жылдар қатарынан болып, шамалы ғана ауытқуы байқалады.
 
ЭПИДЕМИОЛОГИЧЕСКАЯ ДИАГНОСТИКА − вскрытие конкретных проявлений эпидемического процесса, а также установление причин, обусловивших его возникновение, и факторов способствующих его развитию. ЭПИДЕМИОЛОГИЯЛЫҚ ДИАГНОСТИКА − індеттің таралу  процестерін, нақты белгілерін, сондай-ақ  олардың пайда болуының себептерін, өршуіне әсер ететін факторларды анықтау.
 
ЭПИДЕМИОЛОГИЧЕСКАЯ ОБСТАНОВКА − состояние распространенности инфекционной болезни людей на конкретной территории в определенный промежуток времени. ЭПИДЕМИОЛОГИЯЛЫҚ ЖАҒДАЙ − адамдардың жұқпалы ауруларының нақты аумақта белгілі бір уақыт аралығында таралуы.
 
ЭПИДЕМИОЛОГИЧЕСКИЙ НАДЗОР − слежение за динамикой эпидемического процесса во времени и пространстве с целью научно обоснованного планирования комплекса профилактических и противоэпидемических мероприятий и оценки его эффективности. ЭПИДЕМИОЛОГИЯЛЫҚ ҚАДАҒАЛАУ − індетке қарсы және оның алдын алу іс-шараларының және олардың тиімділігін бағалауды ғылыми негізделген жоспарлау мақсатында індеттің уақыт пен кеңістіктегі таралу қарқыны.
 
ЭПИДЕМИЧЕСКИЙ ОЧАГ − место заражения и пребывания заболевших инфекционной болезнью людей, либо территория, в пределах которой в определенных границах времени возможно заражение людей и сельскохозяйственных животных возбудителями инфекционной болезни. ІНДЕТ ОШАҒЫ − жұқпалы аурумен ауырған адамдар болған аймақ және зақымдалу ауданы немесе белгілі уақытта аумағында адамдар мен ауылшаруашылық жануарлардың жұқпалы ауру қоздырғыштарымен зақымдалуы мүмкін аймақ.
 
ЭПИДЕМИОЛОГИЧЕСКОЕ НАБЛЮДЕНИЕ – систематический сбор, сопоставление и анализ данных о случаях инфекций и обеспечение
информацией ответственных лиц для принятия мер по улучшению качества
медицинской помощи и профилактики инфекционных заболеваний.
ЭПИДЕМИОЛОГИЯЛЫҚ БАҚЫЛАУ –  жұқпалы аурулар туралы мәліметтерді салыстыру және талдау, жұқпалы аурулардың алдын алу және медициналық  көмектің сапасын жақсарту бойынша шаралар қолдану үшін жауапты тұлғаларды ақпаратпен қамтамасыз ету мәліметтерін жүйелі түрде жинау.
 
ЭПИДЕМИОЛОГИЧЕСКОЕ РАССЛЕДОВАНИЕ – действие эпидемиологов, бактериологов, санитарных врачей по выяснению причин возникновения внутрибольничных инфекций. ЭПИДЕМИОЛОГИЯЛЫҚ ТЕКСЕРУ – жұқпалы аурулардың аурухана ішінде пайда болу себебін анықтау бойынша эпидемиологтар, бактериологтар мен санитар дәрігерлердің әрекеті.
ЭПИДЕМИЯ − массовое, прогрессирующее во времени и пространстве в пределах определенного региона, распространение инфекционной болезни людей, значительно превышающее обычно регистрируемый на данной территории уровень заболеваемости.
 
ІНДЕТ − аумақта ауру деңгейінің әдетте тіркелетін көрсеткіштен айтарлықтай жоғары болатын, адамдардың жұқпалы ауруларының белгілі өңір аумағында уақыт пен кеңістікте жаппай, үдемелі түрде тарылуы.
 
ЭПИЛЯЦИЯ – искусственное удаление волос, с применением физических, химических, специальных средств и рентгеновского облучения. ЭПИЛЯЦИЯ – тері түктерін физикалық, химиялық, арнайы құралдар мен рентгендік сәулелендіру арқылы жұлу.
 
ЭФФЕКТИВНЫЕ БАКТЕРИЦИДНЫЕ ВЕЛИЧИНЫ И ЕДИНИЦЫ